Groenmarkt (2010)

Onderzoek

De Groenmarkt ca. 1650 door J. Beerstraten, collectie Earl of Aylesford, Meriden (Coventry)

De Groen­markt ca. 1650 door J. Beerstraten

Het voor­ne­men van de gemeente Gorin­chem om tegen de ach­ter­ge­vel van het Gor­cums Museum op de Groen­markt enkele onder­grondse vuil­con­tai­ners te plaat­sen, was de directe aan­lei­ding voor het uit­voe­ren van een arche­o­lo­gi­sche opgra­ving (AO) op deze plek. Het onder­zoek werd in april 2010 uit­ge­voerd door Hol­lan­dia Arche­o­lo­gen.

Zeven eeuwen terug in de tijd

Op een opper­vlak van niet meer dan 35 m² wer­den tal­rijke res­ten aan­ge­trof­fen, in een gelaagd­heid die tot bijna 3 m diep en zeven eeu­wen terug in de tijd reikte. De oud­ste voor­wer­pen zijn enkele aar­de­werk­frag­men­ten uit de 10de tot de eer­ste helft van de 13de eeuw, die als opspit in een jon­ger opho­gings­pak­ket terecht zijn geko­men. De lagen – en een daar­mee te asso­ci­ë­ren poer en grep­pel – date­ren moge­lijk in de tweede helft van de 14de eeuw.

Hier­bo­ven gele­gen werd opnieuw een opho­gings­pak­ket aan­ge­trof­fen, dat moge­lijk aan het eind van de 14de eeuw is aan­ge­bracht. In deze peri­ode maakte Gorin­chem een bloei­pe­ri­ode door, waar­bij een steeds gro­ter aan­tal gebou­wen in steen werd opge­trok­ken. De ver­woes­tende brand van 1388, waar­bij een groot deel van de stad in vlam­men opging, heeft dit pro­ces van ver­ste­ning sterk bespoe­digd. Een ste­vig opho­gings­pak­ket vormde moge­lijk de basis voor deze nieuwe bouwwerken.

Begraafplaats

Aan het eind van de 14de eeuw raakte dit deel van de Groen­markt in gebruik als begraaf­plaats. Er zijn 37 begra­vin­gen aan­ge­trof­fen in de opgra­vings­put­ten. Een beknopt fysisch antro­po­lo­gisch onder­zoek beves­tigde wat de rela­tief geringe afme­tin­gen van de graf­kis­ten al deed ver­moe­den : meer dan de helft van de begra­ven indi­vi­duen is op jonge leef­tijd over­le­den. Hier­uit blijkt dat het begra­ven van jong gestor­ve­nen op een spe­ci­fiek deel van het kerk­hof plaatsvond.

Fasering gevonden begravingen, de rode lijn geeft de fundering van het oude stadhuis weer

Fase­ring gevon­den begra­vin­gen, de rode lijn geeft de fun­de­ring van het oude stad­huis weer

Stadhuis

In 1437 werd het pak­huis van Dirk van Leu­ven omge­bouwd tot een stad­huis, nadat het oude stad­huis in de Hoogstraat bij een stads­brand bescha­digd was geraakt. Een aan­ge­trof­fen muur­fun­de­ring is het res­tant van een ver­bou­wing aan het eind van de 16de eeuw (1591−1593). In de lig­ging van de begra­vin­gen is een ver­schui­ving zicht­baar die cor­res­pon­deert met de uit­brei­ding van het stad­huis. De gra­ven lagen dus zeer dicht tegen het stad­huis aan, tot de bouw van een muur rond het kerk­hof, ver­moe­de­lijk omstreeks 1600. Reeds in 1608 raakte het kerk­hof ten oos­ten van de kerk bui­ten gebruik, nadat het bestraat werd. Hier werd de markt gehou­den waar de Groen­markt zijn naam aan ontleent.

Het stad­huis werd in 1859 afge­bro­ken en ver­van­gen door een neo­clas­si­cis­tisch gesti­leerde opvol­ger, die vrij­wel exact op het grond­plan van het oude stad­huis werd gebouwd. De lozing van afval- en hemel­wa­ter ver­liep via onder­grondse goten, waar­van er tij­dens het onder­zoek enkele zijn aan­ge­trof­fen. Twee water­put­ten, met een oor­sprong in de 17de-18de eeuw, wer­den moge­lijk bij de her­bouw van het stad­huis voor­zien van een nieuwe opbouw. Het stad­huis zou zijn func­tie tot 1994 behouden.

Het Stadhuis Waag en Vleeschhal te Gorinchem door Caspar Philips

Het stad­huis, waag en de vlees­hal door Caspar Phi­lips (ca. 1695 – 1775)

Waag

Ook de waag bij het stad­huis kende een zeer lange gebruiks­duur. De eer­ste ver­mel­ding dateert al uit 1392. Bij de ver­bou­wing van het stad­huis aan het eind van de 16de eeuw werd de waag bij het stad­huis betrok­ken. In 1921 werd er bui­ten het stad­huis een weeg­brug aan­ge­legd, om gemo­to­ri­seerd vracht­ver­voer te kun­nen wegen. In de opgra­vings­put werd de bak van deze weeg­brug aangetroffen.

Foto’s

« van  »

Publicaties

Cerutti-Uijen, T. (1995)
'Niet uit zucht tot praalvertoon of weelde'. Zes eeuwen stadhuizen in Gorcum, Gorcumse Monumentenreeks 3, Gorinchem.
WorldCat | Flipbook | PDF (8 MB)
Donk, W.A. van der (1955) De oudste berichten over de Gorcumse Haven, Gorcumse Oudheden 7, Gorinchem. Donk, W.A. van der (1955)
De oudste berichten over de Gorcumse Haven, Gorcumse Oudheden 7, Gorinchem, p. 7-8.
Flipbook | PDF (2 MB)
Hoogendijk, T. (2010) Gorinchem, Groenmarkt, in: Archeologische Kroniek Zuid-Holland 2010 42, p. 11-13. Hoogendijk, T. (2010)
Gorinchem, Groenmarkt, in: Archeologische Kroniek Zuid-Holland 2010 42, p. 11-13.
FlipbookPDF (3,97 MB)
Hoogendijk, T. (2012) Archeologische opgraving (AO) op de Groenmarkt te Gorinchem, Hollandia reeks 390, Zaandijk. Hoogendijk, T. (2012)
Archeologische opgraving (AO) op de Groenmarkt te Gorinchem, Hollandia reeks 390, Zaandijk.
FlipbookPDF (5,89 MB)
Hoogendijk, T. (2012) Een mysterieus bouwwerk op de Groenmarkt, in: Grondig Bekeken 27 nr. 2, p. 8-21. Hoogendijk, T. (2012)
Een mysterieus bouwwerk op de Groenmarkt, in: Grondig Bekeken 27 nr. 2, p. 8-21.
Flipbook | PDF (5 MB)
Stamkot, B. (2006) De ontstaansgeschiedenis van Gorinchem. Aflevering III, De 'verborgen' stad , in: Oud-Gorcum Varia 23 nr. 63, p. 8-39. Stamkot, B. (2006)
De ontstaansgeschiedenis van Gorinchem. Aflevering III, De 'verborgen' stad , in: Oud-Gorcum Varia 23 nr. 63, p. 8-39.
Flipbook | PDF (14 MB)
Stamkot, B. (2009) Is Gorinchem ontstaan vanuit een hofgebied?, in: Historisch-Geografisch Tijdschrift, nr. 27, p. 58–72. Stamkot, B. (2009)
Is Gorinchem ontstaan vanuit een hofgebied?, in: Historisch-Geografisch Tijdschrift, nr. 27, p. 58–72.
Flipbook | PDF (9 MB)

Media

Gorcumers begraven op oude mest- en afvalput

Gorcumers begraven op oude mest- en afvalput

GORIN­CHEM – Opgra­vin­gen ach­ter het Gor­cums Museum wij­zen uit dat de oude begraaf­plaats rond de Grote Kerk gro­ter was dan ver­wacht. Bij het gra­ven van een kuil voor het plaat­sen van onder­grondse afval­con­tai­ners pal ach­ter het Gor­cums Museum…
Skeletten gevonden op Groenmarkt

Skeletten gevonden op Groenmarkt

GORIN­CHEM – Bij graaf­werk­zaam­he­den ach­ter het Gor­cums Museum , op de Groen­markt zijn gis­te­ren weer ske­let­ten gevon­den. Het ‘spit­ten’ houdt ver­band met het plaat­sen van een onder­grondse afval­con­tai­ner. Twee jaar gele­den wer­den bij graafwerk…

Metadata

Administratieve gegevens
Archisnummer(s):40597 (OM)
Topografische Kaart:38G
Coördinaten:126.532/426.856
126.537/426.856
126.537/426.842
126.526/426.842
Toponiem:Groenmarkt
Plaats:Gorinchem
Gemeente:Gorinchem
Provincie:Zuid-Holland
Type onderzoek:Definitief Archeologisch Onderzoek (DAO)
Uitvoerder:Hollandia Archeologen
Projectleider:Drs. P.M. Floore
Opdrachtgever:Gemeente Gorinchem
Bevoegd gezag:Gemeente Gorinchem
Aanvang onderzoek:21 april 2010
Vondsten & documentatie:Gemeentelijk depot voor archeologie Gorinchem
DANS:https://doi.org/10.17026/dans-xv9-3x28

Reacties zijn gesloten.