--- title: Monumenten in Gorinchem date: 2025-11-23T09:33:33Z modified: 2026-09-20T00:05:16Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/monumenten-in-gorinchem/" type: page status: publish excerpt: "" wpid: 31930 featured_image: /wp-content/uploads/2025/03/het-groene-hart-van-holland-gorinchem-lingehaven-foto-ministerie-van-beeld-1-scaled.jpg featured_image_alt: Monumenten in Gorinchem parent: 28322 ancestors: - 28322 children: [] timestamp: 2026-09-20T00:05:16Z tags: [] --- **Het samenspel van goed bewaarde vestingwerken, een historische binnenstad vol monumenten en de link met de Hollandse Waterlinie maken Gorinchem tot een stad met een uniek monumentaal karakter.** Gorinchem heeft 233 geregistreerde Rijksmonumenten. Bovendien heeft de gemeente Gorinchem 293 panden/objecten aangewezen als [gemeentelijk monument](https://web.archive.org/web/20241126200803/https://www.gorinchem.nl/bouwen-en-wonen/gemeentelijke-monumenten/veelgestelde-vragen-gemeentelijke-monumenten) en 84 gebouwen als [beeldbepalend pand](https://web.archive.org/web/20241126200803/https://www.gorinchem.nl/bouwen-en-wonen/gemeentelijke-monumenten/veelgestelde-vragen-gemeentelijke-monumenten). [![Monumenten in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2025/03/het-groene-hart-van-holland-gorinchem-lingehaven-foto-ministerie-van-beeld-1-900x600.jpg "Foto Ministerie van Beeld uit Beeldbank Het Groene Hart van Holland") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2025/03/het-groene-hart-van-holland-gorinchem-lingehaven-foto-ministerie-van-beeld-1-scaled.jpg)De Lingehaven ## Vestingwerken De Gorcumse vesting is de grootste authentieke vesting in Nederland. Het vormt een schitterend wandelgebied en biedt een goed overzicht van de historische binnenstad en de Merwede. De [Dalempoort](https://nl.wikipedia.org/wiki/Dalempoort) is de enige nog bestaande stadspoort en stamt uit 1597. Bovenop het koepeltje bevindt zich een windhaan met de [Hollandse leeuw](https://nl.wikipedia.org/wiki/Leeuw_(heraldiek)) afgebeeld. Andere toegangspoorten, zoals de [Waterpoort](https://nl.wikipedia.org/wiki/Waterpoort_(Gorinchem)), Kanselpoort en [Arkelpoort](https://nl.wikipedia.org/wiki/Arkelpoort), zijn in de 19e eeuw gesloopt. [![Dalempoort Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/16694_Dalempoort-Wikimedia-Commons-Johan-Bakker-900x674.jpg "Foto Johan Bakker voor Wikimedia Commons") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/07/16694_Dalempoort-Wikimedia-Commons-Johan-Bakker-scaled.jpg)_De Dalempoort en molen “De Hoop” (2018)_ ## Kerken In 1844 werd de middeleeuwse gotische [kruiskerk](https://nl.wikipedia.org/wiki/Kruiskerk), gewijd aan Sint-Maarten, vanwege bouwvalligheid afgebroken. De toren, die in de volksmond vaak verkeerdelijk de ‘Sint Janstoren’ wordt genoemd, bleef echter staan. Wat bijzonder is aan deze toren, is dat de onderste van de drie geledingen scheef staat, terwijl de andere geledingen recht zijn. Hierdoor vertoont de toren een duidelijke knik. De [Grote Kerk](https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_Kerk_(Gorinchem)), die in de plaats van de middeleeuwse kerk werd gebouwd, dateert uit 1851 en is ontworpen door [Isaac Warnsinck](https://nl.wikipedia.org/wiki/Isa%C3%A4c_Warnsinck). Deze kerk is een typisch voorbeeld van kerkarchitectuur uit de 19e eeuw. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”471″ gal\_title=”Geschiedenis Grote Kerk”\] _Grote Kerk (1851), rechts gezicht op de Groenmarkt met de middeleeuwse kruiskerk (rond 1650)._ De voorgevel van de [Heilige Geestkapel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Kapeltoren) gelegen aan de Arkelstraat 28, dateert uit het begin van de 15e eeuw. Tot ongeveer 1572 werd de kapel beheerd door de Heilige Geestvaderen, die vanuit hier voedsel en brandstof aan de behoeftigen verstrekten. Tegenwoordig huisvest het gebouw een kledingwinkel. De Rooms-Katholieke kerk, gewijd aan HH. Nicolaas Pieck en Gezellen, is tussen 1836 en 1838 gebouwd. Het is een [Waterstaatskerk](https://nl.wikipedia.org/wiki/Waterstaatskerk), ontworpen door de Gorinchemse architect Johannes van Nune. De kerk heeft een eenvoudige bakstenen voorgevel en een vierkant houten klokketorentje. In 1984 werd de kerk omgebouwd tot een appartementencomplex. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”475″ gal\_title=”Geschiedenis kerken”\] _Grote Toren (15de eeuw), Heilige Geestkapel (15de eeuw), Rehobothkerk (1909) en Nicolaas Pieckkerk (1838)_ De Rehobothkerk, ontworpen door [Tjeerd Kuipers](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tjeerd_Kuipers), is in 1909 gebouwd en huisvest de [Christengemeente](https://cggorinchem.nl/). De kerk heeft een ongelijkzijdige achthoekige toren. ## Openbare gebouwen Het oude stadhuis op de Grote Markt werd in 1860 gebouwd volgens een ontwerp van de Rotterdamse architect [A.W. van Dam](https://zoeken.nieuweinstituut.nl/nl/personen/detail/2da7b3ce-dd6a-519e-80d9-29f401fc8a9d). Tegenwoordig zijn hier het [Gorcums Museum](https://www.gorcumsmuseum.nl), de [VVV](https://www.mooigorinchem.nl/nl) en een horecagelegenheid in gehuisvest. Voor het stadhuis staat sinds 1898 de [Wilhelminafontein](https://nl.wikipedia.org/wiki/Wilhelminafontein_(Gorinchem)), die bestaat uit een zuil met daarop een allegorische vrouwenfiguur die een palmtak en lauwerkrans vasthoudt. De vrouw staat in een bekken dat wordt ondersteund door twee reigers en twee dolfijnen. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”467″ gal\_title=”Geschiedenis Stadhuis en Wilhelminafontein”\] _Het Gorcums Museum in het oude stadhuis (1860) en de Wilhelminafontein (1898) op de Grote Markt_ In de Molenstraat staat [De Doelen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Doelen_(schutterij)), daterend uit 1589. Op het doelenterrein konden de schutters hun vaardigheden met wapens oefenen. Na hun trainingen kwamen de schutters van St.-Joris en St-Christoffel bijeen in het ‘Doelhuys’ om samen te eten. Het bijna vierkante gebouw heeft een recent gebouwde traptoren. Daarnaast bevindt zich aan de rivierzijde van de stad het voormalige [Tolhuis](https://nl.wikipedia.org/wiki/Tolhuis_(Gorinchem)), Molenstraat 109, waar tol werd geïnd voor de graven van Holland. Ook in de Molenstraat zijn het Hervormde Weeshuis uit 1557 en het R.K. Wees- en armenhuis uit 1869 te vinden. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”479″ gal\_title=”Geschiedenis Molenstraat”\] _Het Tolhuis, de Sint-Jorisdoelen, het Burgerkinderweeshuis en het R.K. Wees- en Armhuis._ In 1886 werd de [Watertoren](https://nl.wikipedia.org/wiki/Watertoren_%28Gorinchem%29) aan de Visserslaan gebouwd naar een ontwerp van [Jan Schotel](https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Schotel). Tegenwoordig zijn er negen woningen in ondergebracht. ## Huizen Op Burgstraat 30 staat het voormalige woonhuis ‘’t Coemt al van God’ uit 1563, dat een prachtig versierde renaissance trapgevel heeft. Het voormalige woonhuis [‘Dit is in Bethlehem’](https://nl.wikipedia.org/wiki/Dit_is_in_Bethlehem), Gasthuisstraat 25, werd in 1566 gebouwd en is voorzien van een fraaie topgevel met veel renaissanceversieringen. Aan de Appeldijk zijn 17e en 18e-eeuwse pakhuizen te vinden die interessante gevelstenen bezitten. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”477″ gal\_title=”Geschiedenis Watertoren Coemt al van God Dit is in Bethlehem”\] _Woonhuizen ‘Coemt al van God’ (1563) en ‘Dit is in Bethlehem’ (1566). De Watertoren (1886)._ ## Molens Tijdens een wandeling over de wallen van Gorinchem kun je twee stenen stadskorenmolens tegenkomen waar graan werd gemalen tot meel. Bij het Paardenwater, Bagijnenwal 38, staat de [stellingmolen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Stellingmolen) [‘Nooit Volmaakt’](https://nl.wikipedia.org/wiki/Nooit_Volmaakt_(molen)), die in 1718 werd gebouwd. Deze molen ving later onvoldoende wind, waardoor hij in 1764 met vier meter werd verhoogd. Een andere stenen stellingmolen, [‘De Hoop’](https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Hoop_(Gorinchem)), staat bij de Dalempoort op Dalemwal 3.. \[Best\_Wordpress\_Gallery id=”457″ gal\_title=”Monumenten molens”\] _Graanmolens ‘Nooit Volmaakt’ (1772) en ‘De Hoop’ (1764). Watermolens de ‘Oostmolen’ (1817) en de ‘Westmolen’ (1814)._ Net buiten Gorinchem vind je twee [wipmolens](https://nl.wikipedia.org/wiki/Wipmolen) aan de Grote Schelluinsekade. De [Oostmolen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Oostmolen_(Gorinchem)) op nummer 2 dateert uit 1817, terwijl de [Westmolen](https://nl.wikipedia.org/wiki/Westmolen_(Gorinchem)) op nummer 18 werd gebouwd in 1814. Beide molens bemaalden de polders Banne van Gorinchem en Kwakernaat tot een elektrisch gemaal in 1971 hun functie overnam. ## Monumentenkaart Deze kaart is nog in ontwikkeling. Een compleet overzicht van alle Gorcumse monumenten vind je [hier](https://geoportaal.gorinchem.nl/geoapps/monumenten/index.html)