---
title: Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters
date: 2020-07-03T02:31:26Z
modified: 2025-05-09T07:55:41Z
permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur/"
type: post
status: publish
excerpt: ""
wpid: 18264
categories:
  - Nieuws
  - Bagijnenwal
  - Bagijnenwalstraat
  - Bagijnhof
  - Klooster
  - Lindeboom
tags:
  - Nieuws
  - Bagijnenwal
  - Bagijnenwalstraat
  - Bagijnhof
  - Klooster
  - Lindeboom
  - archeologisch onderzoek
  - geschiedenis
  - Gorcum
  - Gorinchem
  - klooster
  - leerlooierij
  - molen
  - opgraving
  - stadsmuur
  - vesting
  - vestingtoren
  - vestingwerk
  - vooronderzoek
featured_image: "https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/07/resten-van-een-15e-eeuwse-oven-in-de-warme-keuken-van-het-klooster-van-de-magdalenazusters-aan-de-bagijnenwalstraat-te-gorinchem-foto-arie-saakes.jpg"
featured_image_alt: Resten van een 15e eeuwse oven in de warme keuken van het klooster van de Magdalenazusters aan de Bagijnenwalstraat te Gorinchem, foto Arie Saakes.
timestamp: 2025-05-09T07:55:41Z
---

\[atlasvoice\]

**In juni dit jaar heeft [Hollandia Archeologen](https://www.hollandia-archeologie.nl) de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd. De directe aanleiding hiervoor is de bouw van 26 woonhuizen aan weerszijde van de Bagijnenwalstraat en de Lindeboom. Dit project staat bekend als Helden van Gorkum en wordt ontwikkeld door [Van Wijnen](https://www.vanwijnen.nl) uit Dordrecht.**



_Overzicht opgravingsterrein met de resten van de keukens en de fundering van de Bagijnenmolen_

Voorafgaand aan de laatste fase van het archeologisch onderzoek (de opgraving) werd al sinds 2008 [vooronderzoek](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/bastion-ii-2011.md) uitgevoerd. Vanwege de economische crisis in 2012 was na de [sloop van de oude bebouwing](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/bastion-ii-2011.md) de herontwikkeling van het gebied stopgezet. Pas zeven jaar later pakte men de draad opnieuw op en startte Hollandia Archeologen in mei 2019 een waarderend proefsleuvenonderzoek.

Door vier lange sleuven over het terrein te graven werd duidelijk welke archeologische resten in de ondergrond nog aanwezig waren en wat de kwaliteit daarvan was. Zo werden de funderingen van verschillende gebouwen, een kademuur en een deel van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aangetroffen. Met uitzondering van de plaatsen waar de voormalige woningen hadden gestaan, bleek alles goed bewaard gebleven onder een circa 0,5 m dikke puin-houdende grondlaag.

[![Resten van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat Gorinchem 2019.](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/06/Gorinchem-archeologie-stadsmuur-Bagijnenwalstraat-900x602.jpg "Foto Hollandia Archeologen.")

](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/06/Gorinchem-archeologie-stadsmuur-Bagijnenwalstraat-scaled.jpg)Laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat



## Stadsmuur

Eerst werd de stadsmuur samen met een bouwhistoricus in kaart gebracht. Daarbij werd ook het fundament van de Bagijnentoren aangesneden. De stadsmuur bestond uit een serie van [poeren](https://nl.wikipedia.org/wiki/Poer_(bouwkunde)) met een onderlinge afstand van ca. 2,8 m (hartmaat) waarop de [spaarbogen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Spaarboog) voor de [weergang](https://nl.wikipedia.org/wiki/Weergang) rustten. De fundering van de [schildmuur](https://nl.wikipedia.org/wiki/Schildmuur) (de beschermingsmuur) was ca. 0,9 m breed (drie bakstenen breed). De breedte van het opgaand werk is niet precies vastgesteld, maar zou net als de toren ca. 0,75 m breed geweest kunnen zijn.

[![Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de laatmiddeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren te Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/07/Bagijnenwal-Van-Deventer-Gorinchem.jpg "Hingman collectie, Nationaal Archief, ")

](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/Deventer_bluebandhuis.jpg)Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de middeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren



De gebruikte bakstenen hadden net als bij de toren een afmeting van 29,5/30/30,5 x 14/14,5 x 7 cm en een 5 lagenmaat van 38,5 cm. Van de toren was enkel de achterkant bewaard. De voorzijde was volledig gesloopt. Vermoedelijk had dit plaats gevonden in de late 16e eeuw, als de nieuwe vesting rondom Gorinchem werd aangelegd. Tijdens de opgraving werd nog een plaatselijk ophoogpakket vastgesteld. Het is echter niet zeker of dit voor de aanleg van de stadsmuur was gedaan of dat er sprake is van een wal-fase voorafgaand aan de verstening.
\[Best\_Wordpress\_Gallery id=”237″ gal\_title=”Bagijnenwal (2019)”\]

## Klooster

De afzonderlijke gebouwen bleken met uitzondering van een 18e-19e eeuws woonhuis onderdeel te zijn van een 15e eeuws kloostercomplex. 13 ![Hoogendijk, T. (2018)Opgravingen aan de Rosmolensteeg en Krijtstraat, in: F. Cerutti, R. Mulder, B. Stamkot & A. de Vries (red.), Tien eeuwen Gorinchem. Geschiedenis van een Hollandse stad, Utrecht, p. 54-55.](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/01/Tien-eeuwen-Gorinchem.jpg)

**Hoven van Genderen, B. van den (2018)**
Kerkelijk leven en scholing, in: _F. Cerutti, R. Mulder, B. Stamkot & A. de Vries (red.), Tien eeuwen Gorinchem. Geschiedenis van een Hollandse stad_, Utrecht, p. 159-160, 164-166. Hier leefden [Magdalenazusters](https://nl.wikipedia.org/wiki/Magdalenazusters) een teruggetrokken bestaan op het terrein van een voormalig begijnhof. Het kloosterdeel dat binnen het plangebied kon worden blootgelegd bestond uit een verwarmde kamer, mogelijk de eetzaal geweest, en twee keukens: een warme keuken met een oven voor het braden en bakken en een koude keuken voor het voorbereiden en inmaken van voedsel. Aan de zuidelijke zijde van de kloostercomplex bevond zich het [hof](https://nl.wikipedia.org/wiki/Pandhof), eventueel gebruikt als tuin, met een waterput. Een duidelijke [kloostergang](https://nl.wikipedia.org/wiki/Kloostergang) is helaas niet bepaald vanwege de huidige bebouwing.

Tijdens de [Beeldenstorm](https://nl.wikipedia.org/wiki/Beeldenstorm) in 1566 werd het klooster geplunderd. In 1572 werd het gebouw nogmaals leeggeroofd. De zusters waren toen al gevlucht.14[![In de jaren 49](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/07/In-de-jaren-49.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/07/De_jaren_49_flipbook.pdf#page=21)**Donk, W.A. van der (1950)**
In de jaren 49, _Gorcumse Oudheden_ 5, Gorinchem, p. 17-22. [PDF](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/07/De_jaren_49_flipbook.pdf#page=21) (11 MB) Hun 68-jarige rector Joan van Oosterwijk behoorde tot de [Martelaren van Gorcum](https://nl.wikipedia.org/wiki/Martelaren_van_Gorcum) en werd in Den Briel opgehangen.15[![Geschiedenis der heylige Martelaers van Gorcum](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/01/estius.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/02/Geschiedenis_der_heylige_martelaers_van.pdf#page=321)**Estius, W. (1841)**
_Geschiedenis der heylige Martelaers van Gorcum_ (vertaald door A.V.D.K.), Gent, p. 311. [PDF](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/02/Geschiedenis_der_heylige_martelaers_van.pdf#page=321) (8 MB)

## Molen

Binnen het onderzoekgebied, ter hoogte van de verwarmde zaal en warme keuken, werd omstreeks 1575 een [standerdmolen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Standerdmolen) geplaatst. Eerst nog aangeduid als de _Bagijnenmolen_, later de _Brouwersmolen_ genoemd. 16[![Molens in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/06/busch-aj-1978-molens-in-gorinchem-wetenswaardigheden-over-de-plaatselijke-molens-in-de-loop-der-eeuwen-merewade-facetten-van-gorcums-verleden-1-gorinchem.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/06/busch-aj-1978-molens-in-gorinchem-wetenswaardigheden-over-de-plaatselijke-molens-in-de-loop-der-eeuwen-merewade-facetten-van-gorcums-verleden-1-gorinchem.pdf#page=27) **Busch, A.J. (1978)**
Molens in Gorinchem. Wetenswaardigheden over de plaatselijke molens in de loop der eeuwen, _Merewade, facetten van Gorcums verleden_ 1, Gorinchem, p. 17, 20, 55-57. [PDF](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/06/busch-aj-1978-molens-in-gorinchem-wetenswaardigheden-over-de-plaatselijke-molens-in-de-loop-der-eeuwen-merewade-facetten-van-gorcums-verleden-1-gorinchem.pdf#page=27) (8 MB) Voor de fundering waren veel hergebruikte bakstenen toegepast. De molen deed tot 1657 achtereenvolgens dienst als koren-, mout- en runmolen.

[![Bagijnenwal Gorinchem, detail kaart Joan Blaeu (1649)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/07/Bagijnenwal-Gorinchem-detail-kaart-Joan-Blaeu.jpg "Collectie Koninklijke Bibliotheek, Den Haag")

](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/plattegrond-gorinchem-joan-blaeu-1649-privecollectie.jpg)

_Detail kaart Gorinchem door Joan Blaeu (1649)_

## Leerlooierij

Aan de noordzijde van de Bagijnenwalstraat werden de resten van een [leerlooierij](https://nl.wikipedia.org/wiki/Leerlooien) aangetroffen. Veel was hiervan niet overgebleven. De funderingen van het gebouw zijn waarschijnlijk gebruikt als beschoeiing van een aldaar gelegen waterloop.

![Leerlooierij, houtsnede uit de 16e eeuw, collectie Germanisches National Museum, Nürnberg.](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/07/leerlooierij-houtsnede-16e-eeuw-collectie-germanisches-national-museum-nurnberg.jpg "Collectie Germanisches National Museum, Nürnberg.")

Leerlooierij, houtsnede 16e eeuw



## Vervolg

Het archeologisch en bouwhistorisch onderzoek op deze locatie leverden veel nieuwe informatie op. De komende maanden gaat Hollandia Archeologen hiermee verder aan de slag. Omdat het onderzoek naar de resten van de laatmiddeleeuwse stadsmuur tijdig plaatsvond kon de projectontwikkelaar het palenplan van de nieuwbouw aanpassen. De muurresten blijven verder ongeschonden bewaard in de bodem. Ook het merendeel van de kloosterkeuken blijft behouden, bedekt door de tuinen van de te bouwen woningen. In september vangt de nieuwbouw aan.

_Met dank aan K.T. Salomons, Hollandia Archeologen._

[](https://www.archeologiegorinchem.com/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom/ "Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom")[![Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/09/helden-van-gorkum-de-helden-van-vroeger-het-verhaal-van-de-plek2-460x230.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom/ "Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom")### [Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/post/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom.md)

Woensdag 16 september 2020 was de officiële start van het bouwproject Helden van Gorkum. Het komend jaar wordt aan weerszijden van de ...

[Lees verder...](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/post/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom.md)





[](https://www.archeologiegorinchem.com/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur/ "Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters")[![Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/07/resten-van-een-15e-eeuwse-oven-in-de-warme-keuken-van-het-klooster-van-de-magdalenazusters-aan-de-bagijnenwalstraat-te-gorinchem-foto-arie-saakes-mfrh-original-333x250.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur/ "Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters")### [Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/post/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur.md)

In juni dit jaar heeft Hollandia Archeologen de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd. De directe aanleiding hiervoor ...

[Lees verder...](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/post/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur.md)





[](https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart/ "Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart")[![Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/06/Gorinchem-archeologie-stadsmuur-Bagijnenwalstraat-373x250.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart/ "Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart")### [Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/post/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart.md)

Dinsdag 2 juni startte Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal. Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van projectontwikkelaar Van ...

[Lees verder...](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/post/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart.md)







| [![Bagijnenwalstraat-Lindeboom en Bastion II (2008, 2011, 2012, 2019 en 2020)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2020/07/Proefsleuvenonderzoek-Bagijnenwalstraat-Lindeboom-Gorinchem-2019-150x150.jpg)

](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/bastion-ii-2011/ "Bagijnenwalstraat-Lindeboom en Bastion II (2008, 2011, 2012, 2019 en 2020)") ### [Bagijnenwalstraat-Lindeboom en Bastion II (2008, 2011, 2012, 2019 en 2020)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/bastion-ii-2011/ "Bagijnenwalstraat-Lindeboom en Bastion II (2008, 2011, 2012, 2019 en 2020)") In september 2019 en juni 2020 heeft Hollandia archeologen B.V. in opdracht van Van Wijnen B.V. een archeologische opgraving uitgevoerd aan de Bagijnenwalstraat-Lindeboom. Op een braakliggend... |
| --- |