Lucht­fo­to uit Twee­de Wereld­oor­log toont don­jon Blau­we Toren

Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont donjon Blauwe Toren in de Duveltjesgracht te Gorinchem

Arie Saak­es, foto Toos Bus­ch

Ama­teur-arche­o­loog Arie Saak­es deed enke­le maan­den gele­den een spec­ta­cu­lai­re vondst. Op een lucht­fo­to van de Roy­al Air For­ce (RAF) uit 1944 meen­de hij de con­tou­ren van het don­jon van de Blau­we Toren te zien.

Luchtfoto’s kun­nen veel inte­res­san­te infor­ma­tie over arche­o­lo­gi­sche vind­plaat­sen ople­ve­ren, maar niet iede­re opna­me is geschikt. De foto moet aller­eerst op een hel­de­re, liefst kou­de, dag geno­men zijn. Ook tijd­stip, hoog­te, reso­lu­tie en de hoek waar­in de opna­me is gemaakt, zijn bepa­lend. Boven­dien is het zon­der goe­de voor­ken­nis van het gebied niet een­vou­dig te bepa­len wat je pre­cies op de foto ziet.

Arie Saak­es bestu­deert al vijf jaar kaar­ten en luchtfoto’s. In eer­ste instan­tie geloof­de hij zijn ogen niet en ging daar­na tien­tal­len ande­re luchtfoto’s onder­zoe­ken. Uit­ein­de­lijk lever­de dit nog negen ande­re ver­ge­lijk­ba­re foto’s op. De opna­mes date­ren tus­sen 1933 en 1986. De kwa­li­teit is wel­is­waar wis­se­lend, maar alle negen tonen tel­kens dezelf­de ron­de con­tou­ren weer­spie­geld in het water van de Duvel­tjes­gracht.

Beves­ti­ging
De  RAF foto beves­tigt de eer­de­re recon­struc­ties zoals gemaakt door W. Anne­ma. Opval­lend is wel dat de door­sne­de van het don­jon op de foto klei­ner lijkt dan tot dus­ver op basis van bere­ke­nin­gen werd aan­ge­no­men. Een eer­de­re ver­on­der­stel­ling dat dit moge­lijk door weer­spie­ge­ling in het gracht­wa­ter werd ver­oor­zaakt gaat niet op. Op basis van de ont­werp­te­ke­ning door Jacob Kemp, waar­op de Blau­we Toren nog onder­deel uit­maakt van de nieu­we ves­ting; lijkt het  dat we de bin­nen­zij­de van de toren zien, dus zon­der ommu­ring. De kaart van Kemp werd op schaal gete­kend. De dia­me­ter van de bin­nen­zij­de van het don­jon ligt tus­sen de 24 en 25 meter. Deze afme­ting komt goed over­een met wat we op de lucht­fo­to zien. Maar hoe dan ook: zon­der een nader arche­o­lo­gisch onder­zoek ter plek­ke blijft alles voor­als­nog the­o­rie.

Detail plattegrond vesting Gorinchem door Jacob Kemp 1592-1597 met Blauwe Toren als onderdeel van de vestingmuur

Detail plat­te­grond Jacob Kemp 1592–1597 met Blau­we Toren als onder­deel van de ves­ting­muur

Detail kaart Symon en Cornelis Jansz uit 1592, Hingman Collectie Nationaal Archief waarop resten Blauwe Toren en de oude omwalling van Gorinchem nog aanwezig zijn

Detail kaart Symon en Cor­ne­lis Jansz uit 1592, Hing­man Col­lec­tie Nati­o­naal Archief

Detail stadsplattegrond Gorinchem met Blauwe Toren, Jacob van Deventer (1558), Hingman Collectie, Nationaal Archief

Detail stads­plat­te­grond, Jacob van Deven­ter (1558), Hing­man Col­lec­tie, Nati­o­naal Archief

Tekening Jacob van Deventer geprojecteerd op Google Maps door ir. W. Annema

Teke­ning Jacob van Deven­ter gepro­jec­teerd op Goog­le Maps door W. Anne­ma

Twee­de Wereld­oor­log
De foto is mid­den in de Hon­ger­win­ter bij hel­der vries­weer (Den Bilt -3,8°) geno­men. Opval­lend is de wir­war van loop­gra­ven en geschut­sput­jes Bui­ten de Water­poort en op de ves­ting. Het gehe­le gebied was een maand ervoor ont­ruimd en niet lan­ger toe­gan­ke­lijk voor de bewo­ners van de stad. De aan­leg­plaats voor de veer­bo­ten is met rood krijt omcir­keld als een moge­lijk ‘tar­get’. Twee maan­den eer­der had men de veer­boot Gorin­chem V bij Sleeuwijk door beschie­ting tot zin­ken gebracht.

Voor tech­ni­sche infor­ma­tie over de lucht­fo­to zie de web­si­te van Dot­ka Data

Deel of print dit bericht

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.