Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters

 

Opgra­vings­ter­rein Bagij­nen­wal­straat-Lin­de­boom, foto Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen.

In juni dit jaar heeft Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen de laat­ste fase van het arche­o­lo­gisch onder­zoek aan de Bagij­nen­wal­straat uit­ge­voerd. De direc­te aan­lei­ding hier­voor is de bouw van 26 woon­hui­zen aan weers­zij­de van de Bagij­nen­wal­straat en de Lin­de­boom. Dit pro­ject staat bekend als Hel­den van Gor­kum en wordt ont­wik­keld door Van Wij­nen uit Dord­recht.

Voor¬≠af¬≠gaand aan de laat¬≠ste fase van het arche¬≠o¬≠lo¬≠gisch onder¬≠zoek (de opgra¬≠ving) werd al van¬≠af 2008 voor¬≠on¬≠der¬≠zoek uit¬≠ge¬≠voerd. Van¬≠we¬≠ge de eco¬≠no¬≠mi¬≠sche cri¬≠sis in 2012 was na de sloop van de oude bebou¬≠wing de her¬≠ont¬≠wik¬≠ke¬≠ling van het gebied stop¬≠ge¬≠zet.  Pas zeven jaar later pak¬≠te men de draad opnieuw op en start¬≠te Hol¬≠lan¬≠dia Arche¬≠o¬≠lo¬≠gen in mei 2019 een waar¬≠de¬≠rend proef¬≠sleu¬≠ven¬≠on¬≠der¬≠zoek.

Door vier lan¬≠ge sleu¬≠ven over het ter¬≠rein te gra¬≠ven werd dui¬≠de¬≠lijk wel¬≠ke arche¬≠o¬≠lo¬≠gi¬≠sche res¬≠ten in de onder¬≠grond nog aan¬≠we¬≠zig waren en wat de kwa¬≠li¬≠teit daar¬≠van was. Zo wer¬≠den de fun¬≠de¬≠rin¬≠gen van ver¬≠schil¬≠len¬≠de gebou¬≠wen, een kade¬≠muur en een deel van de laat¬≠mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se stads¬≠muur aan¬≠ge¬≠trof¬≠fen. Met uit¬≠zon¬≠de¬≠ring van de plaat¬≠sen waar de voor¬≠ma¬≠li¬≠ge wonin¬≠gen had¬≠den gestaan, bleek alles goed bewaard geble¬≠ven onder een cir¬≠ca 0,5 m dik¬≠ke puin¬≠hou¬≠den¬≠de grond¬≠laag.

Resten van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat Gorinchem 2019

Laat¬≠mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se stads¬≠muur aan de Bagij¬≠nen¬≠wal¬≠straat,  foto Hol¬≠lan¬≠dia Arche¬≠o¬≠lo¬≠gen.

Stadsmuur

Eerst werd de stads¬≠muur samen met een bouw¬≠his¬≠to¬≠ri¬≠cus in kaart gebracht. Daar¬≠bij werd ook het fun¬≠da¬≠ment van de Bagij¬≠nen¬≠to¬≠ren aan¬≠ge¬≠sne¬≠den. De stads¬≠muur bestond uit een serie van poe¬≠ren met een onder¬≠lin¬≠ge afstand van ca. 2,8 m (hart¬≠maat) waar¬≠op de spaar¬≠bo¬≠gen voor de weer¬≠gang rust¬≠ten. De fun¬≠de¬≠ring van de schild¬≠muur (de bescher¬≠mings¬≠muur) was ca. 0,9 m breed (drie bak¬≠ste¬≠nen breed). De breed¬≠te van het opgaand werk is niet pre¬≠cies vast¬≠ge¬≠steld, maar zou net als de toren ca. 0,75 m breed geweest kun¬≠nen zijn.

Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de laatmiddeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren te Gorinchem

Detail kaart door Jacob van Deven­ter (1558) met de mid­del­eeuw­se ves­ting­muur en de Bagij­nen­to­ren

De gebruik¬≠te bak¬≠ste¬≠nen had¬≠den net als bij de toren een afme¬≠ting van 29,5√∑30√∑30,5 x 14/14,5 x 7 cm en een 5 lagen¬≠maat van 38,5 cm. Van de toren was enkel de ach¬≠ter¬≠kant bewaard. De voor¬≠zij¬≠de was vol¬≠le¬≠dig gesloopt. Ver¬≠moe¬≠de¬≠lijk had dit plaats gevon¬≠den in de late 16e eeuw, als de nieu¬≠we ves¬≠ting rond¬≠om Gorin¬≠chem werd aan¬≠ge¬≠legd. Tij¬≠dens de opgra¬≠ving werd nog een plaat¬≠se¬≠lijk ophoog¬≠pak¬≠ket vast¬≠ge¬≠steld. Het is ech¬≠ter niet zeker of dit voor de aan¬≠leg van de stads¬≠muur was gedaan of dat er spra¬≠ke is van een wal-fase voor¬≠af¬≠gaand aan de ver¬≠ste¬≠ning.

Klooster

De afzon¬≠der¬≠lij¬≠ke gebou¬≠wen ble¬≠ken met uit¬≠zon¬≠de¬≠ring van een 18e-19e eeuws woon¬≠huis onder¬≠deel te zijn van een 15e eeuws kloos¬≠ter¬≠com¬≠plex. 1 Hier leef¬≠den Mag¬≠da¬≠len¬≠azus¬≠ters een terug¬≠ge¬≠trok¬≠ken bestaan op het ter¬≠rein van een voor¬≠ma¬≠lig begijn¬≠hof. Het kloos¬≠ter¬≠deel dat bin¬≠nen het plan¬≠ge¬≠bied kon wor¬≠den bloot¬≠ge¬≠legd bestond uit een ver¬≠warm¬≠de kamer, moge¬≠lijk de eet¬≠zaal geweest, en twee keu¬≠kens : een war¬≠me keu¬≠ken met een oven voor het bra¬≠den en bak¬≠ken en een kou¬≠de keu¬≠ken voor het voor¬≠be¬≠rei¬≠den en inma¬≠ken van voed¬≠sel. Aan de zui¬≠de¬≠lij¬≠ke zij¬≠de van de kloos¬≠ter¬≠com¬≠plex bevond zich het hof, even¬≠tu¬≠eel gebruikt als tuin, met een water¬≠put. Een dui¬≠de¬≠lij¬≠ke kloos¬≠ter¬≠gang is helaas niet bepaald van¬≠we¬≠ge de hui¬≠di¬≠ge bebou¬≠wing.

Tij­dens de Beel­den­storm in 1566 werd het kloos­ter geplun­derd. In 1572 werd het gebouw nog­maals leeg­ge­roofd. De zus­ters waren toen al gevlucht.2 Hun 68-jari­ge rec­tor Joan van Oos­ter­wijk behoor­de tot de Mar­te­la­ren van Gor­cum en werd in Den Briel opge­han­gen.3

Molen

Bin¬≠nen het onder¬≠zoek¬≠ge¬≠bied, ter hoog¬≠te van de ver¬≠warm¬≠de zaal en war¬≠me keu¬≠ken, werd omstreeks 1575 een stan¬≠derd¬≠mo¬≠len geplaatst, eerst nog aan¬≠ge¬≠duid als de Bagij¬≠nen¬≠mo¬≠len, later de Brou¬≠wers¬≠mo¬≠len genoemd. 4 Voor de fun¬≠de¬≠ring waren veel her¬≠ge¬≠bruik¬≠te bak¬≠ste¬≠nen toe¬≠ge¬≠past. De molen deed tot 1657 ach¬≠ter¬≠een¬≠vol¬≠gens dienst als koren‚ÄĎ, mout- en run¬≠mo¬≠len.

Bagijnenwal Gorinchem, detail kaart Joan Blaeu (1649),  collectie Koninklijke Bibliotheek, Den Haag

Detail kaart Joan Blaeu (1649),  col¬≠lec¬≠tie Konink¬≠lij¬≠ke Bibli¬≠o¬≠theek, Den Haag

Leerlooierij

Aan de noord­zij­de van de Bagij­nen­wal­straat wer­den de res­ten van een leer­looi­e­rij aan­ge­trof­fen. Veel was hier­van niet over­ge­ble­ven. De fun­de­rin­gen van het gebouw zijn waar­schijn­lijk gebruikt als beschoei­ing van een aldaar gele­gen water­loop.

Leerlooierij, houtsnede uit de 16e eeuw, collectie Germanisches National Museum, N√ľrnberg.

Leer¬≠looi¬≠e¬≠rij, hout¬≠sne¬≠de 16e eeuw, col¬≠lec¬≠tie Ger¬≠ma¬≠nis¬≠ches Nati¬≠o¬≠nal Muse¬≠um, N√ľrn¬≠berg.

Vervolg

Het arche­o­lo­gisch en bouw­his­to­risch onder­zoek op deze loca­tie lever­den veel nieu­we infor­ma­tie op. De komen­de maan­den gaat Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen hier­mee ver­der aan de slag. Omdat het onder­zoek naar de res­ten van de laat­mid­del­eeuw­se stads­muur tij­dig plaats­vond kon de pro­ject­ont­wik­ke­laar het palen­plan van de nieuw­bouw aan­pas­sen. De muur­res­ten blij­ven ver­der onge­schon­den bewaard in de bodem. Ook het meren­deel van de kloos­ter­keu­ken blijft behou­den, bedekt door de tui­nen van de te bou­wen wonin­gen. In sep­tem­ber vangt de nieuw­bouw aan.

Met dank aan K.T. Salo­mons, Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen.

Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

  Woens¬≠dag 16 sep¬≠tem¬≠ber was de offi¬≠ci¬≠√ę¬≠le start van het bouw¬≠pro¬≠ject Hel¬≠den van Gor¬≠kum. Het komend jaar wordt aan weers¬≠zij¬≠den van ‚Ķ

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

  Dins¬≠dag 2 juni start¬≠te Hol¬≠lan¬≠dia Arche¬≠o¬≠lo¬≠gen een opgra¬≠ving op het plan¬≠ge¬≠bied Bagij¬≠nen¬≠wal.  Het arche¬≠o¬≠lo¬≠gisch onder¬≠zoek wordt uit¬≠ge¬≠voerd in opdracht van pro¬≠ject¬≠ont¬≠wik¬≠ke¬≠laar ‚Ķ

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.