Beschrijving
In 2003 voerde Archeomedia een opgraving uit op het perceel Groenmarkt 8 in Gorinchem, waar vroeger een gasthuis stond dat voor het eerst werd vermeld in 1329. Bij deze opgraving werd een bijzondere vondst gedaan van 65 metalen en benen schrijfstiften (stili) uit de 13e tot 15e eeuw, gevonden in één kuil.
Schrijfstiften werden sinds de klassieke oudheid gebruikt om te schrijven op wastafeltjes. Ze bestaan uit een scherpe punt om mee te krassen in de bijenwas en een plat uiteinde om correcties mee te maken. Wastafeltjes werden gebruikt voor korte notities, berekeningen en schrijfonderwijs. Men droeg vaak meerdere wastafeltjes in een etui aan de gordel.
De 65 gevonden schrijfstiften zijn onder te verdelen in 9 typen (A t/m I) op basis van materiaal, afmetingen en vervaardigingswijze. De meeste (44 stuks) zijn van vertind ijzer, daarnaast zijn er exemplaren van been, koper, messing en brons. Ze variëren in lengte van 6,6 tot 9,8 cm.
Typologie schrijfstiften Groenmarkt
Het gebruik van schrijfstiften in het onderwijs nam af in de 15e eeuw toen lei en griffel hun intrede deden. Bij handelaren bleven wastafeltjes en schrijfstiften nog langer in gebruik, tot in de 17e en 18e eeuw.
wasplankje
Etui Brielle
De vondst van zoveel schrijfstiften bij elkaar is uniek voor Nederland. Vergelijkbare, maar kleinere vondsten zijn bekend uit Amsterdam, Dordrecht, Tiel, Amersfoort en Kampen. De Gorinchemse stiften dateren voornamelijk uit de 14e en 15e eeuw.
De schrijfstiften zijn waarschijnlijk afkomstig van de oude Stadsschool die in de 15e en mogelijk al 14e eeuw op deze plek stond. De vondst geeft daarmee een bijzonder inkijkje in het middeleeuwse onderwijs in Gorinchem. Samen met andere vondsten zoals aardewerk, botmateriaal, metalen en leren voorwerpen geven de opgravingen op de Groenmarkt waardevolle informatie over de ontwikkeling van de stad in de middeleeuwen.
Vindplaats
Groenmarkt 8
| Archisnummer(s): | 5128 |
| Topografische Kaart: | 38G |
| Coördinaten: | 126.556/426.869 (centrum) |
| Toponiem: | Groenmarkt 8 (2003) |
| Plaats: | Gorinchem |
| Gemeente: | Gorinchem |
| Provincie: | Zuid-Holland |
| Type onderzoek: | Archeologisch: opgraving |
| Uitvoerder: | Archeomedia/Arnicon, Nieuwerkerk aan den IJssel |
| Projectleider: | Drs. M.W.A. de Koning |
| Opdrachtgever: | Palissade |
| Bevoegd gezag: | Gemeente Gorinchem |
| Aanvang onderzoek: | 13 augustus 2003 |
| Vondsten & documentatie: | Gemeentelijk depot voor archeologie Gorinchem |
| DANS: | - |
Documentatie
 | Carmiggelt, A. (2004) Notities uit Middeleeuws Brielle. Een 15de eeuws leren etui met beschreven wastafeltjes uit een beerput bij de Maarlandse haven, BOORrapporten 206, Rotterdam. Flipbook | PDF (2 MB) |
 | Eule, W. (1955) Mit Stift und Feder : Kleine Kulturgeschichte der Schreib- und Zeichenwerkzeuge, Leipzig, p. 58. WorldCat |
| Genabeek, R.J.M. van, met bijdragen van J.T. Zeiler, D.C. Brinkhuizen en H. van Haaster (2005) Gorinchem Krijtstraat. Definitief Archeologisch Onderzoek, BAAC rapport 02.060, 's-Hertogenbosch. Flipbook | PDF (47,44 MB) |
 | Hoogendijk, T. (2018) Schrijfstiften en pelgrimsinsignes uit Gorcumse bodem, in: F. Cerutti, R. Mulder, B. Stamkot & A. de Vries (red.), Tien eeuwen Gorinchem. Geschiedenis van een Hollandse stad, Utrecht, p. 158. WorldCat |
 | Koning, M.W.A. de (2009) Archeologisch onderzoek Groenmarkt 8 te Gorinchem. Standaardrapportage opgraving, Archeomedia Rapport A03-338-K, Nieuwerkerk aan den IJssel. Flipbook | PDF (58,23 MB) |
 | Veen, M.C.W. (2011) Schrijfstiften uit Gorinchem, in: Westerheem 60, p. 298-300 Flipbook | PDF (1,3 MB) |
 | Willemsen, A. (2008) Gorinchem: a school around 1600, in: Back to the Schoolyard. The Daily Practice of Medieval and Renaissance Education, Studies in European Urban History 15, Turnhout, p. 97-99. WorldCat | Flipbook | PDF (17 MB) |
In opbouw...