Groenmarkt (2010)

Onderzoek

De Groenmarkt ca. 1650 door J. Beerstraten, col­lec­tie Earl of Aylesford, Meriden (Coventry)

Het voor­ne­men van de gemeen­te Gorinchem om tegen de ach­ter­ge­vel van het Gorcums Museum op de Groenmarkt enke­le onder­grond­se vuil­con­tai­ners te plaat­sen, was de direc­te aan­lei­ding voor het uit­voe­ren van een arche­o­lo­gi­sche opgra­ving (AO) op deze plek. Het onder­zoek werd in april 2010 uit­ge­voerd door Hollandia arche­o­lo­gen.

Zeven eeu­wen terug in de tijd

Op een opper­vlak van niet meer dan 35 m² wer­den tal­rij­ke res­ten aan­ge­trof­fen, in een gelaagd­heid die tot bij­na 3 m diep en zeven eeu­wen terug in de tijd reik­te. De oud­ste voor­wer­pen zijn enke­le aar­de­werk­frag­men­ten uit de 10de tot de eer­ste helft van de 13de eeuw, die als opspit in een jon­ger opho­gings­pak­ket terecht zijn geko­men. De lagen – en een daar­mee te asso­ci­ë­ren poer en grep­pel – date­ren moge­lijk in de twee­de helft van de 14de eeuw.

Hierboven gele­gen werd opnieuw een opho­gings­pak­ket aan­ge­trof­fen, dat moge­lijk aan het eind van de 14de eeuw is aan­ge­bracht. In deze peri­o­de maak­te Gorinchem een bloei­pe­ri­o­de door, waar­bij een steeds gro­ter aan­tal gebou­wen in steen werd opge­trok­ken. De ver­woes­ten­de brand van 1388, waar­bij een groot deel van de stad in vlam­men opging, heeft dit pro­ces van ver­ste­ning sterk bespoe­digd. Een ste­vig opho­gings­pak­ket vorm­de moge­lijk de basis voor deze nieu­we bouw­wer­ken.

Begraafplaats

Aan het eind van de 14de eeuw raak­te dit deel van de Groenmarkt in gebruik als begraaf­plaats. Er zijn 37 begra­vin­gen aan­ge­trof­fen in de opgra­vings­put­ten. Een beknopt fysisch antro­po­lo­gisch onder­zoek beves­tig­de wat de rela­tief gerin­ge afme­tin­gen van de graf­kis­ten al deed ver­moe­den : meer dan de helft van de begra­ven indi­vi­du­en is op jon­ge leef­tijd over­le­den. Hieruit blijkt dat het begra­ven van jong gestor­ve­nen op een spe­ci­fiek deel van het kerk­hof plaats­vond.

Fasering gevon­den begra­vin­gen, de rode lijn geeft de fun­de­ring van het oude stad­huis weer

Stadhuis

In 1437 werd het pak­huis van Dirk van Leuven omge­bouwd tot een stad­huis, nadat het oude stad­huis in de Hoogstraat bij een stads­brand bescha­digd was geraakt. Een aan­ge­trof­fen muur­fun­de­ring is het res­tant van een ver­bou­wing aan het eind van de 16de eeuw (1591 – 1593). In de lig­ging van de begra­vin­gen is een ver­schui­ving zicht­baar die cor­res­pon­deert met de uit­brei­ding van het stad­huis. De gra­ven lagen dus zeer dicht tegen het stad­huis aan, tot de bouw van een muur rond het kerk­hof, ver­moe­de­lijk omstreeks 1600. Reeds in 1608 raak­te het kerk­hof ten oos­ten van de kerk bui­ten gebruik, nadat het bestraat werd. Hier werd de markt gehou­den waar de Groenmarkt zijn naam aan ont­leent.

Het stad­huis werd in 1859 afge­bro­ken en ver­van­gen door een neo­clas­si­cis­tisch gesti­leer­de opvol­ger, die vrij­wel exact op het grond­plan van het oude stad­huis werd gebouwd. De lozing van afval- en hemel­wa­ter ver­liep via onder­grond­se goten, waar­van er tij­dens het onder­zoek enke­le zijn aan­ge­trof­fen. Twee water­put­ten, met een oor­sprong in de 17de-18de eeuw, wer­den moge­lijk bij de her­bouw van het stad­huis voor­zien van een nieu­we opbouw. Het stad­huis zou zijn func­tie tot 1994 behou­den.

Waag

Ook de waag bij het stad­huis ken­de een zeer lan­ge gebruiks­duur. De eer­ste ver­mel­ding dateert al uit 1392. Bij de ver­bou­wing van het stad­huis aan het eind van de 16de eeuw werd de waag bij het stad­huis betrok­ken. In 1921 werd er bui­ten het stad­huis een weeg­brug aan­ge­legd, om gemo­to­ri­seerd vracht­ver­voer te kun­nen wegen. In de opgra­vings­put werd de bak van deze weeg­brug aan­ge­trof­fen.

Foto’s

« 1 van 2 »

Publicaties

Hoogendijk, T. (2010)
Gorinchem, Groenmarkt, in : Archeologische Kroniek Zuid-Holland 2010 42, p. 11 – 13.
FlipbookPDF (3,97 MB)

Hoogendijk, T. (2012)
Archeologische opgra­ving (AO) op de Groenmarkt te Gorinchem, Hollandia reeks 390, Zaandijk.
FlipbookPDF (5,89 MB)

Hoogendijk, T. (2012)
Een mys­te­ri­eus bouw­werk op de Groenmarkt, in : Grondig Bekeken 27 nr. 2, p. 8 – 21.
Flipbook | PDF (5 MB)

Stamkot, B. (2009)
Is Gorinchem ont­staan van­uit een hof­ge­bied?, in : Historisch-Geografisch Tijdschrift, nr. 27, p. 58 – 72.
Flipbook | PDF (9 MB)

Media

27-04-2010 AD Rivierenland
Gorcumers begra­ven op oude mest- en afval­put
Vindplaats rond­om Grote Kerk blijkt gro­ter dan ver­wacht.
Lees meer…

24-04-2010 AD Rivierenland
Skeletten gevon­den op Groenmarkt
Bij graaf­werk­zaam­he­den ach­ter het Gorcums Museum, op de Groenmarkt zijn gis­te­ren weer ske­let­ten gevon­den.
Lees meer…

Metadata

 

Archisnummer(s):40597 (OM)
Topografische Kaart :38G
Coördinaten :126.532/426.856
126.537/426.856
126.537/426.842
126.526/426.842
Toponiem :Groenmarkt
Plaats :Gorinchem
Gemeente :Gorinchem
Provincie :Zuid-Holland
Type onder­zoek :Definitief Archeologisch Onderzoek (DAO)
Uitvoerder :Hollandia Archeologen, Zaandijk
Projectleider :Drs. P.M. Floore
Opdrachtgever :Gemeente Gorinchem
Bevoegd gezag :Gemeente Gorinchem
Aanvang onder­zoek :21 april 2010
Vondsten & docu­men­ta­tie :Archeologisch depot Gorinchem
DANS :https://doi.org/10.17026/dans-xv9-3x28

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.