Een mid­del­eeuw­se gracht met ver­ras­send veel water

 

Opgravingsterrein met in het midden een 19de eeuwse waterput. foto Hans Veenstra

Opgravingsterrein met in het mid­den een 19de eeuw­se water­put. foto Hans Veenstra

De afge­lo­pen drie weken werd een opgra­ving uit­ge­voerd in de Knipsteeg te Gorinchem. Op basis van het voor­on­der­zoek en de resul­ta­ten van de opgra­ving aan de Krijtstraat in 2002, was de ver­wach­ting meer te weten te komen over de 15de eeuw­se Grote School zeer hoog. Ondanks dat tij­dens het graaf­werk niets van deze school is terug­ge­von­den, zijn de voor­lo­pi­ge resul­ta­ten van het onder­zoek aan de Knipsteeg niet min­der spec­ta­cu­lair. De komen­de maan­den zal opgra­vings­bu­reau De Steekproef alle onder­zoeks­ge­ge­vens nader uit­wer­ken.

Gracht

In de eer­ste week van de opgra­ving wer­den voor­al fun­de­rin­gen van 17de eeuw­se hui­zen onder­zocht. Bij de aan­leg van een nieuw vlak volg­de een ver­as­sing : geheel onver­wacht kolk­te grond­wa­ter uit de bodem van de put. Projectleider Hans Veenstra schrok van de hoe­veel­heid : “Het leek even als­of we per onge­luk een hoofd­wa­ter­lei­ding had­den geraakt”. Men besloot daar­op niet die­per te gra­ven. Een ver­de­re ver­sto­ring van de grond­wa­ter­huis­hou­ding kon immers scha­de aan de fun­de­rin­gen van de aan­gren­zen­de hui­zen ver­oor­za­ken.

De laaggewijze opvulling van de gracht tekent zich af in het wandprofiel, foto De Steekproef

De laag­ge­wij­ze opvul­ling van de gracht tekent zich af in het wand­pro­fiel, foto De Steekproef

De onder­zoe­kers had­den een oude mid­del­eeuw­se gracht te pak­ken, naar schat­ting onge­veer negen meter breed, die oor­spron­ke­lijk paral­lel aan de Knipsteeg liep en waar­op men eeu­wen later hui­zen heeft gebouwd. Al eer­der ver­moed­de his­to­ri­cus Bert Stamkot 1 op deze plek een mid­del­eeuw­se kavel­sloot. Mogelijk is de sloot later ver­breed als ver­de­di­gings­gracht rond het hof van de Arkels ?

Tot zover zicht­baar leek de gracht vreemd genoeg uit­slui­tend opge­vuld met mor­tel­res­ten en klei­ne stuk­jes bak­steen. Op basis van enke­le pot­scher­ven was een date­ring van de boven­laag moge­lijk : 1375 – 1425.

Gevecht in de Revetsteeg 1417

Gevecht in de Revetsteeg 1417 (detail), col­lec­tie Rijksmuseum Amsterdam.

Deze niet alle­daag­se vondst houdt zeer ver­moe­de­lijk ver­band met de nasleep van het Beleg van Gorinchem in 1417. Tijdens de beschie­ting door de legers van Willem van Arkel en Jan van Egmond waren zwa­re ver­nie­lin­gen aan­ge­richt.  Om alle repa­ra­ties uit te kun­nen voe­ren was op kor­te ter­mijn een enor­me hoe­veel­heid bak­steen nodig. Behalve dat men hier­voor ste­nen uit het oude kas­teel in het Wijdschild gebruik­te, wer­den ook 121.000 ste­nen van de keu­ken in het hof van de Arkels gesloopt. Zelfs de fun­de­ring bleef niet gespaard 2 Het schoon­ma­ken van al die ste­nen moet een enor­me klus zijn geweest. We weten nu ook waar alle over­ge­ble­ven puin­res­ten terecht kwa­men…

Leerlooierij of bier­brou­we­rij ?

Tijdens het onder­zoek zijn een aan­tal hou­ten bak­ken gevon­den. In de bak­ken bleek nog plant­aar­dig mate­ri­aal aan­we­zig. Op het ter­rein wer­den ook horen­pit­ten van run­de­ren gevon­den. Mogelijk zijn de bak­ken gebruikt in een leer­looi­e­rij. Het is bekend dat de omge­ving van het Kazerneplein leer­looi­e­rij­en voor kwa­men. Gelet de stank die zij ver­oor­zaak­ten wer­den zij bewust zoveel moge­lijk ver bui­ten het bewoon­de stads­deel gehou­den.

Houten bakken met plantaardig materiaal, foto Hans Veenstra

Houten bak­ken met plant­aar­dig mate­ri­aal, foto Hans Veenstra

Het leer­looi­en gebeur­de voor­al in gro­te inge­gra­ven hou­ten vaten. Dergelijke vaten zijn ech­ter niet gevon­den. Mede daar­om wordt ook de moge­lij­ke vondst van een bier­brou­we­rij niet uit­ge­slo­ten. Beide ambach­ten gebruik­ten plant­aar­di­ge grond­stof­fen. De komen­de maan­den wordt het mate­ri­aal nader gea­na­ly­seerd. Alle hou­ten delen zijn gebor­gen voor den­dro­chro­no­lo­gisch onder­zoek.

De beer­put van de kolf­baan

Op de laat­ste dag van het onder­zoek werd een deel van een beer­put uit­ge­gra­ven. Beerputten had­den niet enkel een sani­tai­re func­tie. Ook het huis­af­val werd er in gegooid. De put­ten wer­den peri­o­diek leeg geschept.

Beerput opgraving Knipsteeg

Beerput opgra­ving Knipsteeg, foto Martin Veen

Deze beer­put was in gebruik tij­dens de peri­o­de dat ach­ter het huis “De Knip” (het late­re “Café de Speelwagen”) een erf met kolf­baan wordt ver­meld (1736−1809) 3

In de vul­ling van de put wer­den opval­lend veel tabaks­pijp­jes gevon­den. De mees­te zijn afkom­stig van Gorcumse pij­pen­ma­kers uit het laat­ste kwart van de 18de eeuw. Ook wer­den por­se­lei­nen thee­kop­jes en ‑scho­tel­tjes, glas­werk en een twee­tal leren mui­len aan­ge­trof­fen.

De gehe­le inhoud van de beer­put is gebor­gen in puin­zak­ken. Vrijwilligers van het arche­o­lo­gisch depot zul­len het mate­ri­aal ver­der zeven.

Een kolfbaan in de Zaanstreek, mediacollectie Zaans Archief

Een kolf­baan in de Zaanstreek, media­col­lec­tie Zaans Archief

Archeologen terug naar de Grote School

Archeologen terug naar de Grote School

  Maandag 13 mei start arche­o­lo­gisch onder­zoeks­bu­reau De Steekproef een ver­ken­nend onder­zoek aan de Knipsteeg. Het …

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.