Baardmankruik versierd met eikenranken, Keulen (1520-1540)
Beschrijving
Deze baardmankruik werd ontdekt tussen het afval in de beerput van een laatmiddeleeuws huis op de Blijenhoek in 1996.
Baardmankruiken waren vooral populair in de 16e en 17e eeuw. Ze zijn vaak te zien op schilderijen uit die tijd, waar ze worden afgebeeld als schenk- of drinkkannen voor drank, zoals bier of wijn, of soms voor andere vloeistoffen. Wat er precies in heeft gezeten, is archeologisch meestal niet meer vast te stellen en wordt in beschrijvingen zelden nauwkeurig genoemd. Wel zijn er voorbeelden van kruiken, ook van steengoed, die in de vroegmoderne tijd zijn gebruikt voor chemische stoffen of medische middelen.
Ontbijt met baardmankruik. Olieverf op paneel door Georg Flegel (1563−1638)
Steengoed
De kruiken moesten uiteraard waterdicht zijn. Om deze reden werd er bij de vervaardiging gebruik gemaakt van een zeer fijne kleisoort, die op een hogere temperatuur werd gebakken dan de klei die voor traditioneel gebruiksaardewerk werd gebruikt. Hierdoor ontstond een hard en vochtbestendig keramisch product dat we ‘steengoed’ noemen. Ter versiering werd er een metaalengobe, afgedekt met zoutglazuur op aangebracht.
Rijnland
De productie van baardmankruiken begon in de vroege 16e eeuw in Keulen. De eerste ‘echte’ baardmankruiken werden daar rijk versierd. In de tweede helft van de 16e en vroege 17e eeuw beleefden baardmankruiken hun hoogtijdagen. In deze periode werden in Keulen, Frechen, Siegburg, Langerwehe en Raeren kannen gemaakt met fraaie gezichtsmaskers en gedetailleerd uitgewerkte medaillons, vaak met Bijbelse of aan de oudheid ontleende voorstellingen. De meeste baardmankruiken die in Nederland zijn gevonden, zijn afkomstig uit het Rijnland en werden met scheepsladingen ons land binnengebracht. Naarmate de kruiken populairder werden, besteedden de pottenbakkers steeds minder zorg aan de versiering om de grote vraag te kunnen bijbenen.
Details
| Omschrijving: | Kan, S2-kan-3; baardmankruik met een smalle, ingesnoerde hals; vervaardigd uit steengoed met zoutglazuur en ijzerengobe; één verticaal lintoor; het lichaam is bolvormig; de voet is geprofileerd; het gezicht op de hals is realistisch weergegeven; de baard en wangen zijn gedetailleerd afgebeeld; op het lichaam van de kruik zijn aangebrachte ranken te zien met aan beide zijden bladeren en eikels aan de uiteinden. |
| Materiaal: | Steengoed, ijzerengobe en zoutglazuur |
| Productie: | Keulen, Rijnland, Duitsland |
| Datering: | 1520-1540 |
| Afmetingen: | 18 x 14 x 8,5 cm (h x b x diameter bodem) |
| Vindplaats: | Gorinchem, Blijenhoek (1996) |
| Vondstnummer: | BH96V13-1 |
| Vragen? | Ziet u een fout? Of heeft u extra informatie over deze vondst? Laat het ons weten! |
Vindplaats
| Archisnummer(s): | 65911 |
| Topografische Kaart: | 38D |
| Coördinaten: | 126.55/427.10 (centrum) |
| Toponiem: | Blijenhoek |
| Plaats: | Gorinchem |
| Gemeente: | Gorinchem |
| Provincie: | Zuid-Holland |
| Type onderzoek: | Definitief Archeologisch Onderzoek , opgraving. |
| Uitvoerder: | P.M. Floore, Rotterdam |
| Projectleider: | P.M. Floore, Rotterdam |
| Opdrachtgever: | Gemeente Gorinchem |
| Bevoegd gezag: | Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) |
| Aanvang onderzoek: | 22 april-7 mei 1996 |
| Vondsten & documentatie: | Gemeentelijk depot voor archeologie Gorinchem |
| DANS: | - |
Documentatie
 | P.M. Floore (1996) De opgraving van de Blijenhoek te Gorinchem, in: Oud-Gorcum Varia, tijdschrift van de historische vereniging "Oud-Gorcum" 13, nr. 36, p. 198-203. PDF (13 MB) |
 | S. Ostkamp & W. Snip (2023) Baardmankruiken: steengoed 1200-1950, Hoorn, p. 570-C.193. WorldCat |
 | S. Ostkamp & W. Snip (2018) Baardmannen: eeuwenlang populair drinkgerei, in: Vind Magazine 30, Hoorn, p. 25-35. PDF (4 MB) |
| Materiaal: | Steengoed |
| Periode: | Nieuwe tijd A: 1500-1650 nC |
| Toepassing: | Eten & drinken |
| Vindplaats: | Blijenhoek (1996) |
