--- title: Op zoek naar de Blauwe Toren date: 2016-12-29T13:27:16Z modified: 2023-01-27T14:40:50Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/blauwe-toren-1999/archeologische-werkgroep-speurt-naar-resten-van-vijftiende-eeuws-kasteelcomplex/" type: page status: publish excerpt: "" wpid: 500 featured_image: /wp-content/uploads/2017/11/Detail-kaart-Jacob-van-Deventer-met-Blauwe-Toren-Gorinchem.jpg parent: 96 ancestors: - 96 - 335 children: [] timestamp: 2023-01-27T14:40:50Z tags: [] --- **GORIN­CHEM De Arche­o­lo­gi­sche Werk­groep Gemeente Gorin­chem gaat op zoek naar het 15de eeuwse kas­teel­com­plex _‘De Blauwe Toren’_, wan­neer eind 1999 wordt begon­nen met de ver­ster­king van de his­to­ri­sche stadswallen.** [De Blauwe Toren](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/blauwe-toren-1999.md) bevond zich tus­sen 1461, toen de bouw van het kas­teel begon, tot de afbraak in 1578 onge­veer ter hoogte van de Duvel­tjes­gracht en het Tol­huis. Tot in 1831 ble­ven op deze plek nog res­ten zichtbaar. ![Op zoek naar de Blauwe Toren, detailstudie voor een stadsplattegrond, anoniem (1524−1578)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2016/12/btoren_anoniem-900x601.jpg "Collectie Regionaal Archief Gorinchem") Detail­stu­die voor een stads­plat­te­grond, ano­niem (1524−1578 Vol­gens Mar­tin Veen van de Arche­o­lo­gi­sche Werk­groep is het aan­ne­me­lijk dat bij de uit­voe­ring van de werk­zaam­he­den aan de wal­len delen van de Blauwe Toren bloot komen. Veen die het opval­lend vindt dat er geen enkel his­to­risch bron­on­der­zoek is ver­richt naar de geschie­de­nis van het kas­teel, gelooft dat zich nog steeds fun­de­rings­res­ten in de bodem bevin­den. Hij hoopt dat het bij de wal­ver­ster­king moge­lijk wordt “iets meer te weten te komen over een van de groot­ste tech­ni­sche pres­ta­ties van de mid­del­eeuwse bouw­mees­ters in ons land”. Veen heeft onlangs lite­ra­tuur­on­der­zoek ver­richt naar De Blauwe Toren. Op basis daar­van neemt hij aan dat het kas­teel een oudere voor­gan­ger heeft gehad. Het eer­ste werd gebouwd door de Hol­landse graaf [Wil­lem VI](https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_VI_van_Holland), nadat deze Gorin­chem in 1412 had ver­o­verd op de Arkels. Hij liet toen de [Arkelse burcht in het Wijd­schild](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/wijdschild-burcht-van-de-arkels-1996.md) afbre­ken en begon aan de bouw van een nieuw kas­teel aan de Merwede. Tot dus­ver is er van­uit gegaan dat dit kas­teel van Wil­lem VI en later van Jacoba van Bei­e­ren ten zui­den van de hui­dige Revet­steeg lag en onder­deel uit­maakte van de Mid­del­eeuwse stads­ver­ster­kin­gen. Maar Veen betwij­felt of Wil­lem VI bin­nen de muren van een hem vij­an­dig gezinde stad heeft gebouwd. Hij vindt een zui­de­lij­ker lig­ging op vei­lige afstand van de stad meer voor de hand liggen. ## Karel de Stoute Bijna vijf­tig jaar later, in 1461, begon Karel de Stoute met de uit­brei­ding van het gebouw, dat bedoeld was als bol­werk tegen zijn vader Phi­lips de Goede, waar­mee hij in onmin leefde. Omdat vader en zoon zich in 1465 ver­zoen­den werd het kas­teel slechts gedeel­te­lijk gebouwd. Een mar­kant onder­deel dat wel gereed kwam vormde een grote, uit blauw hard­steen opge­trok­ken toren op de zuid­oost­hoek, die de Blauwe Toren werd genoemd. De geschied­schrij­ver Abra­ham Kemp gaf in 1656 in zijn kro­niek en uit­ge­breide beschrij­ving van het Bour­gon­di­sche kas­teel. Hij beschreef onder meer hoe Karel de Stoute begon met de fun­da­men­ten te leg­gen van “twee groote gewel­dige Torens aan ’t Kas­teel tot Gorin­chem, met een lange Zaal omtrent de Merwe (by mij­nen tijd nog genoemd den blau­wen Toorn) welks gelijk van grootte, dikte en ron­dig­heyd van Toor­nen. in geheel Duyts­land, en Vrank­rijk niet en was”. Het gebouw was een hoog­te­punt van mid­del­eeuwse for­ti­fi­ca­tie­kunst en fun­de­rings­tech­niek. Het bestond uit een zeer groot bas­tion met bij­zon­der dikke muren, aan de bui­ten­zijde bekleed met vocht­we­rend blauwe hard­steen. Aan­ge­zien het aan de rivier lag moet het fun­de­ren vol­gens Mar­tin Veen een kunst­stuk zijn geweest waar­voor Karel de Stoute bui­ten­landse advi­seurs nodig moet heb­ben gehad. Het was een vreemde eend in de Neder­landse bijt. Een der­ge­lijk type ver­ster­king kwam enkel in Noord-Frank­rijk voor. ## Zwakke scha­kel Toen de Mid­del­eeuwse ves­ting­mu­ren rond de bin­nen­stad aan het eind van de zes­tiende eeuw moesten wor­den afge­bro­ken, omdat ze niet meer vol­de­den, moest ook de Blauwe Toren wij­ken. Het was een zwakke scha­kel in de ver­de­di­ging van de stad en paste niet meer in de plan­nen van ves­ting­ont­wer­per Adri­aan Antho­nisz, die aan het eind van de zes­tiende eeuw de nog steeds bestaande wal­len ‘bouwde’. De aan­leg van de nieuwe ves­ting startte in 1578 met de ont­man­te­ling van het kas­teel. Geschied­schrij­ver Kemp schreef daar­over : “Dit hoog­be­roemt Kas­teel, dese voor­tref­fe­lijke Toor­ens, Poor­ten, Muy­ren, Cin­ge­len en ander heer­lijke gebou­wen zijn begin­nen af te bre­ken ’t jaar 1578 en ten les­ten tot den grond toe ver­nielt ’t jaar 1600 heb­bende in ’t vol­ko­men gestaan hon­dert en zeven­tien jaar, van 1461 tot 1576 en voort stuk­wijs tot 1600. Sulks dat ik daar nog ver­schey­de­nen Gebou­wen wel een mans lenghde hoogh, boven den Aarde, al ghe­sien heb.” De latere geschied­schrij­ver Van Goch meldde dat pas in 1831 de laat­ste brok­ken uit het zicht ver­dwe­nen. Deze over­blijf­se­len spra­ken onge­twij­feld tot de ver­beel­ding van de inwo­ners en vorm­den wel­licht de basis voor de plaat­se­lijke ver­sie van het ‘Vrouw­tje van Sta­vo­ren’. Iedere Gor­cu­mer kent het ver­haal over de slechte slot­vrouwe die in tijd van hon­gers­nood de gewoonte had haar bin­nen­plein te schrob­ben met melk tot­dat God er genoeg van kreeg en haar voor straf met kas­teel en al in de Dui­vels­gracht liet verdwijnen. 23 juni 1998 De Stad Gorinchem