--- title: Schaap date: 2023-11-23T12:35:45Z modified: 2024-11-28T06:29:22Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/schaap/" type: al_product status: publish excerpt: Schaap, pijpaarde, Nederland (ca. 1650-1725) wpid: 25908 al_product-cat: - Pijpaarde - Keramiek - "Nieuwe tijd B: 1650-1850 nC" - "Nieuwe tijd: 1500-heden" - Speelgoed al_product-attributes: - "13 | 15 gram" - "3,3/5.1/1,9 | 3.3/5.3/1.8" - "Afmetingen:" - "Gewicht:" - Kazerneplein (1997) - "KP97V401 | KP97V402" - "Materiaal:" - "Nieuwe tijd B:1650-1850 nC" - "Periode:" - Pijpaarde - Spel, vermaak - "Toepassing:" - "Vindplaats:" - "Vondstnummer:" featured_image: /wp-content/uploads/2023/11/Schaap23-scaled.jpg featured_image_alt: Pijpaarden schaap timestamp: 2024-11-28T06:29:22Z tags: - Pijpaarde - Keramiek - "Nieuwe tijd B: 1650-1850 nC" - "Nieuwe tijd: 1500-heden" - Speelgoed - "13 | 15 gram" - "3,3/5.1/1,9 | 3.3/5.3/1.8" - "Afmetingen:" - "Gewicht:" - Kazerneplein (1997) - "KP97V401 | KP97V402" - "Materiaal:" - "Nieuwe tijd B:1650-1850 nC" - "Periode:" - Spel, vermaak - "Toepassing:" - "Vindplaats:" - "Vondstnummer:" --- **Een pijpaarden schaapje, gevonden in de [beerput](https://nl.wikipedia.org/wiki/Beerput) van het Huis Paffenrode op het [Kazerneplein](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/kazerneplein.md). Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit schaapje.** [![Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642)](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/09/RP-P-OB-15.630_detail_klein.jpg "Foto Rijksmuseum Amsterdam") ](http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.175727)Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. [![Fragment van een mal voor het maken van pijpaarden beeldjes (1650-1750)](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_400,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Mal-van-een-pijpaarden-beeldje-voorzijde-scaled.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Mal-van-een-pijpaarden-beeldje-voorzijde-scaled.jpg)Fragment van een mal voor het maken van pijpaarden beeldjes (1650-1750) Gevonden aan de Kortendijk 35-39 (1986) ../4.5/1.5 cm [![Fragment van een pijpaarden beeldje met twee hanen (1775-1800)](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_400,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/12/pijpaarden-kipjes.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/12/pijpaarden-kipjes.jpg)Fragment van een pijpaarden beeldje met twee hanen (1775-1800) Misbaksel, gevonden in de Dalemstraat, particuliere collectie. _Fragment van een mal voor pijpaarden figuurtjes, en etende kippen._ Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. ### Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het [Kazerneplein](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/kazerneplein.md) is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de [drossaard](https://nl.wikipedia.org/wiki/Baljuw) van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). [![Jacob van Paffenrode](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_300,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Jacob-van-Paffenrode-1.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Jacob-van-Paffenrode-1.jpg)Jacob van Paffenrode Portret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. [![Wilhelmina van Arkel](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_300,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Wilhelmina-van-Arkel-1.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Wilhelmina-van-Arkel-1.jpg)Wilhelmina van Arkel Portret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. [![Anna van Paffenrode (1625-1652)](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_300,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/09/J.A._van_Ravesteyn_-_Portret_van_een_meisje_uit_de_familie_Van_Paffenrode_-_C329_-_Cultural_Heritage_Agency_of_the_Netherlands_Art_Collection.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/09/J.A._van_Ravesteyn_-_Portret_van_een_meisje_uit_de_familie_Van_Paffenrode_-_C329_-_Cultural_Heritage_Agency_of_the_Netherlands_Art_Collection.jpg)Anna van Paffenrode (1625-1652) Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. _Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd._ Militair [Joan van Paffenrode](https://nl.wikipedia.org/wiki/Joan_van_Paffenrode), was vooral bekend als toneeldichter en bleef na de dood van zijn vader het huis bewonen (tot vóór 1682). Daarna woonde hier tot omstreeks 1686 [Lodewijk Huygens van Zuylichem](https://nl.wikipedia.org/wiki/Lodewijk_Huygens), zoon van de bekende dichter [Constantijn Huygens](https://nl.wikipedia.org/wiki/Constantijn_Huygens). In 1672 benoemde stadhouder [Willem III van Oranje](https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_III_van_Oranje) hem tot drossaard van Gorinchem. In deze functie maakte Huygens zich niet geliefd bij de bevolking door hogere belastingen te eisen. Hij werd aangeklaagd wegens corruptie en vervolgens uit zijn functie gezet. Lodewijk Huygens trouwde in 1674 met Jacoba Teding van Berkhout. Zij kregen acht kinderen, van wie er vijf al zeer jong overleden.