--- title: Knikkers date: 2023-10-03T04:22:26Z modified: 2025-04-19T05:00:43Z permalink: "https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/knikkers/" type: al_product status: publish excerpt: Knikkers, steengoed, Hessen (ca. 1650-ca. 1725) wpid: 25671 al_product-cat: - Aardewerk - Keramiek - "Nieuwe tijd B: 1650-1850 nC" - "Nieuwe tijd: 1500-heden" - Pijpaarde - Speelgoed - Steengoed al_product-attributes: - Aardewerk - Kazerneplein (1997) - KP97V802 - "Materiaal:" - "Nieuwe tijd B:1650-1850 nC" - "Periode:" - Spel, vermaak - "Toepassing:" - "Vindplaats:" - "Vondstnummer:" featured_image: /wp-content/uploads/2023/10/knikkers-beerput-kazerneplein-gorinchem-scaled.jpg featured_image_alt: Knikkers beerput Kazerneplein timestamp: 2025-04-19T05:00:43Z tags: - Aardewerk - Keramiek - "Nieuwe tijd B: 1650-1850 nC" - "Nieuwe tijd: 1500-heden" - Pijpaarde - Speelgoed - Steengoed - Kazerneplein (1997) - KP97V802 - "Materiaal:" - "Nieuwe tijd B:1650-1850 nC" - "Periode:" - Spel, vermaak - "Toepassing:" - "Vindplaats:" - "Vondstnummer:" --- **Knikkers, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode tijdens de opgravingen op het [Kazerneplein](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/kazerneplein.md), voorafgaand aan de bouw van de parkeergarage (1997).** Uit de 17e eeuw zijn zes varianten van het knikkerspel bekend: bagorra, negenkuilen, notenschieten, potje knikkeren, stuiken en schreefje schieten. Bij de laatste wierp de speler vanaf de aanvangslijn, de meet, een knikker naar een lijn die ca. 3 meter van de meet af is getrokken, de schreef. Degene wiens knikker over of naast de schreef ging, was af. [![Schreefje schieten](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/10/RP-T-1887-A-901-900x747.jpg "Foto Rijksmuseum Amsterdam") ](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/10/RP-T-1887-A-901-scaled.jpg)Schreefje schieten door Harmen ter Borch (1648), collectie Rijksmuseum Amsterdam ### Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het [Kazerneplein](https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/wp-mfa-exports/page/kazerneplein.md) is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de [drossaard](https://nl.wikipedia.org/wiki/Baljuw) van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, vernoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het echtpaar had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). [![Jacob van Paffenrode](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_300,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Jacob-van-Paffenrode-1.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Jacob-van-Paffenrode-1.jpg)Jacob van Paffenrode Portret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. [![Wilhelmina van Arkel](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_300,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Wilhelmina-van-Arkel-1.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2024/01/Wilhelmina-van-Arkel-1.jpg)Wilhelmina van Arkel Portret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. [![Anna van Paffenrode (1625-1652)](https://cdn.shortpixel.ai/client/h_300,q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/09/J.A._van_Ravesteyn_-_Portret_van_een_meisje_uit_de_familie_Van_Paffenrode_-_C329_-_Cultural_Heritage_Agency_of_the_Netherlands_Art_Collection.jpg) ](https://cdn.shortpixel.ai/client/q_lossy,ret_wait,to_webp/https://www.archeologiegorinchem.com/wp-content/uploads/2023/09/J.A._van_Ravesteyn_-_Portret_van_een_meisje_uit_de_familie_Van_Paffenrode_-_C329_-_Cultural_Heritage_Agency_of_the_Netherlands_Art_Collection.jpg)Anna van Paffenrode (1625-1652) Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. _Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd._ Militair [Joan van Paffenrode](https://nl.wikipedia.org/wiki/Joan_van_Paffenrode), was vooral bekend als toneelschrijver en bleef na de dood van zijn vader het huis bewonen (tot vóór 1682). Daarna woonde hier tot omstreeks 1686 [Lodewijk Huygens van Zuylichem](https://nl.wikipedia.org/wiki/Lodewijk_Huygens), zoon van de bekende dichter [Constantijn Huygens](https://nl.wikipedia.org/wiki/Constantijn_Huygens). In 1672 benoemde stadhouder [Willem III van Oranje](https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_III_van_Oranje) hem tot drossaard van Gorinchem. In deze functie maakte Huygens zich niet geliefd bij de bevolking door hogere belastingen te eisen. Hij werd aangeklaagd wegens corruptie en vervolgens uit zijn functie gezet. Lodewijk Huygens trouwde in 1674 met Jacoba Teding van Berkhout. Zij kregen acht kinderen, van wie er vijf zeer jong overleden.