--- title: Het eens zo machtige Land van Arkel. Gorcums kasteel, verwoest in 1412, was groot blijkt nu. date: 2017-01-08T22:53:12Z modified: 2021-02-24T12:48:15Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/wijdschild-burcht-van-de-arkels-1996/het-eens-zo-machtige-land-van-arkel-gorcums-ksteel-verwoest-in-1412-was-groot-blijkt-nu/" type: page status: publish excerpt: "" wpid: 1761 featured_image: /wp-content/uploads/2017/01/WIJDSCHILD1996_019.jpg featured_image_alt: Archeologisch onderzoek kasteel heren van Arkel in het Wijdschild te Gorinchem parent: 1211 ancestors: - 1211 - 335 children: [] timestamp: 2021-02-24T12:48:15Z tags: [] --- **GORIN­CHEM – Hoog boven de Dalem­se­dijk zweeft een vlie­ger. Even blijft hij in de lucht, maar dan krijgt een ruk­wind er vat op en stort het ding ter aarde. Pie­ter Floore, stads­ar­che­o­loog van de gemeente Gorin­chem zegt een lelijk woord. Er hangt name­lijk een dure camera aan de vlie­ger. Hier­mee wilde hij het ter­rein in kaart bren­gen om de naspeu­rin­gen naar het oude [kas­teel van de Heren van Arkel](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/wijdschild-burcht-van-de-arkels-1996.md) gerich­ter te kun­nen uitvoeren.** [![Deel van het opgravingsterrein langs de Dalemsedijk, archeologisch onderzoek kasteel heren van Arkel in het Wijdschild te Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/WIJDSCHILD1996_019-900x612.jpg "Foto Pieter Floore") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/WIJDSCHILD1996_019.jpg)Deel van het opgra­vings­ter­rein langs de Dalemsedijk Tot nu toe werd aan­ge­no­men dat het kas­teel, dat in 1412 tegen de vlakte ging aan de andere kant van de dijk heeft gestaan. Afge­lo­pen week ging een mun­ten­zoe­ker eens kij­ken bij de afgra­vin­gen tus­sen de dijk en de Mer­wede, nabij molen De Hoop stuitte hij plots­klaps op res­tan­ten van een fun­de­ring. Hij belde Mar­tin Veen, die in 1977 betrok­ken was bij de opgra­vin­gen van het kas­teel aan de andere zijde van de dijk. ”Des­tijds wilde iemand daar een villa bou­wen met een onder­grondse garage” ver­telt Veen. “En toen wer­den er res­tan­ten van een kas­teel aan­ge­trof­fen. Ook von­den men­sen ste­nen kogels. Het is daar helaas nooit tot een opgra­ving kun­nen komen. We dach­ten ove­ri­gens dat het daar­mee ophield, maar nu blijkt het kas­teel veel gro­ter dan we ooit gedacht hadden.” Hoe groot het kas­teel pre­cies is geweest durft Veen niet te zeg­gen. “We gaan er voor­lo­pig van uit dat de hoofd­burcht aan de andere kant van de dijk heeft gestaan en dat tus­sen de rivier en de hui­dige dijk de voor­burcht stond. Maar het kan ook zijn dat dit de mid­den-burcht is en de voor­burcht nog dich­ter bij de rivier ligt.” [![Grafmonument Arkels in Grote Kerk te Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/kasteelgraf-900x379.jpg "Foto G. de Hoog collectie RCE") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/kasteelgraf.jpg)Graf­mo­nu­ment Arkels in Grote Kerk te Gorinchem De burcht was eigen­dom van Jan van Arkel, leen­heer van het Land van Arkel in die dagen, het land tus­sen de Lek en de Mer­wede. Hier­on­der vie­len Gorin­chem, Schel­lui­nen, Noor­de­loos, Hoor­naar, Hoog­blok­land, Arkel, Nieu­we­land, Oos­ter­wijk, Riet­veld, Kedi­chem, Leer­broek, Dalem, Leer­dam en de ves­tin­gen Hage­stein en Ever­din­gen. Het land lag inge­klemd tus­sen de her­tog­dom­men Bra­bant en Gelre, het Sticht Utrecht en het graaf­schap Hol­land. De ambi­ti­euze Jan van Arkel was trouw ver­schul­digd aan de graaf van Holland. In die dagen was de zoon van Albrecht van Hol­land, Wil­lem van Bei­e­ren, bezig zijn machts­po­si­tie uit te bou­wen. Zo trok hij met zijn leger naar Fries­land om het Hol­landse gezag daar te ver­ster­ken en tevens de zee­ro­ve­rij op de Zui­der­zee aan ban­den te leg­gen. Ook Jan van Arkel moest hier­aan mee­doen, maar het ging niet van harte. In 1401 had Jan er genoeg van en zegde hij de trouw aan het graaf­schap Hol­land op. Een en ander had ook te maken met de Hoekse en Kabel­jauwse twis­ten die in volle gang waren. De Arkels behoor­den tot de Kabel­jau­wen en de graaf van Hol­land tot de Hoe­ken. Een reac­tie kon niet uit­blij­ven. Wil­lem van Bei­e­ren haalde zijn seniele vader over om de wapens op te nemen tegen de Arkels. Hij vond bond­ge­no­ten onder de Hol­landse ste­den waar­on­der Dord­recht. Deze ste­den kon­den de hoge tol die Jan van Arkel op de Lek had inge­steld name­lijk niet waar­de­ren. Ook de stad Utrecht sloot zich om die reden aan bij Willem. De eer­ste aan­val kwam van Jan van Arkel. in 1401 viel hij Oude­wa­ter aan, beho­rende tot het graaf­schap Hol­land. Toen dit mis­lukte maakte hij het slot Gies­sen­burg met de grond gelijk. Hierop viel Wil­lem, die dank­zij de gees­te­lijke afta­ke­ling van zijn vader fei­te­lijk heer­ser van Hol­land was, het Land van Arkel bin­nen en plun­derde enkele dor­pen. Tus­sen Hoor­naar en Hoog­blok­land werd zijn leger door Jan van Arkel in de flank aan­ge­val­len en op de vlucht gejaagd. ## Arkelse oor­lo­gen Dit was het begin van de Arkelse oor­lo­gen. Deze ein­dig­den in 1402 met een neder­laag voor Jan van Arkel die de graaf van Hol­land opnieuw trouw moest zwe­ren om zijn bezit niet kwijt te raken. De Hol­landse ste­den waren tevre­den met het resul­taat omdat ze ver­lost waren met de tol op de Lek. [![Een van de stenen buskogels die werd gebruikt bij de belegering van het kasteel, opgraving kasteel van de heren van Arkel in het Wijdschild te Gorinchem in 1996](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/WIJDSCHILD1996_017-900x612.jpg "Foto Pieter Floore") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/WIJDSCHILD1996_017.jpg)Een van de ste­nen bus­ko­gels die werd gebruikt bij de bele­ge­ring van het kasteel De heers­zuch­tige Wil­lem was ech­ter min­der blij met het resul­taat. Hij had de Arkels geheel wil­len ver­nie­ti­gen, maar dit­maal liet zijn vader zijn gezag gel­den. In 1402 legde graaf Albrecht ech­ter het moede hoofd neer en werd Wil­lem heer­ser van Hol­land. Het was ieder­een dui­de­lijk dat er maar een kleine aan­lei­ding nodig was om de strijd opnieuw te doen ontbranden. Dit geschiedde in 1404 na een grens­in­ci­dent. Deze keer sloot de bis­schop van Utrecht, Fre­de­rik van Blan­ken­heim zich bij Hol­land aan. Geza­men­lijk bele­ger­den zij de ves­tin­gen Hage­stein en Ever­stein, ver­o­ver­den deze in 1405 en lie­ten ze tot de grond toe afbre­ken. Jan van Arkel had de con­trole over de Lek ver­lo­ren. Jan van Arkel raakte pas goed in de knel toen de bur­ge­rij van Gorin­chem zich begon te roe­ren. In de stad heerste groei­ende onvrede over de uit­zicht­loze oor­log waar­door het land onbe­bouwd bleef liggen. De Gor­cu­mers haal­den daarom in 1406 Jan van Arkels zoon, Wil­lem van Arkel over om het bestuur van de stad over te nemen. Hij ging hierop in en beloofde de stad tegen zijn vader te zul­len ver­de­di­gen. Kort daarop ver­zoende Wil­lem zich weer met zijn vader, omdat hij in de gaten kreeg dat de sche­pe­nen van Gorin­chem hem mis­bruik­ten en hem geen echte macht gaven. De bur­gers stuur­den hierop snel een bood­schap naar graaf Wil­lem van Bei­e­ren. Hem wer­den de sleu­tels van de stad aan­ge­bo­den als hij die wilde bescher­men tegen de wraak van Jan van Arkel. Het behoeft geen betoog dat Wil­lem deze mee­val­ler met beide han­den aan­greep. Hierop kon Jan van Arkel uit arren moede zijn eigen stad gaan bele­ge­ren die hij pas in 1407 wist in te nemen. Maar de sle­pende oor­log had de reser­ves van de Arkels dus­da­nig uit­ge­put dat zij hun leen niet meer kon­den onder­hou­den. Jan van Arkel ver­tikte het ech­ter om zijn aarts­vij­and, graaf Wil­lem, om vrede te vra­gen. In plaats daar­van zocht hij toe­na­de­ring tot de her­tog van Gelre, Rei­nald. Jan van Arkel accep­teerde de her­tog als zijn leen­heer op voor­waarde dat het Land van Arkel nooit van Gelre geschei­den zou wor­den. In 1409 werd de over­dracht beklonken. [![Puin en muuranker van neergehaalde kasteelmuren, opgraving kasteel van de heren van Arkel in het Wijdschild te Gorinchem in 1996](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/010-kas-23-900x595.jpg "Foto Pieter Floore") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2017/01/010-kas-23.jpg)Puin en muur­an­ker van neer­ge­haalde kasteelmuren. Deze gang van zaken deed graaf Wil­lem bepaald geen genoe­gen en ver­vol­gens barstte de strijd los tus­sen Gelre en Hol­land. Deze oor­log duurde twee lange jaren waarin beide par­tijen geen belang­rijke over­win­ning kon­den halen. De her­tog en de graaf beslo­ten te onder­han­de­len. Het eens zo mach­tige Land van Arkel was inmid­dels ver­wor­den tot een speel­bal van de grote heren. De Arkels had­den geen invloed op de gesprek­ken en de uit­ein­de­lijke vre­des­ver­dra­gen bete­ken­den de nek­slag voor Jan van Arkel. Hij werd gedwon­gen door Rei­nald om zijn leen aan zijn aarts­vij­and Wil­lem over te dra­gen. Jan van Arkel kreeg in ruil de kleine heer­lijk­heid Ooyen in Gelre. Rei­nald ont­ving van graaf Wil­lem 100.000 kro­nen voor het Land van Arkel. ## Afbre­ken Graaf Wil­lem liet, toen hij op 24 augus­tus 1412 in Gorin­chem tot lands­heer was gehul­digd, met­een de burcht van zijn gehate vij­and afbre­ken. Het Land van Arkel was vanaf dat moment Hol­lands bezit. De Arkelse oor­lo­gen waren geëin­digd met een totale neder­laag voor de trotse Jan van Arkel die in 1415 in Bra­bant werd gevan­gen en aan graaf Wil­lem over­ge­dra­gen. Tot 1425 werd hij in Gouda gevan­gen gehou­den. In 1428 stierf de eens zo mach­tige Heer van Arkel. Met de sloop van de burcht ging een hoop ken­nis over deze roe­rige tij­den voor het nage­slacht ver­lo­ren. “Alle kaar­ten van de burcht zijn ver­dwe­nen. we weten niet hoe de burcht er uit heeft gezien”, aldus Veen. De komende opgra­vin­gen zul­len daar ook wei­nig aan ver­an­de­ren menen Veen en Floore. Er is name­lijk geen geld en tijd voor kost­bare opgravingen. De arche­o­lo­gen zijn ech­ter blij dat het [Pol­der­dis­trict Tie­ler- en Culem­bor­ger­waar­den](https://nl.wikipedia.org/wiki/Polderdistrict_Tieler-_en_Culemborgerwaarden), de hui­dige eige­naar van het ter­rein, van het gebied een eco­lo­gisch ver­ant­woorde oever wil maken. “Omdat er niets op gebouwd wordt kun­nen we in de toe­komst mis­schien met grond­ra­dar het ter­rein afspeu­ren”, zegt Floore. “Dan kun­nen we uit­vin­den hoe groot de burcht nu pre­cies was. Dat is zelfs nog beter dan opgra­vin­gen, want dan gaat er niets ver­lo­ren. Dat is het twee­slach­tige aan arche­o­lo­gie. Je ver­nielt wat je hebt opge­gra­ven. En daar wil­len we niet aan begin­nen. Daar­voor is het kas­teel te waardevol. _De Dord­te­naar 28 augus­tus 1996 Arjan de Heer_