Bagijnenwalstraat-Lindeboom (2008, 2011, 2012, 2019)

Proefsleuven 2019

Proefsleuvenonderzoek laatmiddeleeuwse stadsmuur Bagijnenwalstraat Lindeboom Gorinchem 2019

Proef­sleu­ven­on­der­zoek laat­mid­del­eeuw­se stads­muur, foto Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen.

Voor­af­gaand aan de laat­ste fase van het arche­o­lo­gisch onder­zoek : de opgra­ving, was al van­af 2008 voor­on­der­zoek uit­ge­voerd. Van­we­ge de eco­no­mi­sche cri­sis in 2012 werd na de sloop van de oude bebou­wing de her­ont­wik­ke­ling van het gebied stop­ge­zet. Pas zeven jaar later pak­te men de draad opnieuw op en start­te Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen in mei 2019 een (waar­de­rend) proef­sleu­ven­on­der­zoek.

Door vier lan­ge sleu­ven over het ter­rein te gra­ven werd dui­de­lijk wel­ke arche­o­lo­gi­sche res­ten nog in de onder­grond aan­we­zig waren en wat de kwa­li­teit daar­van was. Zo wer­den de res­ten van ver­schil­len­de gebou­wen, een kade­muur en een deel van de laat­mid­del­eeuw­se stads­muur aan­ge­trof­fen. Met uit­zon­de­ring van de plaat­sen waar de voor­ma­li­ge wonin­gen had­den gestaan, bleek alles goed bewaard geble­ven onder een cir­ca 0,5 m dik­ke puin­hou­den­de grond­laag.

Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de laatmiddeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren te Gorinchem

Detail kaart door Jacob van Deven­ter (1558) met de mid­del­eeuw­se ves­ting­muur en de Bagij­nen­to­ren

Stadsmuur

Aller­eerst werd de stads­muur in samen­wer­king met een bouw­his­to­ri­cus in kaart gebracht. Daar­bij werd ook het fun­da­ment van de Bagij­nen­to­ren aan­ge­sne­den. De stads­muur bestond uit een serie van poe­ren met een onder­lin­ge afstand van ca. 2,8 m (hart­maat) waar­op de spaar­bo­gen voor de weer­gang rust­ten. De fun­de­ring van de schild­muur (de bescher­mings­muur) was ca. 0,9 m breed (drie bak­ste­nen breed). De breed­te van het opgaand werk is niet pre­cies vast­ge­steld, maar zou net als de toren ca. 0,75 m breed geweest kun­nen zijn. De gebruik­te bak­ste­nen had­den net als bij de toren een afme­ting van 29,5÷30÷30,5 x 14/14,5 x 7 cm en een 5 lagen­maat van 38,5 cm.

Van de toren was enkel de ach­ter­kant bewaard. De voor­zij­de was vol­le­dig gesloopt. Ver­moe­de­lijk had dit plaats gevon­den in de late 16e eeuw, als de nieu­we ves­ting rond­om Gorin­chem werd aan­ge­legd. Tij­dens de opgra­ving werd nog een plaat­se­lijk ophoog­pak­ket vast­ge­steld. Het is ech­ter niet zeker of dit voor de aan­leg van de stads­muur was gedaan of dat er spra­ke is van een wal-fase voor­af­gaand aan de ver­ste­ning.

Vervolg

Het arche­o­lo­gisch en bouw­his­to­risch onder­zoek in 2019 lever­den veel nieu­we gege­vens op. Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen gaat de uit­kom­sten van het onder­zoek com­bi­ne­ren met de resul­ta­ten van de opgra­ving in 2020. Omdat het proef­sleu­ven­on­der­zoek ruim voor­af plaats­vond, kon de archi­tect het palen­plan van de nieuw­bouw tij­dig aan­pas­sen. De muur­res­ten blij­ven daar­mee onge­schon­den behou­den.

Sloop 2012

Aangetroffen muurwerk op het achtererf, aan de zuidoostelijke kant van de Bagijnenwalstraat.

Aan­ge­trof­fen muur­werk op het ach­ter­erf, aan de zuid­oos­te­lij­ke kant van de Bagij­nen­wal­straat.

Op 12 novem­ber 2012 heeft Hol­lan­dia arche­o­lo­gen in opdracht van woning­cor­po­ra­tie Poort6 de eer­ste fase van de sloop­werk­zaam­he­den ter hoog­te van Bas­ti­on II te Gorin­chem arche­o­lo­gisch bege­leid. Deze fase van de arche­o­lo­gi­sche bege­lei­ding is uit­ge­voerd naar aan­lei­ding van het ver­wij­de­ren van de in de onder­grond aan­we­zi­ge fun­de­rin­gen van reeds gesloop­te wonin­gen. Doel van de arche­o­lo­gi­sche bege­lei­ding was om scha­de aan even­tu­e­le arche­o­lo­gi­sche waar­den te voor­ko­men.

Ook werd geke­ken of er aan de hand van even­tu­eel ver­kre­gen inzich­ten de lig­ging van geplan­de proef­sleu­ven gewij­zigd kon wor­den. Ter hoog­te van de reeds gesloop­te bebou­wing waren met het ver­wij­de­ren van de fun­de­rin­gen geen arche­o­lo­gi­sche res­ten tevoor­schijn geko­men. Met het gra­ven van een kijk­gat op het ach­ter­erf wer­den ech­ter arche­o­lo­gi­sche res­ten direct onder het maai­veld aan­ge­trof­fen. Het betrof muur­werk, bestaan­de uit rode en gele bak­ste­nen.

Een van de geplan­de proef­sleu­ven bevond zich enke­le meters ten oos­ten van deze struc­tuur. Het ver­dien­de daar­om aan­be­ve­ling om deze naar het wes­ten te ver­plaat­sen zodat deze over de aan­ge­trof­fen struc­tuur zou komen te lig­gen. Wan­neer de resul­ta­ten geëx­tra­po­leerd wer­den, kon gesteld wor­den dat ter hoog­te van de reeds gesloop­te bebou­wing de onder­grond tus­sen en direct onder de fun­de­rin­gen ver­gra­ven was. Alleen zeer diep inge­gra­ven spo­ren als beer- en water­put­ten kon­den deels behou­den zijn geble­ven. Ter hoog­te van de ach­ter­er­ven kon­den zich direct onder het maai­veld arche­o­lo­gi­sche res­ten bevin­den. Hier­op werd beslo­ten om de ach­ter­er­ven onge­moeid te laten tot het waar­de­rend ver­volg­on­der­zoek (uit­ge­voerd in 2019)

Vooronderzoek 2008, 2011

Detail kaart Gorinchem door Joan Blaeu (1652) met Bastion II, collectie KB Den Haag

Detail kaart Gorin­chem door Joan Blaeu (1649) met Bas­ti­on II, col­lec­tie KB Den Haag

Eind okto­ber 2008 heeft Syn­the­gra Arche­o­lo­gie in opdracht van BK bouw- & mili­eu­ad­vies een inven­ta­ri­se­rend veld­on­der­zoek uit­ge­voerd voor het plan­ge­bied Bas­ti­on II in Gorin­chem, de zoge­naam­de Bagij­nen­drie­hoek. Dit onder­zoek bestond uit een ver­ken­nend boor­on­der­zoek. De aan­lei­ding voor het onder­zoek was de voor­ge­no­men her­in­rich­ting van het plan­ge­bied. 

Conclusies booronderzoek

Bin­nen het plan­ge­bied is de bodem bij de aan­leg van de bestaan­de woon­ge­bou­wen ver­stoord tot een diep­te vari­ë­rend van 1,5 – 2,0 m ‑mv. Ter plaat­se van de wonin­gen aan de Nieu­we Wal­steeg zijn hei­pa­len aan­we­zig tot een diep­te van cir­ca 15 m ‑mv. Deze hei­pa­len heb­ben slechts een beperk­te ver­sto­ring van het bodem­ar­chief tot gevolg gehad, waar­door hier nog onver­stoor­de arche­o­lo­gi­sche waar­den aan­we­zig kun­nen zijn.

Ter plaat­se van de bij de woon­ge­bou­wen aan de Lin­de­boom en de Bagij­nen­wal­straat beho­ren­de tui­nen is een 0,5 – 1,0 m dik­ke opho­gings­laag aan­ge­bracht. De bodem­ver­sto­rin­gen die plaats heb­ben gevon­den ten behoe­ve van de aan­leg van de in deze tui­nen gele­gen schuur­tjes, rei­ken niet die­per dan de aan­ge­brach­te opho­gings­laag. Over even­tu­e­le bodem­ver­sto­rin­gen c.q. opho­gin­gen ter plaat­se van de tui­nen beho­rend bij de wonin­gen aan de Nieu­we Wal­steeg zijn geen gege­vens bekend.

Pesthuis in Gorkum, Jacobus Stellingwerf (1603), collectie onbekend.

Pest­huis in Gor­kum, Jaco­bus Stel­ling­werf (1603), col­lec­tie onbe­kend.

Selectieadvies bureauonderzoek 2011

Indien de toe­kom­sti­ge bode­mingre­pen die­per rei­ken dan de recen­te bodem­ver­sto­rin­gen c.q. opho­gings­laag, dan advi­seert Econ­sul­tan­cy om het plan­ge­bied nader te onder­zoe­ken door mid­del van een IVO kar­te­ren­de en waar­de­ren­de fase door mid­del van proef­sleu­ven (IVO‑P). Tevens wordt gead­vi­seerd om de sloop van de onder­grond­se delen van de hui­di­ge bebou­wing arche­o­lo­gisch te laten bege­lei­den.

Boven­staand advies vormt een selec­tie­ad­vies. Econ­sul­tan­cy wil de opdracht­ge­ver erop wij­zen dat dit selec­tie­ad­vies nog niet bete­kent dat de bodem­ver­sto­ren­de acti­vi­tei­ten of daar­op voor­be­rei­den­de acti­vi­tei­ten kun­nen wor­den onder­no­men. De resul­ta­ten van dit onder­zoek zul­len eerst moe­ten wor­den beoor­deeld door het bevoegd gezag (gemeen­te Gorin­chem), die ver­vol­gens een selec­tie­be­sluit neemt.

Er is gepro­beerd een zo gefun­deerd moge­lijk advies te geven op grond van de gebruik­te onder­zoeks­me­tho­de. De aan­we­zig­heid van arche­o­lo­gi­sche spo­ren of res­ten op klei­ne­re diep­tes dan de aan­ge­ge­ven recen­te ver­sto­rings­diep­te kan nooit vol­le­dig wor­den uit­ge­slo­ten.

Bagij­nen­wal­straat, bebou­wing voor de sloop in 2012

Publicaties

De Grienden VOF (2020) Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek De Grienden VOF (2020)
Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek, Hoornaar.
Flipbook | PDF (4 MB)
Leuvering, J.H.F. (2008)Bureauonderzoek (Quickscan) Bagijnenwalstraat te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem. Leuvering, J.H.F. (2008)
Bureauonderzoek (Quickscan) Bagijnenwalstraat te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem.
Flipbook | PDF (7,05 MB)
Koeman, S.M. (2008)Inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen. Bastion II te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem. Koeman, S.M. (2008)
Inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen. Bastion II te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem.
Flipbook | PDF (3 MB)
Salomons, K.T. (2012)Archeologische begeleiding Bastion II eerste fase, Gorinchem, gemeente Gorinchem, Hollandia reeks 445, Zaandijk. Salomons, K.T. (2012)
Archeologische begeleiding Bastion II eerste fase, Gorinchem, gemeente Gorinchem, Hollandia reeks 445, Zaandijk.
Flipbook | PDF (7 MB)
Salomons, K.T. (2019) Inventariserend veldonderzoek middels waarderende proefsleuven Bagijnenwalstraat in Gorinchem, gemeente Gorinchem, Evaluatierapport, Zaandijk. Salomons, K.T. (2019)
Inventariserend veldonderzoek middels waarderende proefsleuven Bagijnenwalstraat in Gorinchem, gemeente Gorinchem, Evaluatierapport, Zaandijk.
Flipbook| PDF (8 MB)
Spanjaard, G.W.J. (2011)Archeologisch bureauonderzoek. Plangebied "Bastion 2" te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem. Spanjaard, G.W.J. (2011)
Archeologisch bureauonderzoek. Plangebied "Bastion 2" te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem.
Flipbook | PDF (1,65 MB)

Metadata

Kaart wordt gela­den, even geduld a.u.b.…

 

Waarderend proefsleuvenonderzoek 2019
Archisnummer(s):4702425100 (OM)
Topografische Kaart:38G
Coördinaten: 126.435/427.170 (centrum)
Toponiem:Bagijnenwalstraat
Plaats:Gorinchem
Gemeente:Gorinchem
Provincie:Zuid-Holland
Type onderzoek:Inventariserend veldonderzoek door middel van waarderende proefsleuven
Uitvoerder:Hollandia Archeologen, Zaandijk
Projectleider:Drs. K.T. Salomons
Opdrachtgever:Van Wijnen, Dordrecht
Bevoegd gezag:Gemeente Gorinchem
Aanvang onderzoek:6, 7 en 8 Mei 2019
Vondsten & documentatie:-
DANS:-
Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

  Woens­dag 16 sep­tem­ber was de offi­ci­ë­le start van het bouw­pro­ject Hel­den van Gor­kum. Het komend jaar wordt aan weers­zij­den van …

Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters

Een kijkje in de keuken van de Magdalenazusters

  Opgra­vings­ter­rein Bagij­­nen­wal­­straat-Lin­­de­­boom, foto Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen. In juni dit jaar heeft Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen de laat­ste fase van het arche­o­lo­gisch onder­zoek aan de …

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

Opgraving plangebied Bagijnenwal 2 juni gestart

  Dins­dag 2 juni start­te Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen een opgra­ving op het plan­ge­bied Bagij­nen­wal.  Het arche­o­lo­gisch onder­zoek wordt uit­ge­voerd in opdracht van pro­ject­ont­wik­ke­laar …

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.