Kan vol met ongedierte naar Rijksmuseum

 

Van¬≠af don¬≠der¬≠dag 2 mei is in het Rijks¬≠mu¬≠se¬≠um van Oud¬≠he¬≠den in Lei¬≠den een niet-alle¬≠daag¬≠se Gor¬≠cum¬≠se bodem¬≠vondst te zien : een mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se pot, ooit gebruikt als mui¬≠zen¬≠val. Deze ‚Äėmui¬≠zen¬≠pot‚Äô van een¬≠vou¬≠dig grijs aar¬≠de¬≠werk is tus¬≠sen 1275 en 1325 gepro¬≠du¬≠ceerd in Noord-Vlaan¬≠de¬≠ren. De kan werd acht jaar gele¬≠den gevon¬≠den tij¬≠dens een opgra¬≠ving aan de Arkel¬≠straat,

Der¬≠ge¬≠lij¬≠ke val¬≠len wer¬≠den vaak op plek¬≠ken inge¬≠gra¬≠ven waar mui¬≠zen hun loop¬≠rou¬≠te had¬≠den, soms met wat lok¬≠voer op de bodem van de val. Bij arche¬≠o¬≠lo¬≠gisch onder¬≠zoek naar rura¬≠le con¬≠tex¬≠ten zijn mui¬≠zen¬≠pot¬≠ten vaker aan¬≠ge¬≠trof¬≠fen, door¬≠gaans inge¬≠gra¬≠ven rond¬≠om een hooi¬≠berg of spie¬≠ker. Opgra¬≠vin¬≠gen van laat¬≠mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se plat¬≠te¬≠lands¬≠be¬≠wo¬≠ning in Utrecht heb¬≠ben enke¬≠le tien¬≠tal¬≠len mui¬≠zen¬≠pot¬≠ten opge¬≠le¬≠verd, geda¬≠teerd tus¬≠sen de 11e eeuw en de eer¬≠ste helft van de 16e eeuw. Nog tot in de 19e eeuw werd inge¬≠gra¬≠ven gebruiks¬≠aar¬≠de¬≠werk gebruikt als mui¬≠zen¬≠val. In een cata¬≠lo¬≠gus voor werk¬≠tui¬≠gen uit 1810 staan spe¬≠ci¬≠aal voor dit doel ver¬≠vaar¬≠dig¬≠de pot¬≠ten, die voor ∆í 0,25 wer¬≠den ver¬≠kocht.

Effectief

Een arti¬≠kel in de Pro¬≠vin¬≠ci¬≠a¬≠le Over¬≠ijs¬≠sel¬≠se en Zwol¬≠se Cou¬≠rant van 10 okto¬≠ber 1866, maakt mel¬≠ding van een mui¬≠zen¬≠plaag waar¬≠door enke¬≠le kool¬≠zaad¬≠oog¬≠sten ver¬≠lo¬≠ren zijn gegaan. E√©n boer bestreed het onge¬≠dier¬≠te door 56 mui¬≠zen¬≠pot¬≠ten in te gra¬≠ven in de voren van zijn akker. Hij slaag¬≠de erin op die manier tot wel 164 mui¬≠zen per dag te van¬≠gen ‚Äď en daar¬≠mee zijn oogst te red¬≠den. De kan die bij het hui¬≠di¬≠ge onder¬≠zoek is aan¬≠ge¬≠trof¬≠fen is een her¬≠ge¬≠bruik¬≠te kan, net als de mui¬≠zen¬≠val¬≠len in Utrecht, waar afge¬≠dank¬≠te kan¬≠nen en pot¬≠ten wer¬≠den gebruikt.

De vondst van de muizenpot in 2011.

De vondst van de mui­zen­pot in 2011.

Door¬≠dat er tij¬≠dens de opgra¬≠ving aan de Arkel¬≠straat maar wei¬≠nig spo¬≠ren geas¬≠so¬≠ci¬≠eerd kon¬≠den wor¬≠den met de eer¬≠ste bewo¬≠nings¬≠fa¬≠se,  is het ondui¬≠de¬≠lijk in wel¬≠ke con¬≠text de Gor¬≠cum¬≠se mui¬≠zen¬≠val is gebruikt. De aan¬≠we¬≠zig¬≠heid van res¬≠tan¬≠ten van een leef¬≠laag en enke¬≠le (voorraad)kuilen maken het aan¬≠ne¬≠me¬≠lijk dat er in de direc¬≠te omge¬≠ving van de mui¬≠zen¬≠pot gewoond werd. Het is denk¬≠baar dat √©√©n van de eer¬≠ste bewo¬≠ners van Gorin¬≠chem deze van oor¬≠sprong agra¬≠ri¬≠sche wij¬≠ze van onge¬≠dier¬≠te¬≠be¬≠strij¬≠ding impor¬≠teer¬≠de naar de stad.

Muizenbotjes

De kan was een zeer effec­tie­ve mui­zen­val. Dat blijkt wel uit de hon­der­den mui­zen­bot­jes die in de vul­ling wer­den aan­ge­trof­fen. Gezien het aan­tal com­ple­te onder­ka­ken van veld­mui­zen zijn er ten min­ste 41 van deze die­ren in de kan ach­ter­ge­ble­ven. Eer­der werd ver­we­zen naar het relaas over een boer die door mui­zen­pot­ten in de voren van zijn akker in te gra­ven op één dag onge­veer drie mui­zen per pot wist te van­gen. Hoe­wel kan wor­den ver­moed dat de Gor­cum­se mui­zen­pot niet bij een akker lag, zou­den de 41 mui­zen bij een gelij­ke effec­ti­vi­teit de oogst van min­stens twee weken zijn. Ove­ri­gens laten de genoem­de getal­len zien dat de mui­zenske­le­tjes bepaald niet com­pleet zijn aan­ge­trof­fen. Reke­ning hou­dend met de moge­lijk­heid dat een deel van de bot­ten ver­gaan is, of door het minus­cu­le for­maat niet op het oog uit de zeef kon wor­den ver­za­meld, is het aan­tal van 441 frag­men­ten voor 41 indi­vi­du­en nog altijd vrij laag. In een mui­zenske­let zijn immers onge­veer 250 bot­jes aan­we­zig.

Bijvangst

Behal¬≠ve de veld¬≠mui¬≠zen wer¬≠den een woel¬≠rat en ten min¬≠ste drie huis¬≠mui¬≠zen gevan¬≠gen. In een ste¬≠de¬≠lij¬≠ke con¬≠text is de woel¬≠rat mis¬≠schien een onver¬≠wach¬≠te ver¬≠schij¬≠ning, maar de nabij¬≠heid van de oevers van een rivier ‚Äď de natuur¬≠lijk habi¬≠tat van dit dier ‚Äď biedt een ver¬≠kla¬≠ring.

Marktkraam in Konstanz, waar naast de vis ook kikkers worden verkocht, uit Das Konzil zu Konstanz (1414-1418)

Markt¬≠kraam in Kon¬≠stanz, waar naast de vis ook kik¬≠kers wor¬≠den ver¬≠kocht, uit : Das Kon¬≠zil zu Kon¬≠stanz (1414‚ąí1418)

De aan¬≠we¬≠zig¬≠heid van 31 bot¬≠jes van kik¬≠kers en twee van de pad is las¬≠ti¬≠ger te ver¬≠kla¬≠ren, temeer omdat dit alle¬≠maal bot¬≠ten uit de poten betreft. Men zou bij¬≠na gaan ver¬≠moe¬≠den dat hier kik¬≠ker¬≠bil¬≠le¬≠tjes gege¬≠ten zijn, ware het niet dat dit gerecht in de late mid¬≠del¬≠eeu¬≠wen hoofd¬≠za¬≠ke¬≠lijk nog voor¬≠be¬≠hou¬≠den was aan de medi¬≠ter¬≠ra¬≠ne eli¬≠te. Pas in de 18e eeuw zou het eten van kik¬≠ker¬≠bil¬≠len in bre¬≠de¬≠re krin¬≠gen een modi¬≠eus ver¬≠schijn¬≠sel wor¬≠den. Het is dus waar¬≠schijn¬≠lij¬≠ker dat de kik¬≠kers en pad¬≠den ‚Äúbij¬≠vangst‚ÄĚ zijn. Hoe¬≠wel kik¬≠kers bij regen¬≠ach¬≠tig weer hun water¬≠rij¬≠ke leef¬≠ge¬≠bied wel eens ver¬≠la¬≠ten en daar¬≠bij bin¬≠nens¬≠huis terecht kun¬≠nen komen, is het gezien de hoe¬≠veel¬≠heid kik¬≠ker- en pad¬≠den¬≠bot¬≠jes (√©n de aan¬≠we¬≠zig¬≠heid van woel¬≠rat!) wel¬≠licht waar¬≠schijn¬≠lij¬≠ker dat de mui¬≠zen¬≠pot aan de bui¬≠ten¬≠zij¬≠de een gebouw heeft bevon¬≠den. De voor¬≠raad¬≠kui¬≠len die nabij de mui¬≠zen¬≠pot wer¬≠den aan¬≠ge¬≠trof¬≠fen zul¬≠len in een huis of bij¬≠ge¬≠bouw heb¬≠ben gele¬≠gen, zodat kan wor¬≠den ver¬≠moed dat de mui¬≠zen¬≠pot langs de bui¬≠ten¬≠kant van dit gebouw was inge¬≠gra¬≠ven. Onge¬≠dier¬≠te dat langs de wan¬≠den van het gebouw een weg zocht naar een kier of spleet om zich toe¬≠gang bij de voed¬≠sel¬≠voor¬≠ra¬≠den te komen, werd zo op effec¬≠tie¬≠ve wij¬≠ze bestre¬≠den. Onder de dak¬≠rand van het gebouw zaten moge¬≠lijk vogel¬≠nes¬≠ten, van bij¬≠voor¬≠beeld mus¬≠sen of zwa¬≠lu¬≠wen. Een jong dat uit het nest viel is zo ver¬≠moe¬≠de¬≠lijk bij toe¬≠val in de mui¬≠zen¬≠pot terecht geko¬≠men.

Tentoonstelling

Mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se tui¬≠nen komen deze zomer tot bloei in de sfeer¬≠vol¬≠le zomer¬≠ten¬≠toon¬≠stel¬≠ling ‚ÄėMid¬≠del¬≠eeuw¬≠se tui¬≠nen. Aard¬≠se para¬≠dij¬≠zen in oost en west‚Äô in het Rijks¬≠mu¬≠se¬≠um van Oud¬≠he¬≠den in Lei¬≠den.

Tentoonstelling-Middeleeuwse-tuinen-in-Rijksmuseum-van-Oudheden

Bezoe¬≠kers kun¬≠nen hier genie¬≠ten van ver¬≠ha¬≠len over de mid¬≠del¬≠eeuw¬≠se tuin en zijn plan¬≠ten, krui¬≠den en bloe¬≠men¬≠pracht, van Euro¬≠pa tot in het Mid¬≠den-Oos¬≠ten. Daar¬≠bij komen moes- en sier¬≠tui¬≠nen aan bod, maar ook tui¬≠nie¬≠ren in de Mid¬≠del¬≠eeu¬≠wen, lust¬≠ho¬≠ven, het para¬≠dijs als tuin en ‚Äėde tuin in huis‚Äô. Te zien zijn onder ande¬≠re eeu¬≠wen¬≠ou¬≠de ge√Įl¬≠lu¬≠streer¬≠de manu¬≠scrip¬≠ten, her¬≠ba¬≠ria, bloe¬≠men¬≠ta¬≠pij¬≠ten, schil¬≠de¬≠rij¬≠en en pren¬≠ten, opge¬≠gra¬≠ven tuin¬≠ge¬≠reed¬≠schap, tegel¬≠ta¬≠bleaus en ser¬≠vies met bloem¬≠mo¬≠tie¬≠ven.

De ten¬≠toon¬≠stel¬≠ling is te zien van 2 mei tot en met 1 sep¬≠tem¬≠ber 2019.

Wapens naar Den Bosch

Wapens naar Den Bosch

  De afge¬≠lo¬≠pen jaren is er steeds meer inte¬≠res¬≠se in de arche¬≠o¬≠lo¬≠gie van moder¬≠ne oor¬≠lo¬≠gen. Daar¬≠om besteedt Het Noord¬≠bra¬≠bants Muse¬≠um, uit¬≠ge¬≠breid aan¬≠dacht aan deze boei¬≠en¬≠de nieu¬≠we tak van bodem¬≠on¬≠der¬≠zoek. Wat vind ‚Ķ

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.