Bagijnenwalstraat-Lindeboom en Bastion II (2008, 2011, 2012, 2019)

Proefsleuven 2019

Voor­af­gaand aan de laat­ste fase van het arche­o­lo­gisch onder­zoek : de opgra­ving, was al vanaf 2008 voor­on­der­zoek uit­ge­voerd. Van­wege de eco­no­mi­sche cri­sis in 2012 werd na de sloop van de oude bebou­wing de her­ont­wik­ke­ling van het gebied stop­ge­zet. Pas zeven jaar later pakte men de draad opnieuw op en startte Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen in mei 2019 een proefsleuvenonderzoek.

Proefsleuvenonderzoek laatmiddeleeuwse stadsmuur Bagijnenwalstraat Lindeboom Gorinchem 2019

Proef­sleu­ven­on­der­zoek laat­mid­del­eeuwse stadsmuur.

Door vier lange sleu­ven over het ter­rein te gra­ven werd dui­de­lijk welke arche­o­lo­gi­sche res­ten nog in de onder­grond aan­we­zig waren en wat de kwa­li­teit daar­van was. Zo wer­den de res­ten van ver­schil­lende gebou­wen, een kade­muur en een deel van de laat­mid­del­eeuwse stads­muur aan­ge­trof­fen. Met uit­zon­de­ring van de plaat­sen waar de voor­ma­lige wonin­gen had­den gestaan, bleek alles goed bewaard geble­ven onder een circa 0,5 m dikke puin hou­dende grondlaag.

Detail kaart door Jacob van Deventer (1558) met de laatmiddeleeuwse vestingmuur en de Bagijnentoren te Gorinchem

Detail kaart door Jacob van Deven­ter (1558) met de mid­del­eeuwse ves­ting­muur en de Bagijnentoren

Stadsmuur

Aller­eerst werd de stads­muur in samen­wer­king met een bouw­his­to­ri­cus in kaart gebracht. Daar­bij werd ook het fun­da­ment van de Bagij­nen­to­ren aan­ge­sne­den. De stads­muur bestond uit een serie van poe­ren met een onder­linge afstand van ca. 2,8 m (hart­maat) waarop de spaar­bo­gen voor de weer­gang rust­ten. De fun­de­ring van de schild­muur (de bescher­mings­muur) was ca. 0,9 m breed (drie bak­ste­nen breed). De breedte van het opgaand werk is niet pre­cies vast­ge­steld, maar zou net als de toren ca. 0,75 m breed geweest kun­nen zijn. De gebruikte bak­ste­nen had­den net als bij de toren een afme­ting van 29,5÷30÷30,5 x 14/14,5 x 7 cm en een 5 lagen­maat van 38,5 cm.

Van de toren was enkel de ach­ter­kant bewaard. De voor­zijde was vol­le­dig gesloopt. Ver­moe­de­lijk had dit plaats gevon­den in de late 16e eeuw, als de nieuwe ves­ting rondom Gorin­chem werd aan­ge­legd. Tij­dens de opgra­ving werd nog een plaat­se­lijk ophoog­pak­ket vast­ge­steld. Het is ech­ter niet zeker of dit voor de aan­leg van de stads­muur was gedaan of dat er sprake is van een wal-fase voor­af­gaand aan de verstening.

Vervolg

Het arche­o­lo­gisch en bouw­his­to­risch onder­zoek in 2019 lever­den veel nieuwe gege­vens op. Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen gaat de uit­kom­sten van het onder­zoek com­bi­ne­ren met de resul­ta­ten van de opgra­ving in 2020. Omdat het proef­sleu­ven­on­der­zoek ruim vooraf plaats­vond, kon de archi­tect het palen­plan van de nieuw­bouw tij­dig aan­pas­sen. De muur­res­ten blij­ven daar­mee onge­schon­den behouden.

Sloop 2012

Aangetroffen muurwerk op het achtererf, aan de zuidoostelijke kant van de Bagijnenwalstraat.

Aan­ge­trof­fen muur­werk op het ach­ter­erf, aan de zuid­oos­te­lijke kant van de Bagijnenwalstraat.

Op 12 novem­ber 2012 heeft Hol­lan­dia arche­o­lo­gen in opdracht van woning­cor­po­ra­tie Poort6 de eer­ste fase van de sloop­werk­zaam­he­den ter hoogte van Bas­tion II te Gorin­chem arche­o­lo­gisch bege­leid. Deze fase van de arche­o­lo­gi­sche bege­lei­ding is uit­ge­voerd naar aan­lei­ding van het ver­wij­de­ren van de in de onder­grond aan­we­zige fun­de­rin­gen van reeds gesloopte wonin­gen. Doel van de arche­o­lo­gi­sche bege­lei­ding was om schade aan even­tu­ele arche­o­lo­gi­sche waar­den te voorkomen.

Ook werd geke­ken of er aan de hand van even­tu­eel ver­kre­gen inzich­ten de lig­ging van geplande proef­sleu­ven gewij­zigd kon wor­den. Ter hoogte van de reeds gesloopte bebou­wing waren met het ver­wij­de­ren van de fun­de­rin­gen geen arche­o­lo­gi­sche res­ten tevoor­schijn geko­men. Met het gra­ven van een kijk­gat op het ach­ter­erf wer­den ech­ter arche­o­lo­gi­sche res­ten direct onder het maai­veld aan­ge­trof­fen. Het betrof muur­werk, bestaande uit rode en gele bakstenen.

Een van de geplande proef­sleu­ven bevond zich enkele meters ten oos­ten van deze struc­tuur. Het ver­diende daarom aan­be­ve­ling om deze naar het wes­ten te ver­plaat­sen zodat deze over de aan­ge­trof­fen struc­tuur zou komen te lig­gen. Wan­neer de resul­ta­ten geëx­tra­po­leerd wer­den, kon gesteld wor­den dat ter hoogte van de reeds gesloopte bebou­wing de onder­grond tus­sen en direct onder de fun­de­rin­gen ver­gra­ven was. Alleen zeer diep inge­gra­ven spo­ren als beer- en water­put­ten kon­den deels behou­den zijn geble­ven. Ter hoogte van de ach­ter­er­ven kon­den zich direct onder het maai­veld arche­o­lo­gi­sche res­ten bevin­den. Hierop werd beslo­ten om de ach­ter­er­ven onge­moeid te laten tot het waar­de­rend ver­volg­on­der­zoek (uit­ge­voerd in 2019)

Vooronderzoek 2008, 2011

Detail kaart Gorinchem door Joan Blaeu (1652) met Bastion II, collectie KB Den Haag

Detail kaart Gorin­chem door Joan Blaeu (1649) met Bas­tion II

Eind okto­ber 2008 heeft Syn­the­gra Arche­o­lo­gie in opdracht van BK bouw- & mili­eu­ad­vies een inven­ta­ri­se­rend veld­on­der­zoek uit­ge­voerd voor het plan­ge­bied Bas­tion II in Gorin­chem, de zoge­naamde Bagij­nen­drie­hoek. Dit onder­zoek bestond uit een ver­ken­nend boor­on­der­zoek. De aan­lei­ding voor het onder­zoek was de voor­ge­no­men her­in­rich­ting van het plangebied. 

Conclusies booronderzoek

Bin­nen het plan­ge­bied is de bodem bij de aan­leg van de bestaande woon­ge­bou­wen ver­stoord tot een diepte vari­ë­rend van 1,5 – 2,0 m ‑mv. Ter plaatse van de wonin­gen aan de Nieuwe Wal­steeg zijn hei­pa­len aan­we­zig tot een diepte van circa 15 m ‑mv. Deze hei­pa­len heb­ben slechts een beperkte ver­sto­ring van het bodem­ar­chief tot gevolg gehad, waar­door hier nog onver­stoorde arche­o­lo­gi­sche waar­den aan­we­zig kun­nen zijn.

Ter plaatse van de bij de woon­ge­bou­wen aan de Lin­de­boom en de Bagij­nen­wal­straat beho­rende tui­nen is een 0,5 – 1,0 m dikke opho­gings­laag aan­ge­bracht. De bodem­ver­sto­rin­gen die plaats heb­ben gevon­den ten behoeve van de aan­leg van de in deze tui­nen gele­gen schuur­tjes, rei­ken niet die­per dan de aan­ge­brachte opho­gings­laag. Over even­tu­ele bodem­ver­sto­rin­gen c.q. opho­gin­gen ter plaatse van de tui­nen beho­rend bij de wonin­gen aan de Nieuwe Wal­steeg zijn geen gege­vens bekend.

Pesthuis in Gorkum, Jacobus Stellingwerf (1603), collectie onbekend.

Pest­huis in Gor­kum, Jaco­bus Stel­ling­werf (1603)

Selectieadvies bureauonderzoek 2011

Indien de toe­kom­stige bode­mingre­pen die­per rei­ken dan de recente bodem­ver­sto­rin­gen c.q. opho­gings­laag, dan advi­seert Econ­sul­tancy om het plan­ge­bied nader te onder­zoe­ken door mid­del van een IVO kar­te­rende en waar­de­rende fase door mid­del van proef­sleu­ven (IVO‑P). Tevens wordt gead­vi­seerd om de sloop van de onder­grondse delen van de hui­dige bebou­wing arche­o­lo­gisch te laten begeleiden.

Boven­staand advies vormt een selec­tie­ad­vies. Econ­sul­tancy wil de opdracht­ge­ver erop wij­zen dat dit selec­tie­ad­vies nog niet bete­kent dat de bodem­ver­sto­rende acti­vi­tei­ten of daarop voor­be­rei­dende acti­vi­tei­ten kun­nen wor­den onder­no­men. De resul­ta­ten van dit onder­zoek zul­len eerst moe­ten wor­den beoor­deeld door het bevoegd gezag (gemeente Gorin­chem), die ver­vol­gens een selec­tie­be­sluit neemt.

Er is gepro­beerd een zo gefun­deerd moge­lijk advies te geven op grond van de gebruikte onder­zoeks­me­thode. De aan­we­zig­heid van arche­o­lo­gi­sche spo­ren of res­ten op klei­nere diep­tes dan de aan­ge­ge­ven recente ver­sto­rings­diepte kan nooit vol­le­dig wor­den uitgesloten.

Bagijnenwalstraat, bebouwing voor de sloop in 2012

Bagij­nen­wal­straat, bebou­wing voor de sloop in 2012

Publicaties

De Grienden VOF (2020) Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek De Grienden VOF (2020)
Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek, Hoornaar.
Flipbook | PDF (4 MB)
Die hofstat daer dat huys op plach te staan Hundertmark, H.F.G. (2022)
Een nieuw kasteel voor de graaf van Holland. Kasteel de Blauwe Toren te Gorinchem in: R. Gruben & T. Hermans (red.), "Die hofstat daer dat huys op plach te staan". Recent onderzoek op het gebied van kastelen en buitenplaatsen in Nederland, Stichting Kastelenstudies Nederland Publicatiereeks 4, Zwolle, p. 103-116.
WorldCat | Flipbook | PDF (1 MB)
Leuvering, J.H.F. (2008)Bureauonderzoek (Quickscan) Bagijnenwalstraat te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem. Leuvering, J.H.F. (2008)
Bureauonderzoek (Quickscan) Bagijnenwalstraat te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem.
Flipbook | PDF (7,05 MB)
Koeman, S.M. (2008)Inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen. Bastion II te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem. Koeman, S.M. (2008)
Inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen. Bastion II te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem.
Flipbook | PDF (3 MB)
Salomons, K.T. (2012)Archeologische begeleiding Bastion II eerste fase, Gorinchem, gemeente Gorinchem, Hollandia reeks 445, Zaandijk. Salomons, K.T. (2012)
Archeologische begeleiding Bastion II eerste fase, Gorinchem, gemeente Gorinchem, Hollandia reeks 445, Zaandijk.
Flipbook | PDF (7 MB)
Salomons, K.T. (2019) Inventariserend veldonderzoek middels waarderende proefsleuven Bagijnenwalstraat in Gorinchem, gemeente Gorinchem, Evaluatierapport, Zaandijk. Salomons, K.T. (2019)
Inventariserend veldonderzoek middels waarderende proefsleuven Bagijnenwalstraat in Gorinchem, gemeente Gorinchem, Evaluatierapport, Zaandijk.
Flipbook| PDF (8 MB)
Archeologische Kroniek Zuid-Holland 2020 Salomons, K. (2021)
Gorinchem | Bagijnenwalstraat/Lindeboom in: Archeologische Kroniek Zuid-Holland. De belangrijkste opgravingen en vondsten uit 2020, 52ste jaargang, Delft, p. 18-23.
Flipbook | PDF (17 MB)
Evaluatierapport opgraving Bagijnenwalstraat Salomons, K.T. (2022)
Een archeologische opgraving aan de Bagijnenwalstraat in Gorinchem, gemeente Gorinchem. Evaluatierapport, Zaandijk.
Flipbook | PDF (1 MB)
Spanjaard, G.W.J. (2011)Archeologisch bureauonderzoek. Plangebied "Bastion 2" te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem. Spanjaard, G.W.J. (2011)
Archeologisch bureauonderzoek. Plangebied "Bastion 2" te Gorinchem. Gemeente Gorinchem, Doetinchem.
Flipbook | PDF (1,65 MB)

Metadata

Waarderend proefsleuvenonderzoek 2019
Archisnummer(s):4702425100 (OM)
Topografische Kaart:38G
Coördinaten: 126.435/427.170 (centrum)
Toponiem:Bagijnenwalstraat
Plaats:Gorinchem
Gemeente:Gorinchem
Provincie:Zuid-Holland
Type onderzoek:Inventariserend veldonderzoek door middel van waarderende proefsleuven
Uitvoerder:Hollandia Archeologen
Projectleider:Drs. K.T. Salomons
Opdrachtgever:Van Wijnen
Bevoegd gezag:Gemeente Gorinchem
Aanvang onderzoek:6, 7 en 8 Mei 2019
Vondsten & documentatie:-
DANS:-
Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom

Woens­dag 16 sep­tem­ber 2020 was de offi­ci­ële start van het bouw­pro­ject Hel­den van Gor­kum. Het komend jaar wordt aan weerszijden …

Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters

Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters

In juni dit jaar heeft Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen de laat­ste fase van het arche­o­lo­gisch onder­zoek aan de Bagij­nen­wal­straat uit­ge­voerd. De directe …

Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart

Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart

Dins­dag 2 juni startte Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen een opgra­ving op het plan­ge­bied Bagij­nen­wal. Het arche­o­lo­gisch onder­zoek wordt uit­ge­voerd in opdracht van pro­ject­ont­wik­ke­laar Van …

Lees ook

Reacties zijn gesloten.