Ritueel bad in Gorcum ontdekt

GORINCHEM – In Gorcum is onder de fun­da­men­ten van de oude syna­goge aan de Kwekelstraat 14 een mikwe opge­do­ken. Dat gebeurde tij­dens arche­o­lo­gisch onder­zoek naar de in 1958 gesloopte syna­goge. “Het is een typisch Hollandse mikwe van bak­steen­tjes van gele IJsselklei, met tre­den van rode Waalsteen en een bodem van rode pla­vui­zen,” ver­telt Ruth de Jong van de Stichting Dijksynagoge te Gorcum.

Ritueel bad in Gorcum ontdekt, Ruth de Jong geknield in de mikwe van de synagoge van Gorinchem

Ruth de Jong geknield in het mikwe

Het nog hele­maal gave ritu­ele bad bevindt zich in een bouw­put. Op deze plaats wordt in opdracht van ING Vastgoed het pro­ject Blijenhoek gere­a­li­seerd en wordt als onder­deel van een win­kel­pas­sage een win­kel gebouwd met daar­bo­ven appar­te­men­ten, naar ont­werp van archi­tect Abel Cahen.

Half febru­ari begon het arche­o­lo­gisch onder­zoek op deze plek, onder lei­ding van stads­ar­chi­va­ris René van Dijk, Martin Veen van de ste­de­lijke arche­o­lo­gi­sche werk­groep en arche­o­loog Pieter Floore. Toen men in het synagoge-​complex een water­put tegen­kwam, schreef de lokale pers al dat dit een ritu­eel bad was. Dat klopte niet, maar niet­te­min stuitte men enige tijd later wel dege­lijk op een ander­half bij twee meter grote mikwe dat tot 1912 in gebruik was.

Ruth de Jong is geraakt door de vondst. “Ik vond het aan­doen­lijk. Toen het mikwe net was bloot­ge­legd zei Floore : “Geef mij je foto­toe­stel eens, ik maak van jou een foto in het mikwe”. Ik twij­felde. Mijn man en ik zijn zo’n beetje de enige belij­dende Joden van Gorcum. Een mikwe is geen plaats waar je zomaar instapt. Maar ik vond het ook een voor­recht. Ik heb mijn schoe­nen uit­ge­trok­ken en ben met mijn blote voe­ten in het koude regen­wa­ter gestapt.”

Ook archi­tect Cahen is ont­roerd. “Het mikwe is geen spec­ta­cu­laire beziens­waar­dig­heid. Alleen voor Joden zoals ik, die er sen­ti­men­tele waarde aan hech­ten, is het bij­zon­der.” Cahen wil dat het ritu­ele bad in de grond blijft en niet wordt bescha­digd. “We weten wat er in de oor­log gebeurd is, ook met de Joden van Gorcum. Dat het mikwe daar blijft vind ik het meest eer­bie­dige. Daar gaan we niet door­heen met een heipaal.”

De Stichting Dijksynagoge wil dat de gemeente Gorcum, pro­ject­ont­wik­ke­laar ING Vastgoed en Cahen dit laat­ste stukje joods Gorcum behou­den. De Jong : “De gemeente heeft nu de kans om goed te maken dat het sjoel­tje des­tijds is afgebroken.”

De gesloopte sjoel fun­geerde voor de oor­log voor zo’n hon­derd gemeen­te­le­den. Toen er in de jaren vijf­tig nau­we­lijks Joden in Gorcum woon­den, stootte het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap het pand af. De Jong ver­telt dat de bur­ger­lijke gemeente het ver­vol­gens onder lei­ding van de stads­ver­nieu­wende bur­ge­mees­ter Ridder van Rappart sloopte. “De bur­ge­mees­ter vond dat de mid­del­eeuwse bin­nen­stad plaats moest maken voor hoog- en nieuw­bouw. Om de mof te impo­ne­ren, om te laten zien dat de Duitsers Gorcum niet had­den klein gekregen.”

Sommige men­sen stel­len voor over het mikwe een gla­zen plaat te leg­gen, zodat het vanaf de straat zicht­baar blijft. De Jong vindt dat geen goed plan. “Dan rij­den er auto’s over­heen en plas­sen er hon­den op. Dat kan niet. Stort het dan maar weer vol zand en laat het ver­der met rust.” Anderen oppe­ren het mikwe naar de syna­goge van Sliedrecht te verplaatsen.

Architect Cahen vindt het pas­send als aan de gevel van de te bou­wen win­kel een gedenk­plaat komt, waarop staat dat op deze plek de Gorcumse syna­goge gestaan heeft. Hij heeft dit idee voor­ge­legd aan een amb­te­naar. Ook Cahen vindt dat het mikwe moet blij­ven waar het is : “Ik vind het pas­send als het weer wordt vol­ge­stort. Als een soort begra­fe­nis­ri­tu­eel, voor zover je dat van ste­nen kunt zeggen.”

Shirley Haasnoot
Nieuw Israëlitisch
 Weekblad

3 maart 2000

Lees ook

Reacties zijn gesloten.