Buiten de Waterpoort 2 – 6 (2016−2017)

Onderzoek

Archeologisch onderzoek Buiten de Waterpoort, Gorinchem, 17 maart 2017

Archeologisch onder­zoek Buiten de Waterpoort, Gorinchem, 17 maart 2017

In de peri­o­de van 21 t/m 25 novem­ber 2016 en 13 t/m 17 maart 2017 is door SOB-Research arche­o­lo­gisch onder­zoek uit­ge­voerd in de vorm van een Inventariserend Veldonderzoek door mid­del van Proefsleuven en een Archeologische Begeleiding van de aan­leg van een bouw­put ter plaat­se van het plan­ge­bied Buiten de Waterpoort 2 – 6.

Het onder­zoek is uit­ge­voerd in het kader van de ver­gun­ning­voor­waar­den voor de bouw van een hotel. De opper­vlak­te van het plan­ge­bied bedraagt cir­ca 1250 vier­kan­te meter. De opper­vlak­te van het onder­zoeks­ge­bied bedraagt cir­ca 470 vier­kan­te meter. Dit betreft de bouw­put voor het nieu­we hotel, met een omvang van cir­ca 43 bij 11 meter.

Overzichtskaart onderzoeksgebied Buiten de Waterpoort 2-6, Gorinchem

Overzichtskaart onder­zoeks­ge­bied Buiten de Waterpoort 2 – 6, Gorinchem

De bouw­put is aan­ge­legd tot een diep­te van 2.47 meter +NAP (cir­ca 3.6 meter bene­den de top van het bestaan­de dijk­li­chaam). Vanuit dat niveau zul­len fun­de­rings­sleu­ven wor­den uit­ge­gra­ven tot een diep­te van 1.97 meter +NAP. Op basis van mon­de­lin­ge infor­ma­tie zul­len tus­sen de aan­leg van de bouw­put en het gra­ven van de fun­de­rings­sleu­ven hei­pa­len wor­den aan­ge­bracht tot een diep­te van cir­ca 18 meter bene­den het niveau van de bouw­put.

Conclusies

Op basis van de uit het onder­zoek ver­kre­gen resul­ta­ten kun­nen de vol­gen­de con­clu­sies wor­den getrok­ken :

  1. De bodem­op­bouw in het onder­zoeks­ge­bied tot het aan­ge­leg­de bouw­vlak op cir­ca 2.47 meter +NAP betreft uit­slui­tend antro­po­ge­ne ophoog­la­gen, bestaan­de uit zandpa­ket­ten met puin­brok­jes, kalk­brok­jes en kie­zels en lagen met bak­steen­puin. In het onder­zoeks­ge­bied lopen de antro­po­ge­ne ophoog­la­gen af in noor­de­lij­ke rich­ting, waar­door de stra­ti­gra­fie als een opge­wor­pen dijk­li­chaam kan wor­den geïn­ter­pre­teerd. De top van de moge­lijk natuur­lij­ke Afzetting van Tiel werd in de boring (Boring nr. 10) moge­lijk bereikt op een diep­te van 2.90 meter bene­den het aan­ge­leg­de vlak (2.47 meter +NAP), op 0.43 meter ‑NAP. Het betreft vrij scho­ne grij­ze klei­laag. Ter plaat­se van dit pro­fiel heeft het pak­ket ophoog­la­gen een dik­te van ten­min­ste 5.90 meter. Bij onder­zoek in de Keizerstraat 1 en de Balensteeg 2 werd een ver­ge­lijk­ba­re klei­laag aan­ge­trof­fen op een niveau van res­pec­tie­ve­lijk 0.90 meter ‑NAP en 0.70 meter ‑NAP. In de Balensteeg lag deze klei­laag boven een ophoog­laag uit de 14de eeuw met bak­steen- en lei­steen­frag­men­ten en is daar­mee even­eens als een ophoog­laag geïn­ter­pre­teerd. Het kan niet wor­den uit­ge­slo­ten dat de in Boring nr. 10 op 2.90 meter bene­den het vlak aan­ge­trof­fen grij­ze klei­laag even­eens een ophoog­laag betreft. Tenslotte is bij de ande­re uit­ge­voer­de borin­gen nog op veel die­pe­re niveaus bak­steen aan­ge­boord, tot op een maxi­ma­le diep­te van 5.15 meter bene­den het vlak (2.87 meter ‑NAP).
  2. Binnen het onder­zoeks­ge­bied zijn res­tan­ten van (sub-)recente fun­de­rin­gen en een vloer aan­ge­trof­fen. Het betreft fun­de­rin­gen ver­vaar­digd van bak­steen en beton en een vloer van cement/beton. Deze arche­o­lo­gi­sche spo­ren kun­nen geïn­ter­pre­teerd wor­den als res­ten van gebou­wen uit de twee­de helft van de 20e eeuw.
  3. Binnen het onder­zoeks­ge­bied zijn res­ten aan­ge­trof­fen van een ron­de ves­ting­to­ren, de stads­muur en een moge­lij­ke bebou­wing aan de bin­nen­zij­de van de stads­muur. Aan de bin­nen­zij­de van de stads­muur zijn ook bak­ste­nen weer­gang­bo­gen en een moge­lij­ke trap­con­struc­tie aan­ge­trof­fen, die samen­han­gen met de weer­gang aan de bin­nen­zij­de van de stads­muur. In de stads­muur en de toren wer­den 6 met natuur­steen afge­werk­te schiet­ga­ten aan­ge­trof­fen.
Achteraanzicht van een schietgat

Achteraanzicht van een schiet­gat

De bak­ste­nen con­struc­ties van deze ver­de­di­gings­wer­ken zijn tot een maxi­ma­le hoog­te van 3.28 meter +NAP (cir­ca 0.80 meter boven de onder­zij­de van de nieuw aan­ge­leg­de bouw­put) in situ bewaard geble­ven en zijn waar­schijn­lijk nog tot op een diep­te van ten min­ste 3.0−4.0 meter bene­den de bodem van de bouw­put aan­we­zig. Genoemde arche­o­lo­gi­sche res­ten betref­fen res­ten van de eer­ste, in steen opge­trok­ken stads­om­wal­ling van Gorinchem. Bekend is dat van­af cir­ca 1382, na de ver­le­ning van de stads­rech­ten, de aar­den stads­wal­len van Gorinchem zijn ver­van­gen door een ste­nen muur. De aan­ge­trof­fen arche­o­lo­gi­sche res­ten kun­nen daar­om in het laat­ste deel van de 14de eeuw wor­den geda­teerd, wat wordt beves­tigd door het for­maat van de gebruik­te bak­ste­nen en de steen­hou­wers­mer­ken op de natuur­steen. Mogelijk heeft het aan­ge­trof­fen deel van de laat­mid­del­eeuw­se ves­ting­wer­ken later ook dienst gedaan als begren­zing van het voor­ter­rein van het kas­teel­com­plex van de Blauwe Toren, dat in de twee­de helft van de 15de eeuw in opdracht van Karel de Stoute is aan­ge­legd.

Detail kaart door Gorsen ca. 1600 waarop resten Blauwe Toren en de oude omwalling nog aanwezig zijn

Detail kaart door Gorsen ca. 1600 waar­op res­ten Blauwe Toren en de oude omwal­ling nog aan­we­zig zijn

Het bij het onder­zoek aan­ge­trof­fen deel van de laat­mid­del­eeuw­se ves­ting­wer­ken wordt op een oude kaart van 1592 nog weer­ge­ge­ven en is na de sloop van het kas­teel nog kort­ston­dig als stads­muur gehand­haafd. Rond 1612 waren de laat­mid­del­eeuw­se ves­ting­wer­ken vol­le­dig ver­dwe­nen en lag ter plaat­se van het onder­zoeks­ge­bied een dijk­li­chaam met kade, inclu­sief een bre­de heul (een onder­door­gang onder de kade)

Aanbevelingen

Zowel op basis van de fysie­ke als ook de inhou­de­lij­ke cri­te­ria, zoals vast­ge­legd in het deel­pro­ces Waarderen van de KNA 4.0, Bijlage IV, is spra­ke van een als behou­dens­waar­dig aan te mer­ken arche­o­lo­gi­sche vind­plaats.

  • Het vast­stel­len van een con­tour van de aan­we­zi­ge vlij­la­gen van de fun­de­ring onder de ves­ting­to­ren en de stads­muur door mid­del van het zet­ten van grond­bo­rin­gen heeft niet tot het gewens­te resul­taat geleid. Wel kan op basis van de uit­ge­voer­de borin­gen wor­den gecon­clu­deerd dat het opgaan­de muur­werk van zowel de toren als de stads­muur nog tot op een diep­te van ten­min­ste 3.20 tot 4.00 meter bene­den het aan­ge­leg­de vlak in de onder­grond aan­we­zig is. Het aan­ge­ven van een con­tour van vlij­la­gen rond­om de ves­ting­to­ren en stads­muur, dit voor­al om te kun­nen bepa­len waar hei­pa­len kun­nen wor­den geplaatst zon­der scha­de aan de arche­o­lo­gi­sche res­ten toe te bren­gen, is op grond van de uit de borin­gen ver­kre­gen resul­ta­ten niet goed moge­lijk. Bij de bereik­te boor­diep­tes is het niet moge­lijk om met zeker­heid te kun­nen bepa­len of de boring op een vlij­laag, dan wel op een puin­brok of een los­se bak­steen is gestuit. Deze metho­de met het zet­ten van grond­bo­rin­gen en de daar­uit ver­kre­gen resul­ta­ten bie­den een onvol­doen­de en zeker niet betrouw­ba­re basis op op basis daar­van een aan­ge­past palen­plan te kun­nen base­ren. Derhalve wordt gead­vi­seerd om met onder­zoek, anders dan het zet­ten van grond­bo­rin­gen, meer zeker­heid te ver­krij­gen met betrek­king tot de con­tour van de fun­de­rin­gen onder de toren en de stads­muur. Voor het bepa­len van de exac­te diep­te van de onder­kant van de stads­muur en de toren en de breed­te van de vlij­la­gen zou­den mecha­ni­sche steen­bo­rin­gen meer dui­de­lijk­heid kun­nen ver­schaf­fen ;
  • Geadviseerd wordt om het gra­ven van de fun­de­rings­sleu­ven onder arche­o­lo­gi­sche bege­lei­ding te laten uit­voe­ren ;
  • Gelet op het behou­dens­waar­di­ge karak­ter van de arche­o­lo­gi­sche vind­plaats wordt gead­vi­seerd deze zoveel moge­lijk in situ te behou­den en waar moge­lijk het bouw­plan zoda­nig aan te pas­sen dat behoud in situ wordt gewaar­borgd ;
  • Teneinde ook in de toe­komst het behoud in situ te kun­nen garan­de­ren en ver­de­re aan­tas­ting van de arche­o­lo­gi­sche res­ten te voor­ko­men, wordt gead­vi­seerd om aan het ter­rein de sta­tus van gemeen­te­lijk arche­o­lo­gisch monu­ment toe te ken­nen.

Berichten

Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren

Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren

  Amateurarcheoloog Arie Saakes deed enke­le maan­den gele­den een spec­ta­cu­lai­re vondst. Op een lucht­fo­to van de Royal Air Force uit 1944 …

Haalbaarheidsonderzoek hotel Buiten de Waterpoort

Haalbaarheidsonderzoek hotel Buiten de Waterpoort

  In okto­ber 2017 dien­de de ont­wik­ke­laar het haal­baar­heids­on­der­zoek in, ter voor­be­rei­ding op de bouw van een hotel op de loca­tie …

Binnenkort verschijnen twee nieuwe publicaties over de Blauwe Toren

Binnenkort ver­schij­nen twee nieu­we publi­ca­ties over de Blauwe Toren

  Binnenkort ver­schijnt de eer­ste bun­del van de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN). De SKN heeft als doel het bevor­de­ren en publi­ce­ren …

Aanvullend bouwhistorisch onderzoek Buiten de Waterpoort

Aanvullend bouw­his­to­risch onder­zoek Buiten de Waterpoort

  Gemeente Gorinchem ont­ving eind okto­ber de resul­ta­ten van het haal­baar­heids­on­der­zoek over het inpas­sen van arche­o­lo­gi­sche vond­sten in de vloer van …

Booronderzoek Buiten de Waterpoort

Booronderzoek Buiten de Waterpoort

  Woensdag 30 augus­tus wer­den rond de eer­der bij arche­o­lo­gisch onder­zoek aan­ge­trof­fen muur­res­ten Buiten de Waterpoort mecha­ni­sche grond­bo­rin­gen ver­richt om een …

Groen licht voor haalbaarheidsonderzoek

Groen licht voor haal­baar­heids­on­der­zoek

  De ver­gun­ning­hou­der van het hotel Buiten de Waterpoort heeft een voor­stel gedaan om de arche­o­lo­gi­sche vond­sten in te pas­sen in …

Rapport onderzoek Buiten de Waterpoort

Rapport onder­zoek Buiten de Waterpoort

  Het eva­lu­a­tie­rap­port van het arche­o­lo­gisch onder­zoek in het kader van de ver­gun­nings­pro­ce­du­re voor de bouw van een hotel Buiten de …

Buiten de Waterpoort

Buiten de Waterpoort

  Een foto-impres­­sie van het arche­o­lo­gisch onder­zoek naar de gevon­den muur­res­ten Buiten de Waterpoort in Gorinchem. Gemaakt door SOB Research op …

Wat kun je met de Blauwe Toren?

Wat kun je met de Blauwe Toren ?

  De opgra­ving van de fun­de­rin­gen Buiten de Waterpoort te Gorinchem houdt de gemoe­de­ren in de stad bezig. Als ver­volg op …

Reconstructie exacte ligging Blauwe Toren

Reconstructie exac­te lig­ging Blauwe Toren

  Er leven nog veel vra­gen over de exac­te lig­ging van de res­ten van het voor­ma­li­ge kas­teel­com­plex de Blauwe Toren.  Op ver­zoek …

Publicaties

Annema, W. (2017)
De betekenis van de gevonden restanten van de vestingwerken buiten de Duivelsgracht te Gorinchem. Onderzoek verricht op basis van vergelijking van enkele kaarten van de vestingwerken van de stad in combinatie met enkele andere archiefbronnen, Delft.
Flipbook | PDF (4 MB)
Bosch, J. E. van den (2014)Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van grondboringen Plangebied Buiten de Waterpoort 2-6, Gorinchem, gemeente Gorinchem, Heinenoord.Bosch, J. E. van den (2014)
Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van grondboringen Plangebied Buiten de Waterpoort 2-6, Gorinchem, gemeente Gorinchem, Heinenoord.
FlipbookPDF (3,23 MB)
Hundertmark, H.F.G. (2017)Vestingwerk of kasteel? Aanvullend bouwhistorisch onderzoek archeologische opgraving Buiten de Waterpoort 2-6 te Gorinchem, Oss.Hundertmark, H.F.G. (2017)
Vestingwerk of kasteel? Aanvullend bouwhistorisch onderzoek archeologische opgraving Buiten de Waterpoort 2-6 te Gorinchem, Oss.
Flipbook | PDF (12 MB)
Wilgen, L.R. van (2017)Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven en Archeologische Begeleiding Plangebied 'Buiten de Waterpoort 2-6', Gorinchem, Gemeente Gorinchem. Evaluatierapport, Heinenoord.Wilgen, L.R. van (2017)
Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven en Archeologische Begeleiding Plangebied 'Buiten de Waterpoort 2-6', Gorinchem, Gemeente Gorinchem. Evaluatierapport, Heinenoord.
Flipbook | PDF (4 MB)
Reenen, W.G. van (2017)Bouwhistorische ondersteuning bij een archeologische opgraving Buiten de Waterpoort 2-6, Gorinchem, Leerdam.Reenen, W.G. van (2017)
Bouwhistorische ondersteuning bij een archeologische opgraving Buiten de Waterpoort 2-6, Gorinchem, Leerdam.
Flipbook | PDF (3 MB)

Foto’s

Metadata

Map loa­ding, plea­se wait …

 

Archisnummer(s):Zaakidentificatie: 4019288100
Onderzoekmelding: 55689
Topografische Kaart:38G
Coordinaten:126.437/426.501
126.483/426.509
126.433/426.512
126.479/426.520
Toponiem:Buiten de Waterpoort/ Passantenhaven
Plaats:Gorinchem
Gemeente:Gorinchem
Provincie:Zuid-Holland
Type onderzoek:IVO-P en Archeologische Begeleiding
Uitvoerder:SOB Research, Instituut voor Archeologisch en Aardkundig Onderzoek BV, Heinenoord
Projectleider:L.R. van Wilgen
Opdrachtgever:Bouwonderneming Stout B.V., Hardinxveld-Giessendam
Bevoegd gezag:Gemeente Gorinchem
Aanvang onderzoek:25 oktober 2016
Vondsten & documentatie:Gemeentelijk depot voor archeologie Gorinchem
DANS:https://doi.org/10.17026/dans-xd7-bbpn

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.