Ach­ter de Kerk (2008)

Onder­zoek

Archeologisch onderzoek Achter de kerk te Gorinchem, 2008

Het vrij leg­gen van de gra­ven

In de 11de en 12de eeuw was Gorin­chem, gele­gen aan de mon­ding van de Lin­ge, één van de eer­ste neder­zet­tin­gen waar van­uit het ach­ter­land ont­gon­nen werd. In de eeu­wen erna groei­de de neder­zet­ting onder het bewind van de Heren van Arkel uit tot een stad­je met van­af de twee­de helft van de 13de eeuw aar­den wal­len en grach­ten. In 1382 ver­kreeg Gor­cum stads­rech­ten.

Zoals in veel dor­pen en ste­den vorm­de de kerk het mid­del­punt van de neder­zet­ting. In 1263 werd een aan Sint Maar­ten gewij­de kerk in gebruik geno­men. De toren raak­te in een onweer in 1361 zwaar bescha­digd en werd ver­van­gen door de hui­di­ge toren waar­aan tus­sen 1450 en 1517 is gebouwd. Moge­lijk wer­den van­af de bouw van de eer­ste kerk in Gor­cum op de gewij­de grond rond het kerk­ge­bouw over­le­de­nen begra­ven.

Begraaf­plaats

De eer­ste afbeel­ding van de kerk en het kerk­hof, van de hand van de car­to­graaf Jacob van Deven­ter, dateert uit de 16de eeuw. Car­to­gra­fi­sche gege­vens uit de 16de tot 20e eeuw geven een indruk van de ont­wik­ke­ling van het kerk­ge­bouw en het ruim­te­ge­bruik van het omlig­gen­de ter­rein. Hier­uit is op te maken dat het deel van het kerk­ter­rein ten noor­den van de toren dat in 2008 door Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen is onder­zocht, moge­lijk tot in de 18de eeuw in gebruik was als begraaf­plaats.

Bij dit arche­o­lo­gi­sche onder­zoek, dat naar aan­lei­ding van de geplan­de aan­leg van een blus­in­stal­la­tie voor de kerk­to­ren is uit­ge­voerd, zijn 53 indi­vi­du­en opge­gra­ven. De gra­ven lagen naar chris­te­lij­ke tra­di­ties over­we­gend oost-west geo­ri­ën­teerd, met een lich­te afwij­king naar het noor­den van­we­ge de door de lig­ging van de Krijt­straat gedic­teer­de inde­ling van het kerk­hof.

(Detail) stadsplattegrond Gorinchem, Jacob van Deventer (1558), Nationaal Archief inv.nr. 1.4-5

(Detail) stads­plat­te­grond Gorin­chem, Jacob van Deven­ter (1558), Nati­o­naal Archief inv​.nr. 1.4−5

Door de beperk­te opper­vlak­te die bij de arche­o­lo­gi­sche opgra­ving kon wor­den onder­zocht zijn uit­spra­ken over de inde­ling en de ont­wik­ke­ling van het kerk­hof las­tig te bear­gu­men­te­ren. Een onder­scheid in de kist­vor­men van de gra­ven in het noor­de­lij­ke deel van de opgra­vings­put en de ove­ri­ge gra­ven heeft moge­lijk te maken met de inde­ling van het kerk­hof. Een dia­chroon onder­scheid is moge­lijk te her­ken­nen in de dis­con­ti­nu­ï­teit van de loca­tie­keu­ze van de begra­vin­gen. Ook is dit een aan­wij­zing voor de wij­ze waar­op de gra­ven wer­den gemar­keerd.

Het vondst­ma­te­ri­aal en de den­dro­chro­no­lo­gi­sche date­rin­gen van het hout van de graf­kis­ten tonen dat de aan­ge­trof­fen indi­vi­du­en tus­sen de 14de/15de eeuw en de 18de eeuw moe­ten zijn begra­ven.

Arme­lui

Het fysisch-antro­po­lo­gi­sche onder­zoek laat zien dat de Gor­cu­mers die in dit deel van het kerk­hof begra­ven wer­den tot het arme deel van de bevol­king behoor­den. Met name de vrou­wen bereik­ten als gevolg van hun zwa­re leef­om­stan­dig­he­den slechts een gerin­ge lichaams­leng­te en stier­ven op jon­ge leef­tijd.

De arme­lui wer­den in een­vou­di­ge kis­ten van goed­koop hout begra­ven in een graf, dat maar in enke­le geval­len was voor­zien van een kruis, in de scha­duw van de Gro­te Kerk van Gorin­chem.

Foto’s

« 1 van 3 »

Media

Archeologisch onderzoek bij Grote Toren

Arche­o­lo­gisch onder­zoek bij Gro­te Toren

GORINCHEM – Tij­dens de werk­zaam­he­den voor de blus­in­stal­la­tie van de gro­te Toren werd in janu­a­ri een gro­te hoe­veel­heid men­se­lij­ke bot­ten aan­ge­trof­fen. In de week van 19 tot 23 mei zal er arche­o­lo­gisch onder­zoek plaats­vin­den of er nog meer men­se­lij­ke res­ten…
Botresten gevonden bij Grote Toren Gorinchem

Bot­res­ten gevon­den bij Gro­te Toren Gorin­chem

Tij­dens graaf­werk­zaam­he­den naast de Gro­te Toren in Gorin­chem zijn men­se­lij­ke bot­res­ten gevon­den. Het gaat om bot­ten die afkom­stig zijn van een begraaf­plaats aan de Groen­markt die 200 jaar gele­den is geslo­ten. Hoe oud de bot­ten zijn, wordt nog…
Botresten onder torenvloer

Bot­res­ten onder toren­vloer

GORINCHEM – Onder de vloer van de Gro­te Toren in Gorin­chem is een ver­stoor­de begraaf­plaats aan­ge­trof­fen. De eer­ste bot­res­ten kwa­men al dins­dag te voor­schijn. Maar gis­te­ren werd pas dui­de­lijk dat de res­tan­ten van een kerk­hof onder de tegels ver­bor­gen lagen.…
Graven in de graven, team van archeologen aan het werk bij de Grote Kerk

Gra­ven in de gra­ven, team van arche­o­lo­gen aan het werk bij de Gro­te Kerk

GORINCHEM – In een kne­kel­put naast de Gro­te Kerk lig­gen twee sche­dels. Een arche­o­loog haalt ze voor­zich­tig uit de zwa­re klei. Hij merkt op dat het waar­schijn­lijk man­nen zijn en wijst op de vorm van de oog­kas­sen en wenk­brau­wen. Een paar meter ver­der zijn…
Honderden botten bij de Grote Kerk

Hon­der­den bot­ten bij de Gro­te Kerk

GORINCHEM – Het was even schrik­ken voor de werk­lui die vori­ge week dins­dag bezig waren met graaf­werk­zaam­he­den bij de Gro­te Kerk. Tij­dens de werk­zaam­he­den aan de blus­in­stal­la­tie stuit­ten zij op een gro­te hoe­veel­heid men­se­lij­ke bot­ten. Op zich niet ver­won­der­lijk…
Nader onderzoek naar opgegraven botten in Gorinchem

Nader onder­zoek naar opge­gra­ven bot­ten in Gorin­chem

GORINCHEM – De bot­ten die deze week wor­den opge­gra­ven in de sleuf bij de Gro­te Toren in Gorin­chem wor­den de komen­de maan­den nader onder­zocht. Een fysi­sche antro­po­loog gaat pro­be­ren de leef­tijd van de bij de kerk begra­ven per­so­nen te ach­ter­ha­len. Ook kan…
Opgegraven botjes naar laboratorium voor onderzoek

Opge­gra­ven bot­jes naar labo­ra­to­ri­um voor onder­zoek

GORINCHEM – Bij de arche­o­lo­gi­sche opgra­vin­gen in de sleuf naast de Gro­te Toren in Gorin­chem zijn behal­ve bot­ten en enke­le scherf­res­ten geen bij­zon­der­he­den gevon­den. Een deel van de opge­gra­ven bot­ten en scher­ven is voor nader onder­zoek naar een gespe­ci­a­li­seerd…
Opgegraven botten kunnen leeftijd en ziekte prijsgeven

Opge­gra­ven bot­ten kun­nen leef­tijd en ziek­te prijs­ge­ven

GORINCHEM – De bot­ten die deze week wor­den opge­gra­ven in de sleuf bij de Gro­te Toren in Gorin­chem wor­den de komen­de maan­den ver­der onder­zocht. Een fysi­sche antro­po­loog gaat pro­be­ren de leef­tijd van de bij de kerk begra­ven per­so­nen te ach­ter­ha­len. Ook…
Skeletten bij Grote kerk hadden zwaar leven

Ske­let­ten bij Gro­te kerk had­den zwaar leven

GORINCHEM – De Gor­cu­mers die eeu­wen gele­den in de scha­duw van de Gro­te Kerk zijn begra­ven, heb­ben een zwaar leven ach­ter de rug gehad. Dit blijkt uit fysisch-antro­po­lo­gisch onder­zoek van hun bot­res­ten. Deze kwa­men in mei 2008 tevoor­schijn toen in de…
Verder zoeken naar skeletten

Ver­der zoe­ken naar ske­let­ten

GORINCHEM – Na het week­end wordt er gegra­ven bij de Gro­te Toren , om te onder­zoe­ken of er meer men­se­lij­ke res­ten lig­gen. In janu­a­ri werd een gro­te hoe­veel­heid bot­ten aan­ge­trof­fen tij­dens werk­zaam­he­den voor de blus­in­stal­la­tie van de kerk. Des­tijds was…
Wroeten in de Gorcumse klei: archeologen brengen botten in kaart

Wroe­ten in de Gor­cum­se klei : arche­o­lo­gen bren­gen bot­ten in kaart

GORINCHEM – Han­den gehuld in latex hand­schoe­nen gra­ven uiterst voor­zich­tig de over­tol­li­ge mod­der weg. Steeds meer bot­ten komen aan de opper­vlak­te te lig­gen. Delen van ske­let­ten wor­den nauw­keu­rig schoon­ge­maakt en in kaart gebracht. Arche­o­lo­gen schui­fe­len…

Publi­ca­ties

Hoogendijk, T., M. d'Hollosy & T. Verminnen (2010) Archeologische Opgraving (AO), Gorinchem Achter de Kerk/Krijtstraat, Hollandia reeks 296, Zaandijk . Hoogendijk, T., M. d'Hollosy & T. Verminnen (2010)
Archeologische Opgraving (AO), Gorinchem Achter de Kerk/Krijtstraat, Hollandia reeks 296, Zaandijk .
Flipbook | PDF (42,41 MB)
Hoogendijk, T. (2011) In de schaduw van de Grote Kerk Archeologisch onderzoek van het kerkhof van de Grote Kerk in Gorinchem 14e tot 18e eeuw, Zaandijk. Hoogendijk, T. (2011)
In de schaduw van de Grote Kerk Archeologisch onderzoek van het kerkhof van de Grote Kerk in Gorinchem 14e tot 18e eeuw, Zaandijk.
Rooijen, E. van (2008) Gorinchem: Achter de Kerk, in: Archeologische Kroniek van Zuid-Holland, 40, p. 16. Rooijen, E. van (2008)
Gorinchem: Achter de Kerk, in: Archeologische Kroniek van Zuid-Holland, 40, p. 16.
Flipbook | PDF (5,76 MB)

Met­a­da­ta

 

Archisnummer(s):28581 (onderzoeksmelding)
Topografische Kaart:38G
Coördinaten:126.425/426.890
126.423/426.860
126.433/426.860
126.433/426.890
Toponiem:Achter de kerk/Krijtstraat
Plaats:Gorinchem
Gemeente:Gorinchem
Provincie:Zuid-Holland
Type onderzoek:DAO (Definitief Archeologisch Onderzoek)
Uitvoerder:Hollandia Archeologen, Zaandijk
Projectleider:Drs. M.J.J. Dautzenberg
Opdrachtgever:Gemeente Gorinchem
Bevoegd gezag:Gemeente Gorinchem
Aanvang onderzoek:19 mei 2008-23 mei 2008
Vondsten & documentatie:Archeologisch depot Gorinchem
DANS:-

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.