Raad­sel waar­om som­mi­ge din­gen zijn weg­ge­gooid

GORINCHEM – Een spaar­var­ken met een kapot­ge­sla­gen snuit, de eer­ste Gor­cum­se vlooi­en­van­ger en een zak­hor­lo­ge van zeer vroe­ge make­lij. Het zijn enke­le opval­len­de vond­sten uit de beer­put die begin dit jaar aan de Nieuw­stad werd ont­dekt. De vrij­wil­li­gers van de Werk­groep Arche­o­lo­gie Gemeen­te Gorin­chem heb­ben er nog maan­den werk aan.

Vrijwilligers archeologie gemeente Gorinchem verwerken vondsten beerput Nieuwstad in 2009

Vrij­wil­li­gers druk met puz­ze­len vond­sten Nieuw­stad

Kijk op dit scherf­je staat een man­ne­tje met een glas.”  Mar­tin van der Vliet, de glas­spe­ci­a­list van de werk­groep, toont een flin­ter­dun stuk­je glas waar­op een figuur­tje staat geëtst. De fij­ne lijn­tjes met veel detail ver­ra­den dat het glas van hoge kwa­li­teit moet zijn geweest. “De bewo­ners van de Nieuw­stad moe­ten zeer rijk zijn geweest,” meent coör­di­na­tor Mar­tin Veen. Hij baseert zijn ver­on­der­stel­ling op de inhoud van de beer­put die tevoor­schijn kwam tij­dens de bouw van het com­plex waar sinds enke­le maan­den cli­ën­ten van Syn­di­on wonen. “Het is een beer­put geweest die ver­moe­de­lijk voor­al spe­ci­fiek van­uit de keu­ken van het huis werd gebruikt, gezien de samen­stel­ling. Er zat een enor­me hoe­veel­heid aar­de­werk, por­se­lein en glas in. Wij heb­ben bij­voor­beeld nau­we­lijks pis­pot­ten gevon­den en die beland­den door­gaans ook in de beer­put­ten. Wel lagen er aar­dig wat test­jes in,” zegt Veen, ter­wijl hij op een klei­ne col­lec­tie van vier­kan­te bak­jes wijst. In een test wer­den gloei­en­de kool­tjes gelegd die ver­vol­gens in een stoof wer­den geplaatst, een hou­ten kast­je met gaten aan de boven­zij­de. Bewo­ners gebruik­ten de stoof als voe­ten­war­mer, een gewoon­te die in de 17e en 18e eeuw bij het dage­lijks leven hoor­de. Dat is ook pre­cies de peri­o­de waar­in de bewo­ners van de Nieuw­stad de beer­put in gebruik had­den. “Eind 17de eeuw moet deze zijn gegra­ven, want de oud­ste spul­len komen uit die peri­o­de. Ver­der beslaan de vond­sten de vol­le­di­ge 18de eeuw. Er is heel wat weg­ge­gooid. En niet alleen omdat het stuk was. We ver­moe­den dat er ook het nodi­ge in de beer­put is beland omdat de bewo­ners het gewoon beu waren. Zo heb­ben we zo’n vijf­tig ont­bijt­bor­den gevon­den. Wie heeft er zoveel bord­jes in huis ? Het blijft natuur­lijk een raad­sel waar­om die zijn weg­ge­gooid. Is iemand onhan­dig geweest en heeft hij de hele sta­pel laten val­len, of was het motief uit de mode?”

Kratten vol met vondsten die verwerkt moeten worden.

Krat­ten vol met vond­sten die ver­werkt moe­ten wor­den.

Komeet van Hal­ley

Dat de Gor­cum­se bin­nen­stad­be­wo­ners trend­ge­voe­lig waren, dur­ven de vrij­wil­li­gers wel te stel­len. Van der Vliet toont een stuk­je glas waar­op een soort zon­ne­tje met een staart­je is aan­ge­bracht. “Dit is een frag­ment van een zoge­he­ten kome­ten­glas. Dit orna­mentje stelt de komeet van Hal­ley voor.” Deze ver­scheen in de 17de eeuw (1607 en 1682) aan de hemel. Gla­zen­ma­kers ver­werk­ten de komeet in hun ont­wer­pen. Uit de Gor­cum­se beer­put kwa­men een glas­hel­der komee­tje en een kobalt­blau­we ver­sie tevoor­schijn.

Imi­ta­tie

Ook is Chi­nees por­se­lein tevoor­schijn geko­men, even­als faïen­ce, een imi­ta­tie van het Chi­nees por­se­lein. “Echt Chi­nees was heel duur, omdat er moei­lijk aan te komen was. Chi­ne­zen han­del­den toen nog niet zo inten­sief met Neder­land en Enge­land. De imi­ta­ties waren goed­ko­per. Maar die wij gevon­den heb­ben, zijn van hoge kwa­li­teit.” Wie die wel­ge­stel­de Gor­cu­mers zijn geweest, is nog niet dui­de­lijk. Oud-stads­ar­chi­va­ris A.J. Bus­ch doet een onder­zoek. “Dat blijkt nog een las­ti­ge klus,“aldus Veen. Waar­schijn­lijk net zo las­tig als het werk dat de vrij­wil­li­gers wacht bij het sor­te­ren en her­stel­len van de scher­ven en brok­stuk­ken.

Anja Broe­ken
31 okto­ber 2009
AD Rivie­ren­land

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.