Archeologie Gorinchem https://www.archeologiegorinchem.com Archeologisch onderzoek in de gemeente Gorinchem Thu, 08 Oct 2020 22:39:05 +0000 nl hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.5.1 https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/cropped-Gemeente-Gorinchem-Logo-vierkant-32x32.png Archeologie Gorinchem https://www.archeologiegorinchem.com 32 32 Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom https://www.archeologiegorinchem.com/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom/ Mon, 21 Sep 2020 04:51:03 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=19020   Woensdag 16 september was de officiële start van het bouwproject Helden van Gorkum. Het komend jaar wordt aan weerszijden van de Bagijnenwalstraat-Lindeboom gebouwd aan 26 nieuwe woningen. Voorafgaand op de bouw voerde Hollandia Archeologen deze zomer de laatste fase van het archeologisch onderzoek uit in dit gebied. Naast de in 2019 gevonden…

Lees verder

Het bericht Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek, opgraving Bagijnenwalstraat Lindeboom Gorinchem

Woensdag 16 september was de officiële start van het bouwproject Helden van Gorkum. Het komend jaar wordt aan weerszijden van de Bagijnenwalstraat-Lindeboom gebouwd aan 26 nieuwe woningen.

Voorafgaand op de bouw voerde Hollandia Archeologen deze zomer de laatste fase van het archeologisch onderzoek uit in dit gebied. Naast de in 2019 gevonden middeleeuwse stadsmuur werden geheel onverwacht de keukens van een 15e eeuws vrouwenklooster, een molen en resten van een leerlooierij opgegraven.

Projectontwikkelaar Van Wijnen vindt het belangrijk dat ook de toekomstige bewoners van de Helden van Gorkum het verhaal van deze plek kennen en maakte daarom samen met Hollandia Archeologen een brochure met een samenvatting van de voorlopige resultaten van het onderzoek.

De Grienden VOF (2020) Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek De Grienden VOF (2020)
Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek, Hoornaar.
Flipbook | PDF (4 MB)

 

Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters

Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters

  Opgra­vings­ter­rein Bagij­nen­wal­straat-Lin­de­boom, foto Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen. In juni dit jaar heeft Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen de laat­ste fase van het arche­o­lo­gisch onder­zoek aan de …

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

  Dins­dag 2 juni start­te Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen een opgra­ving op het plan­ge­bied Bagij­nen­wal.  Het arche­o­lo­gisch onder­zoek wordt uit­ge­voerd in opdracht van pro­ject­ont­wik­ke­laar …

Het bericht Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters https://www.archeologiegorinchem.com/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur/ Fri, 03 Jul 2020 02:31:26 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=18264   Opgravingsterrein Bagijnenwalstraat-Lindeboom, foto Hollandia Archeologen. In juni dit jaar heeft Hollandia Archeologen de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd. De directe aanleiding hiervoor is de bouw van 26 woonhuizen aan weerszijde van de Bagijnenwalstraat en de Lindeboom. Dit project staat bekend als Helden van Gorkum en wordt ontwikkeld…

Lees verder

Het bericht Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Opgravingsterrein Bagijnenwalstraat-Lindeboom, foto Hollandia Archeologen.

In juni dit jaar heeft Hollandia Archeologen de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd. De directe aanleiding hiervoor is de bouw van 26 woonhuizen aan weerszijde van de Bagijnenwalstraat en de Lindeboom. Dit project staat bekend als Helden van Gorkum en wordt ontwikkeld door Van Wijnen uit Dordrecht.

Voorafgaand aan de laatste fase van het archeologisch onderzoek (de opgraving) werd al vanaf 2008 vooronderzoek uitgevoerd. Vanwege de economische crisis in 2012 was na de sloop van de oude bebouwing de herontwikkeling van het gebied stopgezet.  Pas zeven jaar later pakte men de draad opnieuw op en startte Hollandia Archeologen in mei 2019 een waarderend proefsleuvenonderzoek.

Door vier lange sleuven over het terrein te graven werd duidelijk welke archeologische resten in de ondergrond nog aanwezig waren en wat de kwaliteit daarvan was. Zo werden de funderingen van verschillende gebouwen, een kademuur en een deel van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aangetroffen. Met uitzondering van de plaatsen waar de voormalige woningen hadden gestaan, bleek alles goed bewaard gebleven onder een circa 0,5 m dikke puinhoudende grondlaag.

Resten van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat Gorinchem 2019

Laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat,  foto Hollandia Archeologen.

Stadsmuur

Eerst werd de stadsmuur samen met een bouwhistoricus in kaart gebracht. Daarbij werd ook het fundament van de Bagijnentoren aangesneden. De stadsmuur bestond uit een serie van poeren met een onderlinge afstand van ca. 2,8 m (hartmaat) waarop de spaarbogen voor de weergang rustten. De fundering van de schildmuur (de beschermingsmuur) was ca. 0,9 m breed (drie bakstenen breed). De breedte van het opgaand werk is niet precies vastgesteld, maar zou net als de toren ca. 0,75 m breed geweest kunnen zijn.

Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de laatmiddeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren te Gorinchem

Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de middeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren

De gebruikte bakstenen hadden net als bij de toren een afmeting van 29,5/30/30,5 x 14/14,5 x 7 cm en een 5 lagenmaat van 38,5 cm. Van de toren was enkel de achterkant bewaard. De voorzijde was volledig gesloopt. Vermoedelijk had dit plaats gevonden in de late 16e eeuw, als de nieuwe vesting rondom Gorinchem werd aangelegd. Tijdens de opgraving werd nog een plaatselijk ophoogpakket vastgesteld. Het is echter niet zeker of dit voor de aanleg van de stadsmuur was gedaan of dat er sprake is van een wal-fase voorafgaand aan de verstening.

Klooster

De afzonderlijke gebouwen bleken met uitzondering van een 18e-19e eeuws woonhuis onderdeel te zijn van een 15e eeuws kloostercomplex. 1 Hier leefden Magdalenazusters een teruggetrokken bestaan op het terrein van een voormalig begijnhof. Het kloosterdeel dat binnen het plangebied kon worden blootgelegd bestond uit een verwarmde kamer, mogelijk de eetzaal geweest, en twee keukens: een warme keuken met een oven voor het braden en bakken en een koude keuken voor het voorbereiden en inmaken van voedsel. Aan de zuidelijke zijde van de kloostercomplex bevond zich het hof, eventueel gebruikt als tuin, met een waterput. Een duidelijke kloostergang is helaas niet bepaald vanwege de huidige bebouwing.

Tijdens de Beeldenstorm in 1566 werd het klooster geplunderd. In 1572 werd het gebouw nogmaals leeggeroofd. De zusters waren toen al gevlucht.2 Hun 68-jarige rector Joan van Oosterwijk behoorde tot de Martelaren van Gorcum en werd in Den Briel opgehangen.3

Molen

Binnen het onderzoekgebied, ter hoogte van de verwarmde zaal en warme keuken, werd omstreeks 1575 een standerdmolen geplaatst, eerst nog aangeduid als de Bagijnenmolen, later de Brouwersmolen genoemd. 4 Voor de fundering waren veel hergebruikte bakstenen toegepast. De molen deed tot 1657 achtereenvolgens dienst als koren‑, mout- en runmolen.

Bagijnenwal Gorinchem, detail kaart Joan Blaeu (1649),  collectie Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Detail kaart Joan Blaeu (1649),  collectie Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Leerlooierij

Aan de noordzijde van de Bagijnenwalstraat werden de resten van een leerlooierij aangetroffen. Veel was hiervan niet overgebleven. De funderingen van het gebouw zijn waarschijnlijk gebruikt als beschoeiing van een aldaar gelegen waterloop.

Leerlooierij, houtsnede uit de 16e eeuw, collectie Germanisches National Museum, Nürnberg.

Leerlooierij, houtsnede 16e eeuw, collectie Germanisches National Museum, Nürnberg.

Vervolg

Het archeologisch en bouwhistorisch onderzoek op deze locatie leverden veel nieuwe informatie op. De komende maanden gaat Hollandia Archeologen hiermee verder aan de slag. Omdat het onderzoek naar de resten van de laatmiddeleeuwse stadsmuur tijdig plaatsvond kon de projectontwikkelaar het palenplan van de nieuwbouw aanpassen. De muurresten blijven verder ongeschonden bewaard in de bodem. Ook het merendeel van de kloosterkeuken blijft behouden, bedekt door de tuinen van de te bouwen woningen. In september vangt de nieuwbouw aan.

Met dank aan K.T. Salomons, Hollandia Archeologen.

Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

  Woens­dag 16 sep­tem­ber was de offi­ci­ë­le start van het bouw­pro­ject Hel­den van Gor­kum. Het komend jaar wordt aan weers­zij­den van …

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

  Dins­dag 2 juni start­te Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen een opgra­ving op het plan­ge­bied Bagij­nen­wal.  Het arche­o­lo­gisch onder­zoek wordt uit­ge­voerd in opdracht van pro­ject­ont­wik­ke­laar …

Het bericht Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart/ Wed, 03 Jun 2020 05:09:26 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=18008   Dinsdag 2 juni startte Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal.  Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van projectontwikkelaar Van Wijnen en gaat vooraf aan de bouw van 26 woningen in de ‘Helden van Gorkum’. Het onderzoek zal naar verwachting drie weken duren. Op basis van eerder uitgevoerd vooronderzoek in…

Lees verder

Het bericht Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Verkennend archeologisch onderzoek Bagijnenwalstraat Gorinchem 2019

De middeleeuwse stadsmuur bij  de Bagijnenwalstraat (2019) foto Hollandia Archeologen,  Zaandijk.

Dinsdag 2 juni startte Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal.  Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van projectontwikkelaar Van Wijnen en gaat vooraf aan de bouw van 26 woningen in de ‘Helden van Gorkum’. Het onderzoek zal naar verwachting drie weken duren.

Op basis van eerder uitgevoerd vooronderzoek in 2008, 2011, 2012 en 2019, zijn de archeologische verwachtingen voor dit gebied hoog. Zo werd tijdens het proefsleuvenonderzoek vorig jaar een deel van de middeleeuwse vestingmuur onderzocht. Door een aanpassing in het palenplan van de nieuwbouw kan deze muur verder gespaard blijven. Het huidig onderzoek concentreert zich nu op de overige vondsten, zoals een deel van een kademuur, resten van een leerlooierij en het vroegere pesthuis.

Luchtfoto met het onderzoeksgebied in rood omkaderd

Bagijnenwalstraat-Lindeboom (2008, 2011, 2012, 2019)

Bagijnenwalstraat-Lindeboom (2008, 2011, 2012, 2019)

Voorafgaand aan de laatste fase van het archeologisch onderzoek: de opgraving, was al vanaf 2008 vooronderzoek uitgevoerd. Vanwege de economische crisis in 2012 werd na de sloop van de oude bebouwing...

 

Het bericht Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal https://www.archeologiegorinchem.com/oude-geschiedenisboeken-gorinchem-nu-digitaal/ Thu, 20 Feb 2020 06:39:29 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=16951   Een selectie uit de oudste publicaties over de geschiedenis van Gorinchem van voor 1980 nu digitaal op een rijtje. Een belangrijk deel van deze uitgaves is tegenwoordig helaas steeds vaker nog enkel in archieven en universiteitsbibliotheken te raadplegen.  Van de eerste kronieken van Dirck Franckensz. Pauw (1483) en Abraham Kemp (1656), de…

Lees verder

Het bericht Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Een selectie uit de oudste publicaties over de geschiedenis van Gorinchem van voor 1980 nu digitaal op een rijtje. Een belangrijk deel van deze uitgaves is tegenwoordig helaas steeds vaker nog enkel in archieven en universiteitsbibliotheken te raadplegen. 

Van de eerste kronieken van Dirck Franckensz. Pauw (1483) en Abraham Kemp (1656), de uitgaves van Cornelis van Zomeren (1755), H.A. van Goch (1898) en W.F. Emck (1914, 1929), tot de meer kritisch wetenschappelijke publicaties van H. Bruch (1931,1940), W.A. van der Donk (1930–1965) en G.C. Labouchère (1931).

In de jaren ’60 waren met name H. van Hoogdalem en vooral H.F. van Peer zeer actief. Zij publiceerden voor een groot publiek vaak korte artikelen in het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, waarvan Van Peer hoofdredacteur was. Het merendeel van deze krantenartikelen verscheen ook gebundeld in “Oud Gorcum Varia” (1960–1966), als uitgave van de historische vereniging Oud-Gorcum.

Het aanstellen van A.J. Busch als gemeentearchivaris (1969) en de opening van een nieuw archiefgebouw in de Molenstraat luidden een nieuw tijdperk in. Gorinchem kreeg vanaf dan een professioneel toegankelijk archief en Busch werd regelmatig gevraagd hierin onderzoek te verrichten. Dit leidde tot een stroom publicaties van zijn hand.

 

  
Aa, A.J. van der (1836-1851) Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden 4, Gorinchem, p. 677Aa, A.J. van der (1843)
Gorinchem, in : Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden 4, Gorinchem, p. 671-697.
WorldCat | Google Books | PDF (67 MB)
Aa, A.J. van der (1848) Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden 12, Gorinchem. p. 403.Aa, A.J. van der (1848)
Wijdschild (Het), in : Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden 12, Gorinchem, p. 403.
WorldCat | Google Books | PDF (44 MB)
Aa, A.J. van der (1848) Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden 12, Gorinchem. p. 585.Aa, A.J. van der (1848)
Wolpheren, in : Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden 12, Gorinchem, p. 585.
WorldCat | Google Books | PDF (44 MB)
Boudestein, W.J. (1992) Muntslag te Gorinchem 1583-1591, Historische Reeks Oud-Gorcum 5, Gorinchem.
Boudestein, W.J. (1992)
Muntslag te Gorinchem 1583-1591. Munten, muntheren, muntmeesters, muntstempels en munthuizen, Historische Reeks Oud-Gorcum 5, Gorinchem.
WorldCat | PDF (12 MB)
Bruch, H. (1931) Dirck Franckensz Pauw (Theodericus Pauli). Kronijcke des Lants van Arkel ende der Stede van Gorcum, proefschrift, Amsterdam.Bruch, H. (1931)
Dirck Franckensz Pauw (Theodericus Pauli). Kronijcke des Lants van Arkel ende der Stede van Gorcum, proefschrift, Amsterdam.
WorldCat | PDF (12 MB)
Bruch, H. (1940) Middeleeuwsche Rechtsbronnen van Gorinchem. Werken der Vereeniging tot Uitgaaf der Bronnen van het Oud-Vaderlandsche Recht, 3. reeks, no. 8, Utrecht.Bruch, H. (1940)
Middeleeuwsche Rechtsbronnen van Gorinchem. Werken der Vereeniging tot Uitgaaf der Bronnen van het Oud-Vaderlandsche Recht, 3. reeks, no. 8, Utrecht.
WorldCat | PDF (34 MB)
Van een oud gasthuis tot 't nieuwe gasthuisBusch, A.J. (1973)
Van een oud gasthuis tot 't Nieuwe Gasthuis, Gorinchem.
WorldCat | PDF (800 kB)
Busch, A.J. (1975) Monumenten in Gorinchem, GorinchemBusch, A.J. (1975)
Monumenten in Gorinchem, Gorinchem.
WorldCat | PDF (1 MB)
Busch, A.J. (1978) Molens in Gorinchem. Wetenswaardigheden over de plaatselijke molens in de loop der eeuwen, Merewade, facetten van Gorcums verleden 1, Gorinchem.Busch, A.J. (1978)
Molens in Gorinchem. Wetenswaardigheden over de plaatselijke molens in de loop der eeuwen, Merewade, facetten van Gorcums verleden 1, Gorinchem.
WorldCat | PDF (8 MB)
Waar bleef het vuil van GorinchemBusch, A.J. (2000)
Waar bleef het vuil van Gorinchem, Gorinchem.
PDF (7 MB)
Dingemans, W.J. (1914) Iets over het Museum der Vereeniging Oud-Gorcum in het huis Dit is in Bethlehem, Gorinchem.Dingemans, W.J. (1914)
Iets over het Museum der Vereeniging Oud-Gorcum in het huis Dit is in Bethlehem, Gorinchem
PDF (4 MB)
Donk, W.A. van der (1930) Iets over Gorcum's Ouderdom en eerste Stadrecht, s.l.Donk, W.A. van der (1930)
Iets over Gorcum's Ouderdom en eerste Stadrecht, s.l.
WorldCat | PDF (1 MB)
Donk, W.A. van der (1932), Iets over Gorcum's oudste stadsrecht (1287).Donk, W.A. van der (1932)
Iets over Gorcum's oudste stadrecht (1287), s.l.
WorldCat | PDF (2 MB)
Donk, W.A. van der (1938) De geschiedenis der schrijfwijze van de plaatsnamen Gorinchem en Woudrichem, Gorcumse Oudheden 3, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1938)
De geschiedenis der schrijfwijze van de plaatsnamen Gorinchem en Woudrichem, Gorcumse Oudheden 3, s.l.
WorldCat | PDF (2 MB)
Donk, W.A. van der (1949-1950) In de jaren '49, Gorcumse Oudheden 5, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1950)
In de jaren '49, Gorcumse Oudheden 5, Gorinchem.
WorldCat | PDF (11 MB)
Donk, W.A. van der (1955) De oudste berichten over de Gorcumse Haven, Gorcumse Oudheden 7, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1955)
De oudste berichten over de Gorcumse Haven, Gorcumse Oudheden 7, Gorinchem.
WorldCat | PDF (2 MB)
Donk, W.A. van der (1965) Van dorp tot stad, Gorcumse Oudheden 10, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1965)
Van dorp tot stad, Gorcumse Oudheden 10, Gorinchem.
WorldCat | PDF (4 MB)
Emck, W.F. (1914) Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem, p. 24-25.Emck, W.F. (1914)
Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem.
WorldCat | PDF (5 MB)
Emck, W.F. (1926) Kroniek van Gorinchem. Geschiedkundige en Andere Aantekeningen in Chronologische volgorde 1230-1927.Emck, W.F. (1929)
Kroniek van Gorinchem. Geschiedkundige en Andere Aantekeningen in Chronologische volgorde 1230-1927, Gorinchem.
WorldCat | PDF (6 MB)
Estius, W. (1841) Geschiedenis der heylige Martelaers van Gorcum (vertaald door A.V.D.K.), Gent.Estius, W. (1841)
Geschiedenis der heylige Martelaers van Gorcum (vertaald door A.V.D.K.), Gent.
WorldCat | Google Books | PDF (8 MB)
Goch, H.A. van (1898) Van Arkel's Oude Veste. Geschied- en Oudheidkundige Aanteekeningen betreffende de Stad Gorinchem en hare voornaamste gebouwen en instellingen, Gorinchem.Goch, H.A. van (1898)
Van Arkel's Oude Veste. Geschied- en Oudheidkundige Aanteekeningen betreffende de Stad Gorinchem en hare voornaamste gebouwen en instellingen, Gorinchem.
WorldCat | PDF (81 MB)
Goch, H.A. van (1915) Uittreksel uit het dagboek van den Heer Matthijs Snoeck Huibertszoon, in leven burgemeester van Gorinchem (Geb. 22 sept. 1744, gest. 14 maart 1816), Amsterdam.Goch, H.A. van (1915)
Uittreksel uit het dagboek van den Heer Matthijs Snoeck Huibertszoon, in leven burgemeester van Gorinchem (Geb. 22 sept. 1744, gest. 14 maart 1816), Amsterdam.
WorldCat | PDF (9 MB)
Goch, H.A. van (1932) Een en ander over de Gorkumsche Schuttengilden en hun Doelen, s.l.Goch, H.A. van (1932)
Een en ander over de Gorkumsche schuttengilden en hun doelen, s.l.
WorldCat | PDF (8 MB)
Hoogdalem, H. van (1972) Waar woonden de 'lieden' van Benthem? In of bij Gorinchem?, in: Holland. Regionaal-historisch tijdschrift, 4, nr. 6, p. 295-299.Hoogdalem, H. van (1972)
Waar woonden de 'lieden' van Benthem? In of bij Gorinchem?, in: Holland. Regionaal-historisch tijdschrift, 4, nr. 6, p. 295-299.
PDF
Huijsmans, J. (1917) Bijdragen tot de geschiedenis der katholieken te Gorcum sedert 1572, in: Archief voor de geschiedenis van het aartsbisdom Utrecht 43, Utrecht, p. 193-232.Huijsmans, J. (1917)
Bijdragen tot de geschiedenis der katholieken te Gorcum sedert 1572, in: Archief voor de geschiedenis van het aartsbisdom Utrecht 43, Utrecht, p. 193-232.
WorldCat | PDF (7 MB)
Janssen, L.J.F. (1858) De Muurschilderijen der St. Janskerk te Gorinchem. Eene Bijdrage tot de Geschiedenis der Middeleeuwsche Kunst in Nederland, Amsterdam.Janssen, L.J.F. (1858)
De Muurschilderijen der St. Janskerk te Gorinchem. Eene Bijdrage tot de Geschiedenis der Middeleeuwsche Kunst in Nederland, Amsterdam.
WorldCat | Google Books | PDF (4 MB)
Jorissen, Th. (1887) Memoriën van mr. Diderik van Bleyswijk: vrijheer van Eethen en Meeuwen, heer van BabyIoniënbroek, raad in de Vroedschap, burgemeester van Gorinchem enz., enz., 1734-1755, UtrechtJorissen, Th. (1887)
Memoriën van mr. Diderik van Bleyswijk: vrijheer van Eethen en Meeuwen, heer van BabyIoniënbroek, raad in de Vroedschap, burgemeester van Gorinchem enz., enz., 1734-1755, Werken van het Historisch Genootschap. Nieuwe Serie 45, Utrecht
WorldCat | PDF (14 MB)
Kemp, A. (1656) Leven der Doorluchtige Heeren van Arkel ende Jaar-Beschrijving der Stad Gorinchem. Heerlijkheyd ende lande van Arkel onder desselfs heeren, ook onder de graven van Holland tot in den jare 1500, Gorinchem, p. 37-38.Kemp, A. (1656)
Leven der Doorluchtige Heeren van Arkel ende Jaar-Beschrijving der Stad Gorinchem. Heerlijkheyd ende lande van Arkel onder desselfs heeren, ook onder de graven van Holland tot in den jare 1500, Gorinchem.
WorldCat | Google Books | PDF (28 MB)
Labouchère, G.C. (1931) Aanteekeningen over monumenten te Gorinchem, Schelluinen, Woudrichem, Loevestein en Zalt-Bommel, in: Oudheidkundig Jaarboek 3, nr. 11, p. 55-59Labouchère, G.C. (1931)
Aanteekeningen over monumenten te Gorinchem, Schelluinen, Woudrichem, Loevestein en Zalt-Bommel, in: Oudheidkundig Jaarboek 11, nr. 2.
WorldCat | PDF (14 MB)
Oud Gorcum Varia 1960, Gorinchem.Oud Gorcum Varia 1960
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (6 MB)
Oud Gorcum Varia 1961Oud Gorcum Varia 1961
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (11 MB)
Oud Gorcum Varia 1962Oud Gorcum Varia 1962
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (4 MB)
Oud Gorcum Varia (1963) Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.Oud Gorcum Varia 1963
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (7 MB)
Oud Gorcum Varia (1964) Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.Oud Gorcum Varia 1964
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (13 MB)
Oud Gorcum Varia 1965Oud Gorcum Varia 1965
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (4 MB)
Oud Gorcum Varia (1966) Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.Oud Gorcum Varia 1966
Oud Gorcum Varia. Overdruk uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken, uitgegeven door de Historische Vereniging "Oud Gorcum", Gorinchem.
WorldCat | PDF (8 MB)
Paffenrode, J. van (1669) Gedichten van J. van Paffenrode, vrij-heer van Ghussignies. Versamelt en uytgegeven door P.V. (Paulus Vinck), Gorinchem.Paffenrode, J. van (1669)
Gedichten van J. van Paffenrode, vrij-heer van Ghussignies. Versamelt en uytgegeven door P.V. (Paulus Vinck), Gorinchem.
WorldCat | Internet Archive
Peer, H.F. van (1962)
Sterke Gorcumse Verhalen,
Gorinchem.
WorldCat | PDF (8 MB)
H.F. van Peer (1972), Van Gorcums ontstaan tot Gorcums sanering, GorinchemPeer, H.F. van (1962)
Van Gorcums ontstaan tot Gorcums sanering, Gorinchem.
WorldCat | PDF (5 MB)
Rollin Couquerque, L.M. (1903) La monnaie du roi Antoine de Portugal à Gorinchem (Gorcum), 1583-1591, Amsterdam.Rollin Couquerque, L.M. (1903)
La monnaie du roi Antoine de Portugal à Gorinchem (Gorcum), 1583-1591,
Amsterdam.
WorldCat | Delpher
Sabron, F.H.A. (1902) De Vesting Gorinchem van November 1813 tot Maart 1814, Breda.Sabron, F.H.A. (1902)
De Vesting Gorinchem van November 1813 tot Maart 1814, Breda.
WorldCat | PDF (15 MB)
Wit, S. de (1928) De statie der paters Minderbroeders te Gorcum, 1628 28 October 1928, Amerzoden.Wit, S. de (1928)
De statie der paters Minderbroeders te Gorcum, 1628 28 October 1928, Amerzoden.
WorldCat | PDF (4 MB)
Zomeren, C. van (1755) Beschryvinge der stadt Gorinchem, en landen van Arkel, benevens der aloude en adelyke geslagten der doorlugtige Heeren van Arkel, zynde een nauwkeurige en uytvoerige verhandeling van deszelfs opkomst, benaming, bevolking, gelegentheid, pragtige gebouwen, en zeltzaamheden, nevens der zelver voorregten, handvesten, previlegien, en regerings vorm alles t'zamengestelt en getrokken uit oude handschriften, memorien, brieven, en egte bewysstukken, eertyds by een verzamelt door de Heer en Mr. Cornelis van Zomeren, en nu in order gebragt door Z.H.H.T. , Gorinchem, p. 151-152.Zomeren, C. van (1755)
Beschryvinge der stadt Gorinchem, en landen van Arkel, benevens der aloude en adelyke geslagten der doorlugtige Heeren van Arkel, zynde een nauwkeurige en uytvoerige verhandeling van deszelfs opkomst, benaming, bevolking, gelegentheid, pragtige gebouwen, en zeltzaamheden, nevens der zelver voorregten, handvesten, previlegien, en regerings vorm alles t'zamengestelt en getrokken uit oude handschriften, memorien, brieven, en egte bewysstukken, eertyds by een verzamelt door de Heer en Mr. Cornelis van Zomeren, en nu in order gebragt door Z.H.H.T. , Gorinchem.
WorldCat | Google Books | PDF (29 MB)

 

De boekjes van W.A. van der Donk (1894-1972)

De boekjes van W.A. van der Donk (1894−1972)

  Gebo­ren Gor­cu­mer Wil­hel­mus Adri­a­nus van der Donk (1894−1972) was van­uit Amster­dam actief als Sta­ten­lid en later ook gede­pu­teer­de voor de …

De boekjes van W.F. Emck (1869-1929) digitaal

De boekjes van W.F. Emck (1869−1929) digitaal

  Wil­lem Fre­de­rik Emck wordt in 1869 te Gorin­chem gebo­ren. Zijn gelijk­na­mi­ge vader werkt dan voor het gemeen­te­be­stuur als bode. Zoals …

Het bericht Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Speuren door het depot of zelf een eigen tegeltje ontwerpen? https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiedagen-2019/ Mon, 09 Sep 2019 06:35:49 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=15592   Grijp je kans en breng een bezoek aan het gemeentelijk archeologiedepot van Gorinchem. Normaal gesproken kun je het depot en de werkruimte alleen op afspraak bezoeken. Maar tijdens de Nationale Archeologiedagen van vrijdag 11 tot en met zondag 13 oktober zijn wij van 14.00 tot 17.00 uur geopend voor publiek. De toegang…

Lees verder

Het bericht Speuren door het depot of zelf een eigen tegeltje ontwerpen? verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Archeologiedagen Gorinchem 2019

Grijp je kans en breng een bezoek aan het gemeentelijk archeologiedepot van Gorinchem. Normaal gesproken kun je het depot en de werkruimte alleen op afspraak bezoeken. Maar tijdens de Nationale Archeologiedagen van vrijdag 11 tot en met zondag 13 oktober zijn wij van 14.00 tot 17.00 uur geopend voor publiek. De toegang is gratis.

Programma

  • Kinderen (8–12 jaar) kunnen op vrijdag‑, zaterdag- en zondagmiddag naar vondsten zoeken met een metaaldetector of opdrachten uitvoeren tijdens een speurroute. Voor de beste speurders valt daarmee een heus diploma te behalen!
  • (Jongere) kinderen kunnen een eigen tegeltje voor thuis ontwerpen.
  • Op zaterdag- en zondagmiddag kun je tijdens het vondstenspreekuur je eigen vondsten laten beoordelen door depotbeheerder Martin Veen.

Gorcumse tegeltjes

Afgelopen zomer werd tijdens de verbouwing van een oude kelder aan de Langendijk een grote hoeveelheid tegeltjes gevonden. De vondst kreeg veel aandacht in AD Rivierenland. Tijdens de open dagen kun je zien wat er ondertussen met deze tegeltjes gebeurde.

Wandtegels met cupido’s ca. 1650–1675 (klik thumbnails voor vergroting)

Van Prehistorie tot Tweede Wereldoorlog

In het archeologiedepot vind je alle vondsten die tijdens opgravingen in Gorinchem zijn aangetroffen. Een enorme collectie. Variërend van prehistorische vuurstenen werktuigjes, gevonden op de Dalemdonk, tot een reusachtige zeemijn uit de Tweede Wereldoorlog, ooit opgevist uit de Merwede.

Het depot is geen museum, maar heeft als belangrijke taak alle vondsten en documentatie van archeologisch onderzoek voor (toekomstig) wetenschappelijk onderzoek beschikbaar te houden. Gorinchem is de enige gemeente in ons land waar het archeologiedepot volledig door vrijwilligers wordt gerund.

Adres

Arkelsedijk 24
4206 AC Gorinchem
(0183) 66 01 78

De ingang is aan de dijkzijde van de brandweerkazerne.

Depot voor archeologie gemeente Gorinchem

Ingesloten kaart – weergeven in volledig scherm modus

 

Het bericht Speuren door het depot of zelf een eigen tegeltje ontwerpen? verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
De boekjes van W.A. van der Donk (1894–1972) https://www.archeologiegorinchem.com/van-der-donk/ Sat, 06 Jul 2019 06:44:13 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=15018   Geboren Gorcumer Wilhelmus Adrianus van der Donk (1894–1972) was vanuit Amsterdam actief als Statenlid en later ook gedeputeerde voor de Katholieke Volkspartij (KVP).  Daarnaast was hij werkzaam als repetitor (examenbegeleider) voor studenten. Van der Donk bleef contact met Gorinchem houden en richtte zijn belangstelling op de geschiedenis van de stad. Via krantenartikelen…

Lees verder

Het bericht De boekjes van W.A. van der Donk (1894–1972) verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Drs. W.A. van der Donk (1958), Provinciale Atlas Noord-Holland

Drs. W.A. van der Donk (1958), Provinciale Atlas Noord-Holland

Geboren Gorcumer Wilhelmus Adrianus van der Donk (1894–1972) was vanuit Amsterdam actief als Statenlid en later ook gedeputeerde voor de Katholieke Volkspartij (KVP).  Daarnaast was hij werkzaam als repetitor (examenbegeleider) voor studenten. Van der Donk bleef contact met Gorinchem houden en richtte zijn belangstelling op de geschiedenis van de stad.

Via krantenartikelen en brochures wist hij de gemiddelde Gorcumer te bereiken, maar behield daarbij een modern kritische benaderingswijze.

Met het eerste artikel ‘Iets over Gorcum’s ouderdom en eerste stadrecht’ nam hij dan ook meteen afstand van Van Goch5 en Emck2 Onder de verzameltitel ‘Gorcumse Oudheden’ behandelde Van der Donk verschillende onderwerpen.

Zijn interesse voor de geschiedschrijver Kemp3 en de bijdrage over de Martelaren van Gorcum kwam op milde wijze voort uit zijn katholieke achtergrond.4

 

Donk, W.A. van der (1930) Iets over Gorcum's Ouderdom en eerste Stadrecht, s.l.Donk, W.A. van der (1930)
Iets over Gorcum's Ouderdom en eerste Stadrecht, s.l.
Flipbook | PDF (1 MB)
Donk, W.A. van der (1932), Iets over Gorcum's oudste stadsrecht (1287).Donk, W.A. van der (1932)
Iets over Gorcum's oudste stadrecht (1287), s.l.
Flipbook | PDF (2 MB)
Donk, W.A. van der (1938) De geschiedenis der schrijfwijze van de plaatsnamen Gorinchem en Woudrichem, Gorcumse Oudheden 3, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1938)
De geschiedenis der schrijfwijze van de plaatsnamen Gorinchem en Woudrichem, Gorcumse Oudheden 3, s.l.
Flipbook | PDF (2 MB)
Donk, W.A. van der (1941) Eenige 14e eeuwsche oorkonden, Gorcumse Oudheden 4, s.l.Donk, W.A. van der (1941)
Eenige 14e eeuwsche oorkonden, Gorcumse Oudheden 4, s.l.
Flipbook | PDF (3 MB)
Donk, W.A. van der (1949-1950) In de jaren '49, Gorcumse Oudheden 5, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1950)
In de jaren '49, Gorcumse Oudheden 5, Gorinchem.
Flipbook | PDF (11 MB)
Donk, W.A. van der (1953) De H.H. Martelaren van Gorcum en aan de negentien helden van de 9e juli 1572, Gorcumse Oudheden 6, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1953)
De H.H. Martelaren van Gorcum en Aan de negentien helden van de 9e juli 1572, Gorcumse Oudheden 6, Gorinchem.
PDF (1 MB)
Donk, W.A. van der (1955) De oudste berichten over de Gorcumse Haven, Gorcumse Oudheden 7, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1955)
De oudste berichten over de Gorcumse Haven, Gorcumse Oudheden 7, Gorinchem.
Flipbook | PDF (2 MB)
Donk, W.A. van der (1958) De Gorcumse Wederdoper Arent Jansz. te Amsterdam in 1536 onthalsd, Gorcumse Oudheden 8, in: Oud-Gorcum-Varia 9, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1958)
De Gorcumse Wederdoper Arent Jansz. te Amsterdam in 1536 onthalsd, Gorcumse Oudheden 8, in: Oud-Gorcum-Varia 9, Gorinchem.
Flipbook | PDF (400 kB)
Donk, W.A. van der (1964) Uit het programma der onafhankelijkheidsfeesten van 20 februari 1864, Gorcumse Oudheden 9, s.l.Donk, W.A. van der (1964)
Uit het programma der onafhankelijkheidsfeesten van 20 februari 1864, Gorcumse Oudheden 9, s.l.
Flipbook | PDF (700 kB)
Donk, W.A. van der (1965) Van dorp tot stad, Gorcumse Oudheden 10, Gorinchem.Donk, W.A. van der (1965)
Van dorp tot stad, Gorcumse Oudheden 10, Gorinchem.
Flipbook | PDF (4 MB)
Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal

Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal

  Een selec­tie uit de oud­ste publi­ca­ties over de geschie­de­nis van Gorin­chem van voor 1980 nu digi­taal op …

De boekjes van W.F. Emck (1869-1929) digitaal

De boekjes van W.F. Emck (1869−1929) digitaal

  Wil­lem Fre­de­rik Emck wordt in 1869 te Gorin­chem gebo­ren. Zijn gelijk­na­mi­ge vader werkt dan voor het gemeen­te­be­stuur …

Het bericht De boekjes van W.A. van der Donk (1894–1972) verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
De boekjes van W.F. Emck (1869–1929) digitaal https://www.archeologiegorinchem.com/de-boekjes-van-willem-frederik-emck/ Wed, 12 Jun 2019 21:33:41 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=14706   Willem Frederik Emck wordt in 1869 te Gorinchem geboren. Zijn gelijknamige vader werkt dan voor het gemeentebestuur als bode. Zoals in die tijd niet ongebruikelijk, komt later ook junior in dienst op het stadhuis. Aanvankelijk in dezelfde functie als zijn vader, maar na enige tijd groeit hij door tot stadsontvanger. Vermoedelijk met…

Lees verder

Het bericht De boekjes van W.F. Emck (1869–1929) digitaal verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

W F Emck (1869-1929)

W.F. Emck (1869–1929), collectie RAG.

Willem Frederik Emck wordt in 1869 te Gorinchem geboren. Zijn gelijknamige vader werkt dan voor het gemeentebestuur als bode. Zoals in die tijd niet ongebruikelijk, komt later ook junior in dienst op het stadhuis. Aanvankelijk in dezelfde functie als zijn vader, maar na enige tijd groeit hij door tot stadsontvanger.

Vermoedelijk met de hulp van zijn vader, die eerder assisteerde bij de herordening van het stadsarchief, weet hij de weg te vinden tussen de oude stukken en groeit zijn belangstelling voor de geschiedenis van zijn geboortestad. 5 Ook het contact met H.A. van Goch, 2 die voor zijn boek ‘Van Arkel’s oude Veste’ regelmatig op het stadhuis archiefonderzoek verricht, stimuleert waarschijnlijk zijn interesse.

Dit is in Bethlehem

Als de historische vereniging “Oud-Gorcum” plannen heeft in het huis “Dit is in Bethlehem” aan de Gasthuisstraat een museum te starten, wordt Emck gevraagd informatie te verzamelen over de geschiedenis van dit pand. Hij raadpleegt het kohier van verponding uit 1584, een per straat ingedeelde taxatielijst van al het onroerend goed waarover grondbelasting geheven werd. Dit levert hem weliswaar een interessant beeld van alle namen van huizen in de stad, maar jammer voor Emck: “Dit is in Bethlehem” komt er niet op voor. Het stadsarchief blijkt niet geheel compleet. De documenten die hij nodig heeft liggen in het Algemeen Rijksarchief in Den Haag. Na aanvraag van het gemeentebestuur komen ruim 300 boekdelen met oude aktes naar Gorinchem. Emck kan nu aan de slag. Hij ontpopt zich tot een gepassioneerd amateurhistoricus en leest honderden oude stukken door.

Projectie kaart Van Deventer, op moderne kaart, door W.F. Emck en W.P.C. Colthoff (1922)

Projectie kaart Jacob van Deventer (1558) op moderne kaart, door W.F. Emck en W.P.C. Colthoff (1922)

Oude namen van huizen en straten

Het resultaat mag er zijn: een lijvig en keurig handgeschreven boekwerk van ruim 15 cm dik, dat nog steeds in het Regionaal Archief aanwezig is. In 1914 verschijnt zijn boekje “Oude namen van huizen en straten”, als samenvatting van zijn onderzoek. Van Goch schrijft de inleiding.

Natuurlijk is het boekje ondertussen hier en daar gedateerd. Maar het geeft nog steeds een heel interessant overzicht van alle oorspronkelijke benamingen van huizen en straten in de Gorcumse binnenstad. Jammer genoeg gaat de inhoud niet verder terug dan 1540. Emck vertelt in zijn voorwoord dat hij de oudere archiefstukken helaas niet kon ontcijferen.

 

Emck, W.F. (1914) Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem, p. 24-25. Emck, W.F. (1914)
Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem.
Flipbook | PDF (5 MB)

Kroniek van Gorinchem

Geïnspireerd door een jaartallenboekje uit zijn schooltijd schrijft Emck een handzaam boekje over de geschiedenis van Gorinchem. Zelf heeft hij de publicatie ervan niet meer mogen meemaken. Het verschijnt in zijn overlijdensjaar.

Wat geldt voor zijn publicatie over huizen en straten, is ook van toepassing op dit boekje. We moeten ons daarbij bewust zijn de tekst in in relatie tot zijn tijd en mogelijkheden te plaatsen. Met name het tijdperk dat Emck “Heerschappij der Heeren van Arkel” noemt, met 1230 als stichtingsjaar van de stad, bevat veel fouten en is ondertussen vrijwel volledig achterhaald. Hij baseert zijn tekst vooral op de publicaties van H.A. van Gogh (1898),3 Cornelis van Zomeren (1755)4 en Abraham Kemp (1656).5 Desalniettemin blijft het vooral voor de jongere periodes een interessante uitgave.

Om met de woorden van Emck te besluiten: “Dat ik geslaagd moge zijn in mijn liefhebberij-arbeid en zij voor velen eene aansporing moge zijn zich te verdiepen in de geschiedenis der aloude stad der Arkels is mijn hartelijke wensch”.

Emck, W.F. (1926) Kroniek van Gorinchem. Geschiedkundige en Andere Aantekeningen in Chronologische volgorde 1230-1927. Emck, W.F. (1929)
Kroniek van Gorinchem. Geschiedkundige en Andere Aanteekeningen in Chronologische volgorde 1230-1927, Gorinchem.
Flipbook | PDF (6 MB)

 

Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal

Oude boeken over de geschiedenis van Gorinchem nu digitaal

  Een selec­tie uit de oud­ste publi­ca­ties over de geschie­de­nis van Gorin­chem van voor 1980 nu …

De boekjes van W.A. van der Donk (1894-1972)

De boekjes van W.A. van der Donk (1894−1972)

  Gebo­ren Gor­cu­mer Wil­hel­mus Adri­a­nus van der Donk (1894−1972) was van­uit Amster­dam actief als Sta­ten­lid en …

Het bericht De boekjes van W.F. Emck (1869–1929) digitaal verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-knipsteeg-geen-school-maar-een-middeleeuwse-gracht-vol-met-water/ Fri, 31 May 2019 16:38:18 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=14252   De afgelopen drie weken werd een opgraving uitgevoerd in de Knipsteeg te Gorinchem. Op basis van het vooronderzoek en de resultaten van de opgraving aan de Krijtstraat in 2002, was de verwachting meer te weten te komen over de 15de eeuwse Grote School zeer hoog. Ondanks dat tijdens het graafwerk niets van…

Lees verder

Het bericht Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Opgravingsterrein met in het midden een 19de eeuwse waterput. foto Hans Veenstra

Opgravingsterrein met in het midden een 19de eeuwse waterput. foto Hans Veenstra

De afgelopen drie weken werd een opgraving uitgevoerd in de Knipsteeg te Gorinchem. Op basis van het vooronderzoek en de resultaten van de opgraving aan de Krijtstraat in 2002, was de verwachting meer te weten te komen over de 15de eeuwse Grote School zeer hoog. Ondanks dat tijdens het graafwerk niets van deze school is teruggevonden, zijn de voorlopige resultaten van het onderzoek aan de Knipsteeg niet minder spectaculair. De komende maanden zal opgravingsbureau De Steekproef alle onderzoeksgegevens nader uitwerken.

Gracht

In de eerste week van de opgraving werden vooral funderingen van 17de eeuwse huizen onderzocht. Bij de aanleg van een nieuw vlak volgde een verassing: geheel onverwacht kolkte grondwater uit de bodem van de put. Projectleider Hans Veenstra schrok van de hoeveelheid: “Het leek even alsof we per ongeluk een hoofdwaterleiding hadden geraakt”. Men besloot daarop niet dieper te graven. Een verdere verstoring van de grondwaterhuishouding kon immers schade aan de funderingen van de aangrenzende huizen veroorzaken.

De laaggewijze opvulling van de gracht tekent zich af in het wandprofiel, foto De Steekproef

De laaggewijze opvulling van de gracht tekent zich af in het wandprofiel, foto De Steekproef

De onderzoekers hadden een oude middeleeuwse gracht te pakken, naar schatting ongeveer negen meter breed, die oorspronkelijk parallel aan de Knipsteeg liep en waarop men eeuwen later huizen heeft gebouwd. Al eerder vermoedde historicus Bert Stamkot 6 op deze plek een middeleeuwse kavelsloot. Mogelijk is de sloot later verbreed als verdedigingsgracht rond het hof van de Arkels?

Tot zover zichtbaar leek de gracht vreemd genoeg uitsluitend opgevuld met mortelresten en kleine stukjes baksteen. Op basis van enkele potscherven was een datering van de bovenlaag mogelijk: 1375–1425.

Gevecht in de Revetsteeg 1417

Gevecht in de Revetsteeg 1417 (detail), collectie Rijksmuseum Amsterdam.

Deze niet alledaagse vondst houdt zeer vermoedelijk verband met de nasleep van het Beleg van Gorinchem in 1417. Tijdens de beschieting door de legers van Willem van Arkel en Jan van Egmond waren zware vernielingen aangericht.  Om alle reparaties uit te kunnen voeren was op korte termijn een enorme hoeveelheid baksteen nodig. Behalve dat men hiervoor stenen uit het oude kasteel in het Wijdschild gebruikte, werden ook 121.000 stenen van de keuken in het hof van de Arkels gesloopt. Zelfs de fundering bleef niet gespaard 2 Het schoonmaken van al die stenen moet een enorme klus zijn geweest. We weten nu ook waar alle overgebleven puinresten terecht kwamen…

Leerlooierij of bierbrouwerij?

Tijdens het onderzoek zijn een aantal houten bakken gevonden. In de bakken bleek nog plantaardig materiaal aanwezig. Op het terrein werden ook horenpitten van runderen gevonden. Mogelijk zijn de bakken gebruikt in een leerlooierij. Het is bekend dat de omgeving van het Kazerneplein leerlooierijen voor kwamen. Gelet de stank die zij veroorzaakten werden zij bewust zoveel mogelijk ver buiten het bewoonde stadsdeel gehouden.

Houten bakken met plantaardig materiaal, foto Hans Veenstra

Houten bakken met plantaardig materiaal, foto Hans Veenstra

Het leerlooien gebeurde vooral in grote ingegraven houten vaten. Dergelijke vaten zijn echter niet gevonden. Mede daarom wordt ook de mogelijke vondst van een bierbrouwerij niet uitgesloten. Beide ambachten gebruikten plantaardige grondstoffen. De komende maanden wordt het materiaal nader geanalyseerd. Alle houten delen zijn geborgen voor dendrochronologisch onderzoek.

De beerput van de kolfbaan

Op de laatste dag van het onderzoek werd een deel van een beerput uitgegraven. Beerputten hadden niet enkel een sanitaire functie. Ook het huisafval werd er in gegooid. De putten werden periodiek leeg geschept.

Beerput opgraving Knipsteeg

Beerput opgraving Knipsteeg, foto Martin Veen

Deze beerput was in gebruik tijdens de periode dat achter het huis “De Knip” (het latere “Café de Speelwagen”) een erf met kolfbaan wordt vermeld (1736–1809) 3

In de vulling van de put werden opvallend veel tabakspijpjes gevonden. De meeste zijn afkomstig van Gorcumse pijpenmakers uit het laatste kwart van de 18de eeuw. Ook werden porseleinen theekopjes en ‑schoteltjes, glaswerk en een tweetal leren muilen aangetroffen.

De gehele inhoud van de beerput is geborgen in puinzakken. Vrijwilligers van het archeologisch depot zullen het materiaal verder zeven.

Een kolfbaan in de Zaanstreek, mediacollectie Zaans Archief

Een kolfbaan in de Zaanstreek, mediacollectie Zaans Archief

Archeologen willen weer terug naar de Grote School

Archeologen willen weer terug naar de Grote School

  Maan­dag 13 mei start arche­o­lo­gisch onder­zoeks­bu­reau De Steek­proef een ver­ken­nend onder­zoek aan de Knip­steeg. Het …

Het bericht Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Archeologen willen weer terug naar de Grote School https://www.archeologiegorinchem.com/archeologen-terug-naar-de-grote-school/ Mon, 22 Apr 2019 16:46:53 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=13707   Maandag 13 mei start archeologisch onderzoeksbureau De Steekproef een verkennend onderzoek aan de Knipsteeg. Het onderzoek was oorspronkelijk een week eerder gepland. Op basis van de conclusies in het verslag van het bureauonderzoek (2015) en de resultaten van de opgraving naar het Hof van Arkel en de Grote School (2002) aan de…

Lees verder

Het bericht Archeologen willen weer terug naar de Grote School verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Knipsteeg 13-15 april 2019, foto Martin Veen

Knipsteeg 13–15 april 2019, foto Martin Veen

Maandag 13 mei start archeologisch onderzoeksbureau De Steekproef een verkennend onderzoek aan de Knipsteeg. Het onderzoek was oorspronkelijk een week eerder gepland. Op basis van de conclusies in het verslag van het bureauonderzoek (2015) en de resultaten van de opgraving naar het Hof van Arkel en de Grote School (2002) aan de Krijtstraat is de archeologische verwachting voor dit perceel zeer hoog.

Grote School

De opgraving die in 2002 is uitgevoerd op de huidige plek van het voormalige warenhuis V&D bracht resten van het Hof van Arkel aan het licht. Bij ditzelfde onderzoek werd ook een deel van de Grote School teruggevonden, die in elk geval vanaf 1435 op deze plek heeft gestaan. De Knipsteeg heette in die tijd dan ook de “Scoelsteghe”. De grote school vormde het vervolg op de “Kleine School”, die kinderen konden bezoeken tot ze een jaar of zeven of acht oud waren. Rond 1600 werd de Grote School verheven tot Latijnse School, vergelijkbaar met een gymnasium, waar de leerlingen werden voorbereid op een opleiding aan een universiteit. Men kreeg onder meer vakken in het Latijn.

Het gebouwencomplex van de school strekt zich uit richting het noorden. Met een dikke rode lijn is de zuidelijke grens van de onderzoekslocatie aangegeven

Het gebouwencomplex van de school strekt zich uit richting het noorden. Met een dikke rode lijn is de zuidelijke grens van de onderzoekslocatie aangegeven, tekening BAAC ‘s‑Hertogenbosch

Tijdens de opgraving werd tussen de funderingsresten van een gedeelte van het schoolgebouw een beerput ontdekt, waarin onder andere vele objecten werden gevonden die in verband konden worden gebracht met de functie van het gebouw. Zo werd er bijvoorbeeld een houten deel van een boekband gevonden. Maar ook schrijfstiften (styli), griffels, krijtjes en een plak waarmee ongehoorzame kinderen werden gestraft.

Ook vonden de archeologen een grote hoeveelheid speelgoed, waaronder tollen, ballen, bikkels, dobbelstenen, en knikkers. Deze belangrijke vondst geeft een interessant inkijkje in het dagelijkse leven op de Gorcumse school in de 16e eeuw. De noordzijde van het perceel waarop het schoolgebouw stond, bevindt zich vermoedelijk ter hoogte van de percelen langs de Knipsteeg.

Knipsteeg 13-15 Gorinchem

Knipsteeg, hoek Struisvogelstraat, foto Martin Veen

Naamswijzigingen

De Knipsteeg is in de afgelopen eeuwen meerdere malen van naam veranderd. In 1435 werd de steeg de “Scoelsteghe” genoemd, tussen 1544 en 1643 de “Aert Helvensteech” of “Bierstekerssteeg”. De term biersteker kan betrekking hebben op iemand die bier van verschillende herkomst en sterkte mengt, een bierverkoper of ‑tapper. Mogelijk al vanaf 1629, maar in elk geval in 1719, heet de steeg “Heer Henrichsteegh”. Tussen 1699 en 1789 verandert de naam naar “Jacob Robbesteeg”, daarna, tussen 1736 en 1809, is de steeg bekend komen te staan onder de huidige naam, de Knipsteeg. De steeg is dan vernoemd naar “De Knip”, een huis met erf en kolfbaan. Het is waarschijnlijk dat het huidige pand op de hoek van de Knipsteeg en Struisvogelstraat – tot voor nog niet zo lang geleden “Huys van Breughel” en daarvoor “De Speelwagen” – in deze periode reeds de functie van café heeft gekregen.

Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water

Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water

  De afge­lo­pen drie weken werd een opgra­ving uit­ge­voerd in de Knip­steeg te Gorin­chem. Op basis …

Het bericht Archeologen willen weer terug naar de Grote School verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>
Kan vol met ongedierte naar Rijksmuseum https://www.archeologiegorinchem.com/kan-vol-ongedierte-naar-rijksmuseum/ Mon, 22 Apr 2019 15:04:15 +0000 https://www.archeologiegorinchem.com/?p=13709   Vanaf donderdag 2 mei is in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden een niet-alledaagse Gorcumse bodemvondst te zien: een middeleeuwse pot, ooit gebruikt als muizenval. Deze ‘muizenpot’ van eenvoudig grijs aardewerk is tussen 1275 en 1325 geproduceerd in Noord-Vlaanderen. De kan werd acht jaar geleden gevonden tijdens een opgraving aan de Arkelstraat,…

Lees verder

Het bericht Kan vol met ongedierte naar Rijksmuseum verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>

 

Vanaf donderdag 2 mei is in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden een niet-alledaagse Gorcumse bodemvondst te zien: een middeleeuwse pot, ooit gebruikt als muizenval. Deze ‘muizenpot’ van eenvoudig grijs aardewerk is tussen 1275 en 1325 geproduceerd in Noord-Vlaanderen. De kan werd acht jaar geleden gevonden tijdens een opgraving aan de Arkelstraat,

Dergelijke vallen werden vaak op plekken ingegraven waar muizen hun looproute hadden, soms met wat lokvoer op de bodem van de val. Bij archeologisch onderzoek naar rurale contexten zijn muizenpotten vaker aangetroffen, doorgaans ingegraven rondom een hooiberg of spieker. Opgravingen van laatmiddeleeuwse plattelandsbewoning in Utrecht hebben enkele tientallen muizenpotten opgeleverd, gedateerd tussen de 11e eeuw en de eerste helft van de 16e eeuw. Nog tot in de 19e eeuw werd ingegraven gebruiksaardewerk gebruikt als muizenval. In een catalogus voor werktuigen uit 1810 staan speciaal voor dit doel vervaardigde potten, die voor ƒ 0,25 werden verkocht.

Effectief

Een artikel in de Provinciale Overijsselse en Zwolse Courant van 10 oktober 1866, maakt melding van een muizenplaag waardoor enkele koolzaadoogsten verloren zijn gegaan. Eén boer bestreed het ongedierte door 56 muizenpotten in te graven in de voren van zijn akker. Hij slaagde erin op die manier tot wel 164 muizen per dag te vangen – en daarmee zijn oogst te redden. De kan die bij het huidige onderzoek is aangetroffen is een hergebruikte kan, net als de muizenvallen in Utrecht, waar afgedankte kannen en potten werden gebruikt.

De vondst van de muizenpot in 2011.

De vondst van de muizenpot in 2011.

Doordat er tijdens de opgraving aan de Arkelstraat maar weinig sporen geassocieerd konden worden met de eerste bewoningsfase,  is het onduidelijk in welke context de Gorcumse muizenval is gebruikt. De aanwezigheid van restanten van een leeflaag en enkele (voorraad)kuilen maken het aannemelijk dat er in de directe omgeving van de muizenpot gewoond werd. Het is denkbaar dat één van de eerste bewoners van Gorinchem deze van oorsprong agrarische wijze van ongediertebestrijding importeerde naar de stad.

Muizenbotjes

De kan was een zeer effectieve muizenval. Dat blijkt wel uit de honderden muizenbotjes die in de vulling werden aangetroffen. Gezien het aantal complete onderkaken van veldmuizen zijn er ten minste 41 van deze dieren in de kan achtergebleven. Eerder werd verwezen naar het relaas over een boer die door muizenpotten in de voren van zijn akker in te graven op één dag ongeveer drie muizen per pot wist te vangen. Hoewel kan worden vermoed dat de Gorcumse muizenpot niet bij een akker lag, zouden de 41 muizen bij een gelijke effectiviteit de oogst van minstens twee weken zijn. Overigens laten de genoemde getallen zien dat de muizenskeletjes bepaald niet compleet zijn aangetroffen. Rekening houdend met de mogelijkheid dat een deel van de botten vergaan is, of door het minuscule formaat niet op het oog uit de zeef kon worden verzameld, is het aantal van 441 fragmenten voor 41 individuen nog altijd vrij laag. In een muizenskelet zijn immers ongeveer 250 botjes aanwezig.

Bijvangst

Behalve de veldmuizen werden een woelrat en ten minste drie huismuizen gevangen. In een stedelijke context is de woelrat misschien een onverwachte verschijning, maar de nabijheid van de oevers van een rivier – de natuurlijk habitat van dit dier – biedt een verklaring.

Marktkraam in Konstanz, waar naast de vis ook kikkers worden verkocht, uit Das Konzil zu Konstanz (1414-1418)

Marktkraam in Konstanz, waar naast de vis ook kikkers worden verkocht, uit: Das Konzil zu Konstanz (1414–1418)

De aanwezigheid van 31 botjes van kikkers en twee van de pad is lastiger te verklaren, temeer omdat dit allemaal botten uit de poten betreft. Men zou bijna gaan vermoeden dat hier kikkerbilletjes gegeten zijn, ware het niet dat dit gerecht in de late middeleeuwen hoofdzakelijk nog voorbehouden was aan de mediterrane elite. Pas in de 18e eeuw zou het eten van kikkerbillen in bredere kringen een modieus verschijnsel worden. Het is dus waarschijnlijker dat de kikkers en padden “bijvangst” zijn. Hoewel kikkers bij regenachtig weer hun waterrijke leefgebied wel eens verlaten en daarbij binnenshuis terecht kunnen komen, is het gezien de hoeveelheid kikker- en paddenbotjes (én de aanwezigheid van woelrat!) wellicht waarschijnlijker dat de muizenpot aan de buitenzijde een gebouw heeft bevonden. De voorraadkuilen die nabij de muizenpot werden aangetroffen zullen in een huis of bijgebouw hebben gelegen, zodat kan worden vermoed dat de muizenpot langs de buitenkant van dit gebouw was ingegraven. Ongedierte dat langs de wanden van het gebouw een weg zocht naar een kier of spleet om zich toegang bij de voedselvoorraden te komen, werd zo op effectieve wijze bestreden. Onder de dakrand van het gebouw zaten mogelijk vogelnesten, van bijvoorbeeld mussen of zwaluwen. Een jong dat uit het nest viel is zo vermoedelijk bij toeval in de muizenpot terecht gekomen.

Tentoonstelling

Middeleeuwse tuinen komen deze zomer tot bloei in de sfeervolle zomertentoonstelling ‘Middeleeuwse tuinen. Aardse paradijzen in oost en west’ in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.

Tentoonstelling-Middeleeuwse-tuinen-in-Rijksmuseum-van-Oudheden

Bezoekers kunnen hier genieten van verhalen over de middeleeuwse tuin en zijn planten, kruiden en bloemenpracht, van Europa tot in het Midden-Oosten. Daarbij komen moes- en siertuinen aan bod, maar ook tuinieren in de Middeleeuwen, lusthoven, het paradijs als tuin en ‘de tuin in huis’. Te zien zijn onder andere eeuwenoude geïllustreerde manuscripten, herbaria, bloementapijten, schilderijen en prenten, opgegraven tuingereedschap, tegeltableaus en servies met bloemmotieven.

De tentoonstelling is te zien van 2 mei tot en met 1 september 2019.

Wapens naar Den Bosch

Wapens naar Den Bosch

  De afge­lo­pen jaren is er steeds meer inte­res­se in de arche­o­lo­gie van moder­ne oor­lo­gen. Daar­om besteedt Het Noord­bra­bants Muse­um, uit­ge­breid aan­dacht aan deze boei­en­de nieu­we tak van bodem­on­der­zoek. Wat vind …

Het bericht Kan vol met ongedierte naar Rijksmuseum verscheen eerst op Archeologie Gorinchem.

]]>