--- title: Geschiedenis van Gorinchem date: 2026-10-23T04:40:55Z modified: 2026-10-23T06:44:46Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/" type: page status: publish excerpt: "" wpid: 28322 featured_image: /wp-content/uploads/2024/07/het-groene-hart-van-holland-gorinchem-vesting-met-molen-de-hoop-en-dalempoort-foto-bas-t-hoen-fotografie.jpg featured_image_alt: Het Groene Hart van-Holland Gorinchem vesting met molen De Hoop en Dalempoort foto Bas t Hoen Fotografie parent: "" ancestors: [] children: - 31930 - 32838 - 29619 - 29617 - 29613 - 29606 - 29600 - 29595 - 29592 - 29583 - 29548 - 29520 - 29517 - 29513 - 29500 - 29172 - 29151 - 29140 - 29128 - 29116 - 28572 - 28565 - 28468 - 28497 - 17560 timestamp: 2026-10-23T06:44:46Z tags: [] --- **Gorinchem is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland. De stad hoorde bij de Hollandse Waterlinie. Dat was een verdedigingslinie van forten en water. Daarom was Gorinchem een garnizoensstad: er woonden soldaten. Honderden militairen woonden binnen de stadswallen. Dat was zo van de 17e eeuw tot 1967.** De gemeente is klein: 2201 hectare. Er wonen 39.046 mensen (op 1 januari 2026). Het dorp [Dalem](https://nl.wikipedia.org/wiki/Dalem_(Zuid-Holland)) hoorde eerst bij de Gelderse gemeente [Vuren](https://nl.wikipedia.org/wiki/Vuren_(dorp)). In 1986 veranderde de grens. Sinds dat jaar hoort Dalem bij Gorinchem. De rivier de [Linge](https://nl.wikipedia.org/wiki/Linge_(rivier)) loopt dwars door de oude binnenstad. Daarna stroomt de Linge in de [Merwede](https://nl.wikipedia.org/wiki/Merwede). [![Geschiedenis van Gorinchem. Vesting Gorinchem met de Dalempoort en molen "De Hoop"](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/het-groene-hart-van-holland-gorinchem-vesting-met-molen-de-hoop-en-dalempoort-foto-bas-t-hoen-fotografie-900x506.jpg "Foto Bas 't Hoen Fotografie uit Beeldbank Het Groene Hart van Holland") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/het-groene-hart-van-holland-gorinchem-vesting-met-molen-de-hoop-en-dalempoort-foto-bas-t-hoen-fotografie.jpg)Vesting Gorinchem met de Dalempoort en molen ‘De Hoop’ ## Middeleeuwen ### Huis van Goro De naam Gorinchem betekent _‘huis van Goro’_ . De stad begon waarschijnlijk als een klein dorp in de 10de of 11de eeuw. Dat dorp lag op een [oeverwal](https://nl.wikipedia.org/wiki/Oeverwal): een hoge, droge strook grond langs een rivier. Die rivier is de [Linge](https://nl.wikipedia.org/wiki/Linge_(rivier)). Het dorp lag dicht bij de plek waar de Linge in de [Merwede](https://nl.wikipedia.org/wiki/Merwede) stroomt. De eerste bewoners waren vermoedelijk vissers en boeren. Het oudste papier over Gorinchem is van 6 december 1224. Dat was de trouwdag van [graaf Floris IV van Holland](https://nl.wikipedia.org/wiki/Floris_IV_van_Holland). Hij gaf de inwoners toen een bijzonder recht. Zij hoefden geen [tol](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tol_(recht)) meer te betalen in het [graafschap Holland](https://nl.wikipedia.org/wiki/Graafschap_Holland). Tol is geld dat je betaalt als je met goederen ergens langs wilt. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”524″ gal\_title=”1224″\] _Afschrift oorkonde Floris IV 6 december 1224, collectie Nationaal Archief, Den Haag._ ### Het geslacht Arkel Rond 1250 kwam het gebied Wolferen in handen van de familie Van Arkel. Het plaatsje Gorinchem hoorde daarbij. Bij de kerk van [Arkel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Arkel_(dorp)) stond een klein kasteel. Dat werd vervangen door een nieuw kasteel. Het nieuwe kasteel kwam ten oosten van Gorinchem, in het Wijdschild. In 1382 gaf [Otto van Arkel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Otto_van_Arkel) stadsrechten aan Gorinchem. Gorinchem werd de belangrijkste plaats van het [Land van Arkel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Land_van_Arkel). Dat was een zelfstandig gebied tussen [Holland](https://nl.wikipedia.org/wiki/Graafschap_Holland) en [Gelre](https://nl.wikipedia.org/wiki/Hertogdom_Gelre). [![Grafmonument van de Arkels in de Grote Kerk van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/Grafplaat-heren-van-Arkel-Grote-Kerk-Gorinchem-900x670.jpg "Grafmonument Jan III van Arkel en zijn vrouw Mabelia van Voorne, foto Martin Veen") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/Grafplaat-heren-van-Arkel-Grote-Kerk-Gorinchem-scaled.jpg)Grafmonument van de Arkels (ca. 1300-1325) in de Grote Kerk. De inwoners kregen door de stadsrechten meer vrijheid. Zo mochten ze hun stad zelf besturen, met een schout en schepenen. Dat waren de rechter en de bestuurders van de stad. Ook mochten ze markt houden: het [marktrecht](https://nl.wikipedia.org/wiki/Marktrecht). Om de stad lagen wallen van aarde met [palissades](https://nl.wikipedia.org/wiki/Palissade), een soort hek van dikke palen. Daarbuiten lag een gracht. Rond 1350 werden de wallen sterker gemaakt. Er kwamen stenen torens, met muren en poorten ertussen. ![Eigendommen Heren van Arkel](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2025/08/Eigendommen-Heren-van-Arkel2-1.jpg "Tekening Maarten Slooves Grafische Vormgeving voor uitgeverij Matrijs.") Het grondgebied van de Arkels rond Gorinchem, tekening Maarten Slooves Grafische Vormgeving. ### Markten en gilden Gorinchem groeide. Handel en ambacht werden steeds belangrijker. Boeren uit de omgeving brachten hun waren naar de markten in de stad: kaas en boter, eieren, groente en fruit. Zij verkochten dat, of ruilden het. In ruil kregen ze spullen van de ambachtslieden uit de stad, zoals aardewerk, pannen, stof voor kleding en gereedschap. [![Markt scene](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/Market-Scene-1550-Pieter-Aertsen-900x434.jpg "Foto Alte Pinakothek, München") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/Market-Scene-1550-Pieter-Aertsen.jpg) _Markt door Pieter Aertsen (ca. 1550), collectie Alte Pinakothek, München._ De ambachtslieden hadden hun eigen clubs: de gilden. In een gilde werkten mensen met hetzelfde vak samen. Veel oude vaknamen zijn nog straatnamen in de Gildenwijk, zoals de Zwartververstraat en de Hoepmakerstraat. Ook de handel met andere steden werd belangrijker. In de Lingehaven laadden en losten de schepen. Daar was het dus altijd erg druk. ### Aansluiting bij Holland Het [Land van Arkel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Land_van_Arkel) lag tussen twee veel grotere gebieden: Holland en Gelre. Gorinchem was de hoofdstad van dat kleine land. Holland en Gelre werden sterker. Beide wilden het Land van Arkel hebben. Daarover werd jaren gevochten in de [Arkelse Oorlogen (1401-1412)](https://nl.wikipedia.org/wiki/Arkelse_Oorlogen). Uiteindelijk kreeg graaf [Willem VI van Holland](https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_VI_van_Holland) de macht over Gorinchem. Het kasteel van de Arkels in het Wijdschild werd afgebroken. De Hollanders bouwden daarna een nieuw kasteel aan de Merwede. Zo lieten ze zien wie de baas was. Dat kasteel heette later de [Blauwe Toren](https://nl.wikipedia.org/wiki/Blauwe_Toren_(Gorinchem)). [Willem van Arkel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_van_Arkel) wilde wraak nemen. Hij vocht tegen [Jacoba van Beieren](https://nl.wikipedia.org/wiki/Jacoba_van_Beieren), die na graaf Willem aan de macht kwam. In 1417 ging hij dood in de Revetsteeg, tijdens het [beleg van Gorinchem](https://nl.wikipedia.org/wiki/Beleg_van_Gorinchem_(1417)). In 1549 kwam [Philips II](https://nl.wikipedia.org/wiki/Filips_II_van_Spanje) aan de macht, de zoon van [Karel V](https://nl.wikipedia.org/wiki/Keizer_Karel_V). Bij die gebeurtenis kwam er een gedenksteen in de Revetsteeg. Die steen herinnert aan [Willem van Arkel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_van_Arkel). \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”487″ gal\_title=”Geschiedenis Willem van Arkel Revetsteeg gevelsteen”\] _Het sneuvelen van Willem van Arkel in de Revetsteeg (1417), gedenksteen Revetsteeg 3._ Na de aansluiting bij Holland ging het goed met Gorinchem. De tol werd verplaatst van [Woudrichem](https://nl.wikipedia.org/wiki/Woudrichem_(plaats)) naar Gorinchem. Daar werd de belasting nu dus geïnd. De stad had tussen de 4.000 en 6.000 inwoners. ## Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) ### De Martelaren van Gorcum Ook in Gorinchem veranderde het geloof. Die verandering heet de [Reformatie](https://nl.wikipedia.org/wiki/Reformatie). In 1566 was hier de eerste protestantse kerkdienst. Het bestuur van [Karel V](https://nl.wikipedia.org/wiki/Keizer_Karel_V) pakte deze nieuwe gelovigen hard aan. Zes jaar later, net na het begin van de [Tachtigjarige Oorlog](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tachtigjarige_Oorlog), namen de [Watergeuzen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Watergeuzen) de stad in. Zij namen negentien priesters en monniken gevangen. Die brachten zij naar een turfschuur bij Den Briel ([Brielle](https://nl.wikipedia.org/wiki/Brielle)). Daar werden zij zwaar gemarteld en daarna ophangen. Hun lichaamsvet werd opgevangen en in de stad verkocht als medicijn. Deze mannen kennen we nu als de [Martelaren van Gorcum](https://nl.wikipedia.org/wiki/Martelaren_van_Gorcum). In 1675 kregen zij van de kerk een eerste eretitel: zalig. In 1867 werden zij heilig verklaard. Elk jaar is er rond hun sterfdag, 9 juli, een [nationale bedevaart](https://www.martelarenvangorcum.nl/) naar Brielle. Ook op andere plekken in de wereld worden zij vereerd. _Martelaren van Gorcum, productie Gorcums Museum (2013)_ ### Nieuwe vesting Aan het eind van de 15de eeuw werden vuurwapens steeds beter. Ze waren nu sterker dan de oude wapens. Met ijzeren kogels kon je een stadsmuur makkelijk kapotschieten. Tijdens de [Tachtigjarige Oorlog](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tachtigjarige_Oorlog) kwamen er daarom nieuwe verdedigingswerken om Gorinchem. Die moesten de stad beschermen tegen de Spaanse troepen. Het ontwerp was van [Adriaen Anthoniszoon](https://nl.wikipedia.org/wiki/Adriaen_Anthonisz), de burgemeester van Alkmaar. Gorinchem kreeg een wal met elf bastions. Een bastion is een punt die uit de wal steekt. Zo kon je de vijand van de zijkant beschieten. Er kwamen vier stadspoorten: de [Arkelpoort](https://nl.wikipedia.org/wiki/Arkelpoort), Kanselpoort, [Waterpoort](https://nl.wikipedia.org/wiki/Waterpoort_(Gorinchem)) en [Dalempoort](https://nl.wikipedia.org/wiki/Dalempoort). De bouw begon in 1584 en duurde bijna 60 jaar. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”461″ gal\_title=”Geschiedenis stadsuitleg”\] _De vesting voor (1558) en na de uitbreiding (1652)_ De nieuwe wallen lagen ver van de stad af. Daardoor werd de stad twee keer zo groot. Op het nieuwe stuk – de _”Nieuwstad”_ – werd lange tijd niet gebouwd. Er lagen wel veel tuinen. Aan die tuinen herinneren nog enkele straatnamen: de Tuinstraat, de Warmoesstraat en de Hovenierstraat. ## Zeventiende eeuw ### Economische opbloei In de 17de eeuw ging het heel goed met de steden in Holland. Er was veel geld, en kunst en wetenschap bloeiden op. In Gorinchem ging het ook goed, maar wel iets minder. Het aantal inwoners groeide naar 7000. Handel en markten bleven belangrijk. Nieuw waren de grotere bedrijven; die had je in de Middeleeuwen nog niet. Gorinchem had bierbrouwerijen, pottenbakkerijen en pijpenmakerijen. Alleen in Gouda werden meer tabakspijpen gemaakt dan hier. Er kwam in de 17de eeuw ook meer zorg voor arme en zieke mensen. Gorinchem kreeg een weeshuis, een armhuis, een gasthuis en een dol- en pesthuis. In dat laatste huis kwamen mensen die verward waren of de pest hadden. Arme inwoners kregen eten en turf om te stoken. Een aantal Gorcumers werd bekend in de kunst en de wetenschap. [Abraham Bloemaert](https://nl.wikipedia.org/wiki/Abraham_Bloemaert), [Rafaël Camphuysen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Dirk_Rafaelsz._Camphuysen), [Aert van der Neer](https://nl.wikipedia.org/wiki/Aert_van_der_Neer) en [Jacob van der Ulft](https://nl.wikipedia.org/wiki/Jacob_van_der_Ulft) waren bekende schilders. [Jan van der Heijden](https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_van_der_Heyden) werd geboren in Gorcum. Hij was schilder en hij bedacht de brandspuit. [Dirk Camphuijsen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Dirk_Rafaelsz._Camphuysen) was een bekende dichter. ## Achttiende eeuw ### Pruikentijd en Fransen In de 17de eeuw ging het goed, maar in de 18de eeuw ging het slechter. Die eeuw heet ook de pruikentijd, omdat rijke mannen toen pruiken droegen. In 1789 begon de [Franse revolutie](https://nl.wikipedia.org/wiki/Franse_Revolutie). Daarna werd [Napoleon](https://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleon_Bonaparte) de machtigste man. Hij veroverde een groot deel van Europa, ook Nederland. De Fransen waren hier de baas tot 1814. Voor Gorinchem was het eind van die tijd het ergst. Franse soldaten trokken zich terug in de vesting en bleven daar zitten. Drie maanden lang was de stad omsingeld en werd er op geschoten. Dat heet een [beleg](https://nl.wikipedia.org/wiki/Beleg_van_Gorinchem_(1813-1814)). De stad liep veel schade op. Daarna gaven de Fransen zich over. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”469″ gal\_title=”Geschiedenis Franse tijd 1814″\] _31 Januari 1814: brand in de Molenstraat en een kruitontploffing met doden en gewonden op de Pelwal._ ## Negentiende eeuw ### Industrialisatie Rond 1850 kwamen de stoommachines. Daardoor veranderde er veel in Gorinchem. Er kwamen fabrieken voor tabak, bier en kaarsen. Ook kwamen er werven waar schepen werden gebouwd. In 1855 kwam de gasfabriek. Die was belangrijk voor licht en warmte in de stad. Stoomschepen voeren vaste routes naar Rotterdam, Dordrecht en Nijmegen. Er werden ook kanalen gegraven, zoals het [Merwedekanaal](https://nl.wikipedia.org/wiki/Merwedekanaal). Daarmee kwam Gorinchem in verbinding met Amsterdam. In 1883 kreeg de stad een spoorlijn naar de rest van het land. Naast de fabrieken bleven de markten en de visserij belangrijk. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”485″ gal\_title=”Geschiedenis industrialisatie”\] _Aanleg van het Merwedekanaal, veerdiensten, spoorlijn en gasfabriek._ ### Sociale misstanden Het leven in de 19de eeuw was hard. Veel mensen waren arm. Het water was vies en daardoor werden mensen ziek. Er kwamen riolen en waterleidingen, maar de armoede bleef. Mensen werkten lange dagen voor weinig geld. Zij woonden in kleine huizen in smalle straten en steegjes. Rijke mensen woonden juist in mooie grote huizen aan de Appeldijk en de Havendijk. In 1900 woonden er ongeveer 12.000 mensen in de binnenstad. Het verschil tussen rijk en arm was groot. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”481″ gal\_title=”Geschiedenis armoede”\] _Achterzijde van woningen tussen het Melkpad en de Tuinstraat en de huisjes in de smalle Spaarpotsteeg._ ## Twintigste eeuw ### Gorinchem breidt uit Rond 1900 kwamen er grote fabrieken. In Gorinchem was dat onder andere de werkplaats van [De Vries Robbé](https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Vries_Robb%C3%A9). Daar maakten ze constructies van staal. De gemeente legde voor die fabrieken speciale terreinen aan. [![Constructiewerkplaats De Vries Robbé lang de Linge](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/F9747.1De-Vries-Robbe-1908-1-900x409.jpg "Fotocollectie Regionaal Archief Gorinchem, F9747.1") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/F9747.1De-Vries-Robbe-1908-1.jpg) _Industrieterrein aan de Linge in 1908._ Buiten de wallen kwamen betere woonwijken, zoals West en de Lingewijk. Daarna kwam er weer een moeilijke tijd: de crisistijd. Die begon in 1929 en duurde tot 1938. Over de hele wereld raakten miljoenen mensen hun werk kwijt. Ook in Gorinchem gingen fabrieken dicht en veel arbeiders werden werkloos. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”465″ gal\_title=”Geschiedenis uitbreidingen”\] _Stadsuitbreidingen Lingewijk (in de volksmond ‘Zandvoort’) en Eerste West._ ### Tweede Wereldoorlog In 1940 begon de [Tweede Wereldoorlog](https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederland_in_de_Tweede_Wereldoorlog). In Gorinchem viel de schade mee, vooral als je het met andere steden vergelijkt. Er vielen maar een paar bommen op de stad. Toch was de oorlog ook hier verschrikkelijk. In de stad woonden 140 joodse inwoners. Ongeveer 75 van hen werden weggevoerd naar [concentratiekampen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Concentratiekamp). Veel arbeiders uit Gorinchem moesten in Duitsland gaan werken. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”463″ gal\_title=”Geschiedenis Gorinchem Tweede Wereldoorlog”\] _Marcherende Duitse troepen (1940) en het verzamelen van brandhout in de winter van 1945._ ### Wederopbouw en groei Na de Tweede Wereldoorlog werden er snel veel huizen gebouwd. Dat gebeurde in het noordwesten van de gemeente. In de jaren zeventig was dat klaar. In die jaren groeide de stad ook naar het oosten, met de wijk Wijdschild. In 1985 kwam daar de wijk Laag-Dalem bij. Nu heeft Gorinchem meer dan 39.000 inwoners. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”495″ gal\_title=”Geschiedenis Kremlin”\] _Uitbreidingen Sint-Jorisplein en omgeving Boogschutterstraat (1955-1956)_ **[Bewerken](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-admin/admin.php?page=tablepress&action=edit&table_id=213)** | ### Meer lezen | | | --- | --- | | [![Publicaties over de geschiedenis van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/03/kemp.jpg "Publicaties over de geschiedenis van Gorinchem") ](https://www.archeologiegorinchem.com/publicaties-geschiedenis-en-monumenten/) | [**Publicaties over de geschiedenis van Gorinchem**](https://www.archeologiegorinchem.com/publicaties-geschiedenis-en-monumenten/) Een selectie gedigitaliseerde publicaties over de geschiedenis van Gorinchem. | | [![Tien eeuwen Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2019/01/Tien-eeuwen-Gorinchem.jpg "Tien eeuwen Gorinchem") ](http://www.worldcat.org/oclc/1030535030) | [**Tien eeuwen Gorinchem. Geschiedenis van een Hollandse stad**](http://www.worldcat.org/oclc/1030535030) Felix Cerutti (red.) e.a. (2018), Uitgeverij Matrijs, Utrecht. [WorldCat](http://www.worldcat.org/oclc/1030535030) | | [![OudGorcum Varia](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/08/Oud-Gorcum-Varia.jpg "Oud Gorcum Varia") ](https://www.oudgorcum.nl/publicaties/oud-gorcum-varias/) | [**Oud Gorcum Varia**](https://www.oudgorcum.nl/publicaties/oud-gorcum-varias/) Halfjaarlijks tijdschrift van de historische vereniging Oud-Gorcum. | | [![Historisch Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/Website-Regionaal-Archief-Gorinchem.jpg "Historisch Gorinchem") ](https://www.archeologiegorinchem.com/historisch-gorinchem/) | [**Historisch Gorinchem**](https://www.archeologiegorinchem.com/historisch-gorinchem/) Linkpagina naar websites van Gorcumse organisaties. | _(Bronnen: [Regionaal Archief Gorinchem](https://www.regionaalarchiefgorinchem.nl/), [Rijksmonumentenregister](https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/))_ [](https://www.addtoany.com/add_to/whatsapp?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "WhatsApp")[](https://www.addtoany.com/add_to/facebook?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "Facebook")[](https://www.addtoany.com/add_to/x?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "X")[](https://www.addtoany.com/add_to/pinterest?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "Pinterest")[](https://www.addtoany.com/add_to/linkedin?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "LinkedIn")[](https://www.addtoany.com/add_to/email?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "Email")[](https://www.addtoany.com/add_to/print?linkurl=https%3A%2F%2Fwww.archeologiegorinchem.com%2Fgeschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem%2F&linkname=Geschiedenis%20van%20Gorinchem "Print")