Achter de kerk (2008)

Onderzoek

Het vrij leggen van een grafkist met menselijke resten

Het vrij leggen van een grafkist met menselijke resten

In de 11de en 12de eeuw was Gorcum, gelegen aan de monding van de Linge, één van de eerste nederzettingen waar van uit het achterland ontgonnen werd. In de eeuwen er na groeide de nederzetting onder het bewind van de Heren van Arkel uit tot een stadje met vanaf de tweede helft van de 13de eeuw aarden wallen en grachten. In 1382 verkreeg Gorcum stadsrechten

Zoals in veel dorpen en steden vormde de kerk het middelpunt van de nederzetting. In 1263 werd een aan Sint Maarten gewijde kerk in gebruik genomen. De toren raakte in een onweer in 1361 zwaar beschadigd en werd vervangen door de huidige toren waaraan tussen 1450 en 1517 is gebouwd. Mogelijk werden vanaf de bouw van de eerste kerk in Gorcum op de gewijde grond rond het kerkgebouw overledenen begraven.

Begraafplaats
De eerste afbeelding van de kerk en het kerkhof, van de hand van de cartograaf Jacob van Deventer, dateert uit de 16de eeuw. Cartografische gegevens uit de 16de tot 20ste eeuw geven een indruk van de ontwikkeling van het kerkgebouw en het ruimtegebruik van het omliggende terrein. Hieruit is op te maken dat het deel van het kerkterrein ten noorden van de toren dat in 2008 door Hollandia Archeologen is onderzocht, mogelijk tot in de 18de eeuw in gebruik was als begraafplaats.

Bij dit archeologische onderzoek, dat naar aanleiding van de geplande aanleg van een blusput is uitgevoerd, zijn 53 individuen opgegraven. De graven lagen naar christelijke tradities overwegend oost-west geörienteerd, met een lichte afwijking naar het noorden vanwege de door de ligging van de Krijtstraat gedicteerde indeling van het kerkhof.

Detail stadsplattegrond, Gorinchem, Jacob van Deventer (1558), Nationaal Archief , inv.nr. 1.4-5

Detail stadsplattegrond Gorinchem, Jacob van Deventer (1558), collectie Nationaal Archief  inv.nr. 1.4-5

Door de beperkte oppervlakte die bij de archeologische opgraving kon worden onderzocht zijn uitspraken over de indeling en de ontwikkeling van het kerkhof lastig te beargumenteren. Een onderscheid in de kistvormen van de graven in het noordelijke deel van de opgravingsput en de overige graven heeft mogelijk te maken met de indeling van het kerkhof. Een diachroon onderscheid is mogelijk te herkennen in de discontinuïteit van de locatiekeuze van de begravingen. Ook is dit een aanwijzing voor de wijze waarop de graven werden gemarkeerd.

Het vondstmateriaal en de dendrochronologische dateringen van het hout van de grafkisten tonen dat de aangetroffen individuen tussen de 14de/15de eeuw en de 18de eeuw moeten zijn begraven.

Armelui
Het fysisch-antropologische onderzoek laat zien dat de Gorcumers die in dit deel van het kerkhof begraven werden tot het arme deel van de bevolking behoorden. Met name de vrouwen bereikten als gevolg van hun zware leefomstandigheden slechts een geringe lichaamslengte en stierven op jonge leeftijd.

De armelui werden in eenvoudige kisten van goedkoop hout begraven in een graf, dat maar in enkele gevallen was voorzien van een kruis, op de schrale grond in de schaduw van de Grote Kerk van Gorinchem.

Foto's

« 1 van 4 »

Media

18-01-2008 RTV Rijnmond
Botresten gevonden bij Grote Toren Gorinchem
Tijdens graafwerkzaamheden naast de Grote Toren in Gorinchem zijn menselijke botresten gevonden. Het gaat om botten die afkomstig zijn van een begraafplaats aan de Groenmarkt die 200 jaar geleden is gesloten.
Lees verder…

02-03-2011 AD Rivierenland
Skeletten bij Grote kerk hadden zwaar leven
De Gorcumers die eeuwen geleden in de schaduw van de Grote Kerk zijn begraven, hebben een zwaar leven achter de rug gehad. Dit blijkt uit fysisch-antropologisch onderzoek van hun botresten. Lees verder…

30-05-2008 AD Rivierenland
Opgegraven botjes naar lab voor onderzoek
Bij de archeologische opgravingen in de sleuf naast de Grote Toren in Gorinchem zijn behalve botten en enkele scherfresten geen bijzonderheden gevonden.
Lees verder…

28-05-2008 Gorcumse Courant (Kicky Daoud)
Graven in de graven, team van archeologen aan het werk bij de Grote Kerk
In een knekelput naast de Grote Kerk liggen twee schedels. Een archeoloog haalt ze voorzichtig uit de zware klei.
Lees verder…

27-05-2008 De Stad Gorinchem
Wroeten in de Gorcumse klei Archeologen brengen botten in kaart
Handen gehuld in latex handschoenen graven uiterst voorzichtig de overtollige modder weg. Steeds meer botten komen aan de oppervlakte te liggen.
Lees verder…

22-05-2008 AD Rivierenland (Kees Tanis)
Opgegraven botten kunnen leeftijd en ziekte prijsgeven
De botten die deze week worden opgegraven in de sleuf bij de Grote Toren in Gorinchem worden de komende maanden verder onderzocht.
Lees verder…

21-5-2008 De Stad Gorinchem
Nader onderzoek naar opgegraven botten in Gorinchem

De botten die deze week worden opgegraven in de sleuf bij de Grote Toren in Gorinchem worden de komend maanden nader onderzocht.
Lees verder

14-5-2008 Gorcumse Courant
Verder zoeken naar skeletten

Na het weekend wordt er gegraven bij de Grote Toren, om te onderzoeken of er meer menselijke resten liggen.
Lees verder…

06-05-2008 De Stad Gorinchem
Archeologisch onderzoek bij Grote Toren

Tijdens de werkzaamheden voor de blusinstallatie van de grote Toren werd in januari een grote hoeveelheid menselijke botten aangetroffen.
Lees verder…

22-01-2008 De Stad Gorinchem
Honderden botten bij de Grote Kerk.
Werklui vinden kerkhof tijdens graafwerk.
Lees verder…

17-01-2008 AD Rivierenland
Botresten onder torenvloer

Gorinchem verrast door vondst verstoord kerkhof.
Lees verder…

Publicaties

T. Hoogendijk, M. d’Hollosy en T. Verminnen
Archeologische Opgraving (AO), Gorinchem-Achter de Kerk/ Krijststraat; Hollandia reeks 296; Zaandijk 2010.
Bekijk | Download (42,41 MB)

T. Hoogendijk (red.) met bijdragen van T.J.J. Vernimmen en M. d’ Hollosy
In de schaduw van de Grote Kerk, een archeologische opgraving van het kerkhof bij de toren van de Grote Kerk in Gorinchem; Zaandijk; 2011

E. van Rooijen
Gorinchem: Achter de Kerk; Archeologische Kroniek van Zuid-Holland; 40e jaargang 2008; p. 16.
Bekijk | Download (5,76 MB)

Metagegevens

Archisnummer(s):28581 (onderzoeksmelding)
Topografische Kaart:38G
Coordinaten:126.425/426.890
126.423/426.860
126.433/426.860
126.433/426.890
Toponiem:Achter de kerk/Krijtstraat
Plaats:Gorinchem
Gemeente:Gorinchem
Provincie:Zuid-Holland
Type onderzoek:DAO (Definitief Archeologisch Onderzoek)
Uitvoerder:Hollandia Archeologen, Zaandijk
Projectleider:Drs. S.M. Dautzenberg
Opdrachtgever:Gemeente Gorinchem
Bevoegd gezag:Gemeente Gorinchem
Aanvang onderzoek:19 mei 2008-23 mei 2008
Vondsten & documentatie:Archeologisch depot Gorinchem
DANS:-

Reageren is niet mogelijk