Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water

 

Opgravingsterrein met in het midden een 19de eeuwse waterput. foto Hans Veenstra

Opgra­vings­ter­rein met in het mid­den een 19de eeuw­se water­put. foto Hans Veenstra

De afge­lo­pen drie weken werd een opgra­ving uit­ge­voerd in de Knip­steeg te Gorin­chem. Op basis van het voor­on­der­zoek en de resul­ta­ten van de opgra­ving aan de Krijt­straat in 2002, was de ver­wach­ting meer te weten te komen over de 15de eeuw­se Gro­te School zeer hoog. Ondanks dat tij­dens het graaf­werk niets van deze school is terug­ge­von­den, zijn de voor­lo­pi­ge resul­ta­ten van het onder­zoek aan de Knip­steeg niet min­der spec­ta­cu­lair. De komen­de maan­den zal opgra­vings­bu­reau De Steek­proef alle onder­zoeks­ge­ge­vens nader uit­wer­ken.

Gracht

In de eer¬≠ste week van de opgra¬≠ving wer¬≠den voor¬≠al fun¬≠de¬≠rin¬≠gen van 17de eeuw¬≠se hui¬≠zen onder¬≠zocht. Bij de aan¬≠leg van een nieuw vlak volg¬≠de een ver¬≠as¬≠sing : geheel onver¬≠wacht kolk¬≠te grond¬≠wa¬≠ter uit de bodem van de put. Pro¬≠ject¬≠lei¬≠der Hans Veenstra schrok van de hoe¬≠veel¬≠heid : ‚ÄúHet leek even als¬≠of we per onge¬≠luk een hoofd¬≠wa¬≠ter¬≠lei¬≠ding had¬≠den geraakt‚ÄĚ. Men besloot daar¬≠op niet die¬≠per te gra¬≠ven. Een ver¬≠de¬≠re ver¬≠sto¬≠ring van de grond¬≠wa¬≠ter¬≠huis¬≠hou¬≠ding kon immers scha¬≠de aan de fun¬≠de¬≠rin¬≠gen van de aan¬≠gren¬≠zen¬≠de hui¬≠zen ver¬≠oor¬≠za¬≠ken.

De laaggewijze opvulling van de gracht tekent zich af in het wandprofiel, foto De Steekproef

De laag­ge­wij­ze opvul­ling van de gracht tekent zich af in het wand­pro­fiel, foto De Steek­proef

De onder¬≠zoe¬≠kers had¬≠den een oude mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se gracht te pak¬≠ken, naar schat¬≠ting onge¬≠veer negen meter breed, die oor¬≠spron¬≠ke¬≠lijk paral¬≠lel aan de Knip¬≠steeg liep en waar¬≠op men eeu¬≠wen later hui¬≠zen heeft gebouwd. Al eer¬≠der ver¬≠moed¬≠de his¬≠to¬≠ri¬≠cus Bert Stam¬≠kot 1 op deze plek een mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se kavel¬≠sloot. Moge¬≠lijk is de sloot later ver¬≠breed als ver¬≠de¬≠di¬≠gings¬≠gracht rond het hof van de Arkels ?

Tot zover zicht¬≠baar leek de gracht vreemd genoeg uit¬≠slui¬≠tend opge¬≠vuld met mor¬≠tel¬≠res¬≠ten en klei¬≠ne stuk¬≠jes bak¬≠steen. Op basis van enke¬≠le pot¬≠scher¬≠ven was een date¬≠ring van de boven¬≠laag moge¬≠lijk : 1375‚Ää‚Äď‚Ää1425.

Gevecht in de Revetsteeg 1417

Gevecht in de Revet­steeg 1417 (detail), col­lec­tie Rijks­mu­se­um Amster­dam.

Deze niet alle¬≠daag¬≠se vondst houdt zeer ver¬≠moe¬≠de¬≠lijk ver¬≠band met de nasleep van het Beleg van Gorin¬≠chem in 1417. Tij¬≠dens de beschie¬≠ting door de legers van Wil¬≠lem van Arkel en Jan van Egmond waren zwa¬≠re ver¬≠nie¬≠lin¬≠gen aan¬≠ge¬≠richt.  Om alle repa¬≠ra¬≠ties uit te kun¬≠nen voe¬≠ren was op kor¬≠te ter¬≠mijn een enor¬≠me hoe¬≠veel¬≠heid bak¬≠steen nodig. Behal¬≠ve dat men hier¬≠voor ste¬≠nen uit het oude kas¬≠teel in het Wijd¬≠schild gebruik¬≠te, wer¬≠den ook 121.000 ste¬≠nen van de keu¬≠ken in het hof van de Arkels gesloopt. Zelfs de fun¬≠de¬≠ring bleef niet gespaard 2 Het schoon¬≠ma¬≠ken van al die ste¬≠nen moet een enor¬≠me klus zijn geweest. We weten nu ook waar alle over¬≠ge¬≠ble¬≠ven puin¬≠res¬≠ten terecht kwa¬≠men‚Ķ

Leerlooierij of bierbrouwerij ?

Tij­dens het onder­zoek zijn een aan­tal hou­ten bak­ken gevon­den. In de bak­ken bleek nog plant­aar­dig mate­ri­aal aan­we­zig. Op het ter­rein wer­den ook horen­pit­ten van run­de­ren gevon­den. Moge­lijk zijn de bak­ken gebruikt in een leer­looi­e­rij. Het is bekend dat de omge­ving van het Kazer­ne­plein leer­looi­e­rij­en voor kwa­men. Gelet de stank die zij ver­oor­zaak­ten wer­den zij bewust zoveel moge­lijk ver bui­ten het bewoon­de stads­deel gehou­den.

Houten bakken met plantaardig materiaal, foto Hans Veenstra

Hou­ten bak­ken met plant­aar­dig mate­ri­aal, foto Hans Veenstra

Het leer­looi­en gebeur­de voor­al in gro­te inge­gra­ven hou­ten vaten. Der­ge­lij­ke vaten zijn ech­ter niet gevon­den. Mede daar­om wordt ook de moge­lij­ke vondst van een bier­brou­we­rij niet uit­ge­slo­ten. Bei­de ambach­ten gebruik­ten plant­aar­di­ge grond­stof­fen. De komen­de maan­den wordt het mate­ri­aal nader gea­na­ly­seerd. Alle hou­ten delen zijn gebor­gen voor den­dro­chro­no­lo­gisch onder­zoek.

De beerput van de kolfbaan

Op de laat­ste dag van het onder­zoek werd een deel van een beer­put uit­ge­gra­ven. Beer­put­ten had­den niet enkel een sani­tai­re func­tie. Ook het huis­af­val werd er in gegooid. De put­ten wer­den peri­o­diek leeg geschept.

Beerput opgraving Knipsteeg

Beer­put opgra­ving Knip­steeg, foto Mar­tin Veen

Deze beer¬≠put was in gebruik tij¬≠dens de peri¬≠o¬≠de dat ach¬≠ter het huis ‚ÄúDe Knip‚ÄĚ (het late¬≠re ‚ÄúCaf√© de Speel¬≠wa¬≠gen‚ÄĚ) een erf met kolf¬≠baan wordt ver¬≠meld (1736‚ąí1809) 3

In de vul¬≠ling van de put wer¬≠den opval¬≠lend veel tabaks¬≠pijp¬≠jes gevon¬≠den. De mees¬≠te zijn afkom¬≠stig van Gor¬≠cum¬≠se pij¬≠pen¬≠ma¬≠kers uit het laat¬≠ste kwart van de 18de eeuw. Ook wer¬≠den por¬≠se¬≠lei¬≠nen thee¬≠kop¬≠jes en ‚ÄĎscho¬≠tel¬≠tjes, glas¬≠werk en een twee¬≠tal leren mui¬≠len aan¬≠ge¬≠trof¬≠fen.

De gehe­le inhoud van de beer­put is gebor­gen in puin­zak­ken. Vrij­wil­li­gers van het arche­o­lo­gisch depot zul­len het mate­ri­aal ver­der zeven.

Een kolfbaan in de Zaanstreek, mediacollectie Zaans Archief

Een kolf­baan in de Zaan­streek, media­col­lec­tie Zaans Archief

Archeologen willen weer terug naar de Grote School

Archeologen willen weer terug naar de Grote School

  Maan¬≠dag 13 mei start arche¬≠o¬≠lo¬≠gisch onder¬≠zoeks¬≠bu¬≠reau De Steek¬≠proef een ver¬≠ken¬≠nend onder¬≠zoek aan de Knip¬≠steeg. Het ‚Ķ

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.