# Archeologie in Gorinchem > For anyone who wants to know everything about archaeological research, publications, finds, history and monuments of Gorinchem. ## Pagina's - [zoekzoek](https://www.archeologiegorinchem.com/24276-2/) - [Monumenten in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/monumenten-in-gorinchem/) - [Publicaties geschiedenis en monumenten](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/publicaties-geschiedenis-en-monumenten/) - [Woordzoeker Archeologiedagen 2025](https://www.archeologiegorinchem.com/woordzoeker-archeologiedagen-2025/) - [Gebruik van Diggy](https://www.archeologiegorinchem.com/gebruik-van-diggy/) - [Accessibility statement](https://www.archeologiegorinchem.com/accessibility-statement/) - [Bouw brandweerkazerne aan de Arkelsedijk (2000-2001)](https://www.archeologiegorinchem.com/bouw-van-de-brandweerkazerne-aan-de-arkelsedijk/) - [Enkele vondsten](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/) - [Geschiedenis van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/) - [Blauwe Toren | Bastion VI (1999, 2000)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/blauwe-toren-1999/) - [Krijtstraat 1 | Sint Janstoren (ca. 1450-1517)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/sint-janstoren-ca-1450-1517-krijtstraat-1/) - [Groenmarkt 7 | Grote Kerk (1849-1851)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/grote-kerk-1849-1851-groenmarkt-7/) - [Grote Schelluinsekade 2 | Oostmolen (1817)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/oostmolen-1817-grote-schelluinsekade-2/) - [Grote Schelluinsekade 18 | Westmolen (1814)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/westmolen/) - [Rond de Watertoren 2-8 | Watertoren (1886)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/watertoren-1886-rond-de-watertoren/) - [Molenstraat 109 | Tolhuis (1598)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/tolhuis-1598-molenstraat-109/) - [Molenstraat 40 | R.K. Wees- en Armhuis (1869) | woningcomplex "Het Groothuis"](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/r-k-wees-en-armhuis-het-groothuis-molenstraat-40/) - [Drie Koningenstraat 2 | Rehobothkerk (1909)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/rehobothkerk-1909-driekoningenstraat/) - [Haarstraat 23 | Nicolaas Pieckkerk (1836)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/nicolaas-pieckkerk-haarstraat-23/) - [Bagijnenwal 38 | molen 'Nooit Volmaakt' (1772)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/bagijnenwal-38-molen-nooit-volmaakt-1772/) - [Dalemwal 3 | molen 'De Hoop' (1764)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/dalemwal-3-molen-de-hoop-1764/) - [Grote Markt | Wilhelminafontein (1898)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/grote-markt-wilhelminafontein-1898/) - [Grote Markt 17 | Stadhuis (1859-1860)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/grote-markt-17-stadhuis-gorcums-museum/) - [Molenstraat 15 | Burgerkinderweeshuis "Huize Matthijs-Marijke" (1743)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/molenstraat-15-burgerkinderweeshuis/) - [Burgstraat 30 | Coemt al van God (1563)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/burgstraat-30-coemt-al-van-god-1563/) - [Dalemwal 25 | Dalempoort (1597)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/dalemwal-25-dalempoort-1597/) - [Gasthuisstraat 25 | Dit is in Bethlehem (1566)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/gasthuisstraat-25-dit-is-in-bethlehem-1566/) - [Molenstraat 30 | Doelen (1589)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/molenstraat-30-doelen-1589/) - [Appeldijk 9 (ca. 1850)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/appeldijk-9-ca-1850/) - [Appeldijk 11 (1839)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/appeldijk-11-1839/) - [Arkelstraat 28 | Heilige Geestkapel (15de eeuw)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/arkelstraat-28-heilige-geestkapel/) - [Haarstraat 101 | Ziekengasthuis (1866)](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/haarstraat-39-voormalig-ziekengasthuis-woningencomplex-lindenborg/) - [Helmsteeg 1-14 (2022)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/helmsteeg-1-14/) - [IJsbaan 455 (2022)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/ijsbaan-455/) - [Knipsteeg 13-15 (2015, 2019)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/knipsteeg-13-15-2015/) - [Voorwaarden & condities](https://www.archeologiegorinchem.com/voorwaarden-condities/) - [Kadastrale kaart van Gorinchem (1811-1832)](https://www.archeologiegorinchem.com/kadastrale-kaart-gorinchem-1811-1835/) - [Timeline test](https://www.archeologiegorinchem.com/timeline-test/) - [Tot op de bodem: 50 Jaar NJBG Gorinchem en omstreken](https://www.archeologiegorinchem.com/tot-op-de-bodem/) - [Buiten de Waterpoort (2019)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/buiten-de-waterpoort-2019/) - [Knipsteeg 13-15 (2019)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/knipsteeg-13-15-2015/knipsteeg-2019/) - [Archeologisch onderzoek](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/) - [Gemeentelijk depot en archeologische werkruimte](https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/) - [Lingsesdijk 72-74 (2015)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/lingsesdijk-72-74-2015/) - [Kleine Haarsekade 122 (2018)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kleine-haarsekade-122-2018/) - [Krijtstraat 6-12 | Hof heren van Arkel & Grote School (2002)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/krijtstraat-6-12-hof-van-arkel-en-grote-school-2002/) - [Kwekelstraat 16 | synagoge (2000)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kwekelstraat-16-synagoge-2000/) - [Archeologiebeleid in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiebeleid/) - [Achter de Kerk (2008)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/achter-de-kerk-2008/) - [Avelingen (2008)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/avelingen-2009/) - [Papland 8-10 (2017)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/papland-8-10-2017/) - [Raadsel waarom sommige dingen zijn weggegooid](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/nieuwstad-7a-tm-d-2009/raadsel-waarom-sommige-dingen-zijn-weggegooid/) - [Wijdschild | kasteel heren van Arkel (1996)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/wijdschild-burcht-van-de-arkels-1996/) - [Bruikleenaanvragen](https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/bruiklenen-en-aanvragen-fotomateriaal/) - [Aanleveren vondsten en onderzoekdocumentatie](https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/aanleveren-vondsten-en-onderzoekdocumentatie/) - [Vondsten melden](https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/vondsten-melden/) - [Archeologisch stappenplan: de AMZ-cyclus](https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiebeleid/archeologisch-stappenplan-amz-cyclus/) - [Regels en wetgeving in de archeologie | linkpagina](https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiebeleid/links-wet-en-regelgeving/) - [Archeologische databanken | linkpagina](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/archeologische-databanken/) - [Archeologie in Zuid-Holland | linkpagina](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/archeologie-in-zuid-holland/) - [Van Zomerenlaan en D.F. Pauwstraat (2020)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/van-zomerenlaan-en-d-f-pauwstraat-2020/) - [Spijksedijk 2, 2a, 4 en 6 (2017)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/spijksedijk-2-2a-4-en-6-2017/) - [Woordzoeker opgraving Bagijnenwalstraat](https://www.archeologiegorinchem.com/woordzoeker-opgraving-bagijnenwalstraat/) - [Cupido zoeken](https://www.archeologiegorinchem.com/cupido-zoeken/) - [Vijfde Uitgang 5 (2018)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/vijfde-uitgang-5-2018/) - [Haarweg 85 (2019)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/haarweg-85-2019/) - [Bataafsekade 16 | hockeyveld (2014)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/bataafsekade-16-hockeyveld-2014/) - [Arkelse Onderweg 46 (2014)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/arkelse-onderweg-45/) - [Organisaties en instellingen](https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/historisch-gorinchem/) - [Tolsteeg 6 (2018)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/tolsteeg-6-2018/) - [Spijksedijk 56 (2009)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/spijksedijk-56-2009/) - [Torpedisten onzer landmacht aan het werk voor de visscherij](https://www.archeologiegorinchem.com/wolpheren-1920/) - [Bastion XI, glacis (2017)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/bastion-xi-glacis-2017/) - [Diefstal archeologische vondsten](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/diefstal-archeologische-vondsten/) - [Botresten gevonden bij Grote Toren Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/achter-de-kerk-2008/botresten-gevonden-bij-grote-toren-gorinchem/) - [Groote Haar (2015)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/groote-haar-2015/) - [Laag Dalemseweg 3 (2014)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/laagdalemseweg-3-2014/) - [Achter de Kerk-Groenmarkt (2017)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/achter-de-kerk-groenmarkt-2017/) - [Hazewindhondstraat 6 (2017)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/hazewindhondstraat-6-2017/) - [Merwededijk 42 (2011)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/merwededijk-42-2011/) - [Krinkelwinkel (2016)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/krinkelwinkel-2016/) - [Kooiweg 2 en ongenummerd (2015)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kooiweg-2-en-ongenummerd-2015/) - [Stationsweg | reizigerstunnel (2016)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/stationsweg-2016/) - [Haarweg 127 (2012)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/haarweg-127-2012/) - [Arkelsedijk 46 (2013)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/arkelsedijk-46-2013/) - [Publicaties over archeologisch onderzoek in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/publicatie-overzicht-archeologisch-onderzoek-gorinchem/) - [Krabsteeg | Blauwe Toren (1983)](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/krabsteeg-1983/) - [Dieven archeologische vondsten geen amateurs](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/dieven-archeologische-vondsten-geen-amateurs/) - [Opgravingen Kazerneplein afgerond, opgravers kwaad na roof uit beerput](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/opgravingen-kazerneplein-afgerond/) - [Archeologen op Kazerneplein bestolen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/archeologen-op-kazerneplein-bestolen/) - [Opgraving Gorinchem in Streekmagazine](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/opgraving-gorinchem-in-streekmagazine/) - [Ik kan dit werk iedereen aanbevelen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/ik-kan-dit-werk-iedereen-aanbevelen/) - [Huis Paffenrode blootgelegd ?](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/huis-paffenrode-blootgelegd/) - [Floore en Veen niet ontevreden over eerste week](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/floore-en-veen-niet-ontevreden-over-speurwerk-eerste-week/) - [Kazerneplein geeft geheimen bloot](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/kazerneplein-gorinchem-geeft-geheimen-bloot/) - [Beerput ontdekt op Gorcums Kazerneplein](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/beerput-ontdekt-op-gorcums-kazerneplein/) - [Sporen van vroeger](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/sporen-van-vroeger/) - [Met handen vol smurrie grabbelen naar vondsten](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/met-handen-vol-smurrie-grabbelen-naar-vondsten/) - [Bijzondere ontdekking bij Huis van Paffenrode](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/bijzondere-ontdekking-bij-huis-van-paffenrode/) - [Bouwer Huis Paffenrode was een vermogend man](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/bouwer-huis-paffenrode-was-een-vermogend-man/) - [Archeologen tot ellenbogen in uitwerpselen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/archeologen-tot-ellenbogen-in-uitwerpselen/) ## Berichten - [Beleef het archeologisch depot van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/beleef-het-archeologisch-depot-van-gorinchem/) - [Zware oorlogsmunitie langs de Dalemsedijk gevonden](https://www.archeologiegorinchem.com/zware-oorlogsmunitie-langs-de-dalemsedijk-gevonden/) - [Beestachtige beelden op een muur in de Burgstraat](https://www.archeologiegorinchem.com/beestachtige-beelden-op-een-muur-in-de-burgstraat/) - [Klassieke helden vanachter oud behang in de Burgstraat](https://www.archeologiegorinchem.com/klassieke-helden-vanachter-oud-behang-klassieke-helden-vanachter-oud-behang-targetde-vondst/) - [Helmsteeg, wonen, koekenbakken, koffie branden en meer](https://www.archeologiegorinchem.com/helmsteeg/) - [Reünie 50 jaar Nederlandse jeugdbond voor geschiedenis](https://www.archeologiegorinchem.com/reunie-50-jaar-nederlandse-jeugdbond-voor-geschiedenis-gorinchem-e-o/) - [Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom](https://www.archeologiegorinchem.com/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom/) - [Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters](https://www.archeologiegorinchem.com/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur/) - [Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart](https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart/) - [Speuren door het depot of zelf je eigen tegeltje ontwerpen?](https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiedagen-2019/) - [W.A. van der Donk (1894-1972): Gorcumse Oudheden](https://www.archeologiegorinchem.com/van-der-donk/) - [Willem Frederik Emck (1869-1929): Kroniek van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/de-boekjes-van-willem-frederik-emck/) - [Middeleeuwse gracht met nog verrassend veel water](https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-knipsteeg-geen-school-maar-een-middeleeuwse-gracht-vol-met-water/) - [Kan vol ongedierte naar tentoonstelling Rijksmuseum](https://www.archeologiegorinchem.com/kan-vol-ongedierte-naar-rijksmuseum/) - [Archeologen moeten nodig terug naar de Grote School](https://www.archeologiegorinchem.com/archeologen-terug-naar-de-grote-school/) - [Kom speuren in het depot tijdens de Nationale Archeologiedagen](https://www.archeologiegorinchem.com/open-depot-tijdens-de-nationale-archeologiedagen/) - [Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren](https://www.archeologiegorinchem.com/luchtfoto-1944-toont-blauwe-toren/) - [Haalbaarheidsonderzoek hotel Buiten de Waterpoort](https://www.archeologiegorinchem.com/haalbaarheidsonderzoek-hotel-buiten-de-waterpoort-akkoord/) - [Binnenkort twee nieuwe publicaties over de Blauwe Toren](https://www.archeologiegorinchem.com/twee-nieuwe-publicaties-over-de-blauwe-toren/) - [Aanvullend bouwhistorisch onderzoek Buiten de Waterpoort](https://www.archeologiegorinchem.com/resultaten-aanvullend-bouwhistorisch-onderzoek-buiten-de-waterpoort-bekend/) - [Opgraving van een begraafplaats: Groenmarkt-Achter de kerk](https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-kerkhof-groenmarkt-start-7-november/) - [Resten vestingmuur met toren in de Hazewindhondstraat](https://www.archeologiegorinchem.com/vestingtoren-in-de-hazewindhondstraat/) - [Vondstenspreekuur tijdens de Nationale Archeologiedagen 2017](https://www.archeologiegorinchem.com/nationale-archeologiedagen-13-14-15-oktober/) - [Archeologen vinden skeletten achter het Gorcums Museum](https://www.archeologiegorinchem.com/eeuwenoud-skelet-op-de-groenmarkt/) - [Booronderzoek Buiten de Waterpoort](https://www.archeologiegorinchem.com/booronderzoek-buiten-de-waterpoort/) - [Open Monumentendag op zaterdag 9 september](https://www.archeologiegorinchem.com/open-monumentendag/) - [Groen licht voor onderzoek haalbaarheid inpassen vondsten](https://www.archeologiegorinchem.com/groen-licht-voor-haalbaarheidsonderzoek/) - [Booronderzoek voorafgaand op plaatsen vuilcontainers](https://www.archeologiegorinchem.com/booronderzoek_vuilcontainers/) - [Evaluatierapport onderzoek Buiten de Waterpoort](https://www.archeologiegorinchem.com/evaluatie-onderzoek-buiten-de-waterpoort/) - [De Blauwe Toren in de Krabsteeg](https://www.archeologiegorinchem.com/krabsteeg-1983/) - [Buiten de Waterpoort](https://www.archeologiegorinchem.com/buiten-de-waterpoort/) - [De Blauwe Toren, wat kunnen we ermee](https://www.archeologiegorinchem.com/wat-kun-je-met-de-blauwe-toren/) - [Reconstructie ligging Blauwe Toren](https://www.archeologiegorinchem.com/tekeningen-blauwe-toren/) - [Wapens naar Den Bosch](https://www.archeologiegorinchem.com/gorcums-wapentuig-in-den-bosch/) - [Vestingtoren](https://www.archeologiegorinchem.com/vestingtoren/) - [Nieuwe publicatie Blauwe Toren](https://www.archeologiegorinchem.com/publicatie-blauwe-toren/) - [Archeologisch depot verhuisd](https://www.archeologiegorinchem.com/depot-verhuisd/) ## Vondsten - [Baardmankruik](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/baardmankruik/) - [Schrijfstift, stilus](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/schrijfstift-stilus/) - [Bal](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/bal/) - [Drijftol](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/drijftol/) - [Priktol](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/priktol/) - [Wandtegel](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wandtegel-3/) - [Wandtegel](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wandtegel-2/) - [Wandtegel](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wandtegel/) - [Hengselpot, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/hengselpot-miniatuur/) - [Bord, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/bord-miniatuur/) - [Bakpan, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/bakpan-miniatuur/) - [Pomade pot](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/pomade-pot/) - [Mal pijpaarden beeldjes](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/mal-voor-een-pijpaarden-beeldje/) - [Lekschaal, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/lekschaal-miniatuur-2/) - [Vergiet, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/vergiet-miniatuur/) - [Lekschaal, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/lekschaal-miniatuur-3/) - [Schaap](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/schaap/) - [Fles, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/fles-miniatuur/) - [Grape, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-6/) - [Grape, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-5/) - [Grape, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-4/) - [Grape, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-3/) - [Knikkers](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/knikkers/) - [Zalfpot](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zalfpot-3/) - [Zalfpot](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zalfpot-2/) - [Zalfpot](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zalfpot/) - [Grape, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-2/) - [Grape, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur/) - [Vuurstolp, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/vuurklok-miniatuur-2/) - [Vuurstolp, miniatuur](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/vuurklok-miniatuur/) - [Kantklos](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/kantklos/) - [Haardplaat](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/haardplaat/) - [Handschoen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/handschoen/) - [Pelgrimsinsigne](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/pelgrimsinsigne-spiegel/) - [Tabakspijp](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/tabakspijp-de-beurs-van-gorinchem/) - [Monnik met boek](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/monnik-met-boek/) - [Zegellood](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zegellood/) - [Leisteen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/leisteen/) - [Rozenkrans productieafval](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/rozenkrans-productieafval/) - [Snorrebot](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/snorrebot/) - [Haarkam](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/haarkam/) - [Koekjesvorm](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/koekjesvorm/) - [Portefraes](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/portefraes/) - [Beker](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-steengoed-siegburg-kasteel-arkels-gorinchem/) - [Beker](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-glas-kazerneplein-gorinchem/) - [Fles](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/fles-kazerneplein-gorinchem/) - [Textiellood](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/textiellood/) - [Etsplaat](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/etsplaat/) - [Tripschoen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/tripschoen/) - [Beker](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker/) - [Beker](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-2/) - [Beker](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-3/) - [Kaarsenhouder](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/kaarsenhouder/) - [Haardsteen](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/haardsteen/) - [Zwaardpommel](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zwaardpommel/) - [Maliën](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/malien/) - [Ruiterspoor](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/ruiterspoor/) - [Roskam](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/roskam/) - [Dolk](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/dolk/) - [Zakhorloge](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zakhorloge-john-cotsworth/) - [Christuskind](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/christuskind-1475-1525/) - [Ruit](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/roundel/) - [Urinaal](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/urinaal/) - [Textiellood](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/15483/) - [Wijwaterbak](https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wijwaterbak/) ## Books - [Klassieke wondermiddelen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/https-www-archeologiegorinchem-com-post_typebooksp33689previewtrue/) - [De schuilkerk "Dit is in Abrahams Schoot"](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-schuilkerk-dit-is-in-abrahams-schoot-3/) - [In Gorcum gebakken](https://www.archeologiegorinchem.com/books/in-gorcum-gebakken-2/) - [Tabakspijpennijverheid in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/tabakspijpennijverheid-in-gorinchem/) - [De Natobrug en andere militaire bruggen bij Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-natobrug-en-andere-militaire-bruggen-bij-gorinchem-2/) - [Op den Slot tot Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/op-den-slot-tot-gorinchem/) - [Gastvrij door de eeuwen heen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gastvrij-door-de-eeuwen-heen-2/) - [Gorcums zilver](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcums-zilver/) - [Lusthoven in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/lusthoven-in-gorinchem-2/) - [Vergaard bewaard beheerd](https://www.archeologiegorinchem.com/books/vergaard-bewaard-beheerd-2/) - [Huize St. Clara](https://www.archeologiegorinchem.com/books/huize-st-clara-van-wees-en-armhuis-naar-bejaardencentrum/) - [Geschiedenis der heylige Martelaers van Gorcum](https://www.archeologiegorinchem.com/books/geschiedenis-der-heylige-martelaers-van-gorcum/) - [Verhaal betrekkelyk het beleg, bombardement en de overgave van Gorinchem, in de winter van 1813 en 1814](https://www.archeologiegorinchem.com/books/verhaal-betrekkelyk-het-beleg-bombardement-en-de-overgave-van-gorinchem-in-de-winter-van-1813-en-1814/) - [Waar woonden de 'lieden' van Benthem? In of bij Gorinchem?](https://www.archeologiegorinchem.com/books/waar-woonden-de-lieden-van-benthem-in-of-bij-gorinchem/) - [Bijdragen tot de geschiedenis der katholieken te Gorcum sedert 1572](https://www.archeologiegorinchem.com/books/bijdragen-tot-de-geschiedenis-der-katholieken-te-gorcum-sedert-1572/) - [De statie der paters Minderbroeders te Gorcum, 1628-28 October-1928](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-statie-der-paters-minderbroeders-te-gorcum-1628-28-october-1928/) - [Memoriën van mr. Diderik van Bleyswijk](https://www.archeologiegorinchem.com/books/memorien-van-mr-diderik-van-bleyswijk/) - [La monnaie du roi Antoine de Portugal à Gorinchem (Gorcum), 1583-1591](https://www.archeologiegorinchem.com/books/la-monnaie-du-roi-antoine-de-portugal-a-gorinchem-gorcum-1583-1591/) - [De ontwikkeling van Gorinchem's stedelijke autonomie in de middeleeuwen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-ontwikkeling-van-gorinchems-stedelijke-autonomie-in-de-middeleeuwen-3/) - [Greep naar de macht door patriotten in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/greep-naar-de-macht-door-patriotten-in-gorinchem-2/) - [Oud Gorcum Varia 1966](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1966/) - [Oud Gorcum Varia 1960](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1960/) - [Oud Gorcum Varia 1961](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1961/) - [Oud Gorcum Varia 1962](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1962/) - [Oud Gorcum Varia 1963](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1963/) - [Oud Gorcum Varia 1964](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1964/) - [Oud Gorcum Varia 1965](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1965/) - [Beschryvinge der stadt van Gorinchem en landen van Arkel](https://www.archeologiegorinchem.com/books/beschryvinge-der-stadt-van-gorinchem-en-landen-van-arkel/) - [Van dorp tot stad](https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-dorp-tot-stad/) - [De geschiedenis der schrijfwijze van de plaatsnamen Gorinchem en Woudrichem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-geschiedenis-der-schrijfwijze-van-de-plaatsnamen-gorinchem-en-woudrichem/) - [De oudste berichten over de Gorcumse haven](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-oudste-berichten-over-de-gorcumse-haven/) - [In de jaren '49](https://www.archeologiegorinchem.com/books/in-de-jaren-49/) - [Iets over Gorcum's oudste stadrecht (1287)](https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-gorcums-oudste-stadrecht-1287/) - [Uit het programma der onafhankelijkheidsfeesten van 20 februari 1864](https://www.archeologiegorinchem.com/books/uit-het-programma-der-onafhankelijkheidsfeesten-van-20-februari-1864/) - [De Gorcumse Wederdoper Arent Jansz. te Amsterdam in 1536 onthalsd](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-gorcumse-wederdoper-arent-jansz-te-amsterdam-in-1536-onthalsd/) - [De H.H. Martelaren van Gorcum en Aan de negentien helden van de negende juli 1572](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-h-h-martelaren-van-gorcum-en-aan-de-negentien-helden-van-de-9e-juli-1572/) - [Eenige veertiende eeuwsche oorkonden](https://www.archeologiegorinchem.com/books/eenige-veertiende-eeuwsche-oorkonden/) - [Aanteekeningen over monumenten te Gorinchem, Schelluinen, Woudrichem, Loevestein en Zalt-Bommel](https://www.archeologiegorinchem.com/books/aanteekeningen-over-monumenten-te-gorinchem-schelluinen-woudrichem-loevestein-en-zalt-bommel/) - [Sterke Gorcumse verhalen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/sterke-gorcumse-verhalen/) - [Van Gorcums ontstaan tot Gorcums sanering](https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-gorcums-ontstaan-tot-gorcums-sanering/) - [Een en ander over de Gorkumsche schuttengilden en hun Doelen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/een-en-ander-over-de-gorkumsche-schuttengilden-en-hun-doelen/) - [Buitenstaanders tijdens de Gouden Eeuw](https://www.archeologiegorinchem.com/books/buitenstaanders-tijdens-de-gouden-eeuw-2/) - [Burgers, paupers en ketters](https://www.archeologiegorinchem.com/books/burger-paupers-en-ketters/) - [Armen- en ziekenzorg in Gorinchem 1300-1850](https://www.archeologiegorinchem.com/books/armen-en-ziekenzorg-in-gorinchem-1300-1850/) - [De Lingehaven](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-lingehaven-3/) - [De Muurschilderijen der St. Janskerk te Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-muurschilderijen-der-st-janskerk-te-gorinchem/) - [Honderd jaar schutten](https://www.archeologiegorinchem.com/books/honderd-jaar-schutten/) - [Iets over Gorcum's Ouderdom en eerste Stadrecht](https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-gorcums-ouderdom-en-eerste-stadrecht/) - [De brandweer kan met een gerust hart vertrekken](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-brandweer-kan-met-een-gerust-hart-vertrekken/) - [Iets over het Museum der Vereeniging Oud-Gorcum in het huis Dit is in Bethlehem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-het-museum-der-vereeniging-oud-gorcum-in-het-huis-dit-is-in-bethlehem/) - [Iets over Gorinchem en de Heilige Geestkapel](https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-gorinchem-en-de-heilige-geestkapel/) - [De Alblasserwaard](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-alblasserwaard-2/) - [Muntslag te Gorinchem 1583-1591](https://www.archeologiegorinchem.com/books/muntslag-te-gorinchem-1583-1591/) - [Loevestein onze staatsgevangenis](https://www.archeologiegorinchem.com/books/loevestein-onze-staatsgevangenis/) - [Schelluinderberg](https://www.archeologiegorinchem.com/books/schelluinderberg/) - [De Vesting Gorinchem van November 1813 tot Maart 1814](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-vesting-gorinchem-van-november-1813-tot-maart-1814/) - [Het beleg van de stad Gorinchem (16 november 1813-20 februari 1814)](https://www.archeologiegorinchem.com/books/het-beleg-van-de-stad-gorinchem-16-november-1813-20-februari-1814/) - [De Oude Doelen in zijn vroegere luister hersteld!](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-oude-doelen-in-zijn-vroegere-luister-hersteld/) - [Het pensionarisschap van Johan van der Stael 1673-1689](https://www.archeologiegorinchem.com/books/het-pensionarisschap-van-johan-van-der-stael-1673-1689/) - [Uittreksel uit het dagboek van den Heer Matthijs Snoeck Huibertszoon, in leven burgemeester van Gorinchem (geb. 22 sept. 1744, gest. 14 maart 1816](https://www.archeologiegorinchem.com/books/uittreksel-uit-het-dagboek-van-den-heer-matthijs-snoeck-huibertszoon-in-leven-burgemeester-van-gorinchem-geb-22-sept-1744-gest-14-maart-1816/) - [Dirck Franckensz Pauw (Theodericus Pauli)](https://www.archeologiegorinchem.com/books/dirck-franckensz-pauw-theodericus-pauli/) - [Middeleeuwsche Rechtsbronnen van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/middeleeuwsche-rechtsbronnen-van-gorinchem/) - [De Arkelse Oorlog (1401-1412)](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-arkelse-oorlog-1401-1412/) - [Gorcums Heren](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcums-heren/) - [H.F. van Peer](https://www.archeologiegorinchem.com/books/h-f-van-peer/) - [Gorcumse schilders in de Gouden Eeuw](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcumse-schilders-in-de-gouden-eeuw/) - [Gorcumse bodemschatten](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcumse-bodemschatten/) - [Metropole een monument](https://www.archeologiegorinchem.com/books/metropole-een-monument/) - [Proost, eet smakelijk en welterusten](https://www.archeologiegorinchem.com/books/proost-eet-smakelijk-en-welterusten/) - [Joods Gorcum 1349-1964](https://www.archeologiegorinchem.com/books/joods-gorcum-1349-1964/) - [Niet uit zucht tot praalvertoon of weelde](https://www.archeologiegorinchem.com/books/niet-uit-zucht-tot-praalvertoon-of-weelde/) - [Gorcum en de Grote Markt](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcum-en-de-grote-markt/) - [Ook hier had het stormen der beelden plaats](https://www.archeologiegorinchem.com/books/ook-hier-had-het-stormen-der-beelden-plaats/) - [Gevelstenen in Gorcum](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gevelstenen-in-gorcum/) - [Jongere monumenten in Gorcum](https://www.archeologiegorinchem.com/books/jongere-monumenten-in-gorcum/) - [De Lingehaven](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-lingehaven-2/) - [Kroniek van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/kroniek-van-gorinchem/) - [Oude namen van huizen en straten in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oude-namen-van-huizen-en-straten-in-gorinchem/) - [Oude Mannenhuijs "Huize Steyndeld" 1442-1986](https://www.archeologiegorinchem.com/books/oude-mannenhuijs-huize-steyndeld-1442-1986-3/) - [Geschiedenis van de stad Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/geschiedenis-van-de-stad-gorinchem/) - [Met bedaarden ijver](https://www.archeologiegorinchem.com/books/met-bedaarden-ijver/) - [En Gorcum rijst van ver...](https://www.archeologiegorinchem.com/books/en-gorcum-rijst-van-ver/) - [Wallen en poorten](https://www.archeologiegorinchem.com/books/wallen-en-poorten/) - [De sleutel van Holland](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-sleutel-van-holland/) - [Van Arkel's Oude Veste](https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-arkels-oude-veste/) - [Leven der doorluchtige heeren van Arkel, ende jaar-beschrijving der stad Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/leven-der-doorluchtige-heeren-van-arkel-ende-jaar-beschrijving-der-stad-gorinchem/) - [Gin gezeur wij varen deur](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gin-gezeur-wij-varen-deur-2/) - [Van Watergeus tot Schorpioen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-watergeus-tot-schorpioen-3/) - [Waar bleef het vuil van Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/waar-bleef-het-vuil-van-gorinchem/) - [Grote Kerk en Toren](https://www.archeologiegorinchem.com/books/grote-kerk-en-toren/) - [Een boekje open over de Gorinchemse bibliotheek](https://www.archeologiegorinchem.com/books/een-boekje-open-over-de-gorinchemse-bibliotheek/) - [De Sint-Jorisdoelen door de eeuwen heen](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-sint-jorisdoelen-door-de-eeuwen-heen-2/) - [Gorinchem in bedrijf](https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorinchem-in-bedrijf/) - [Van een oud gasthuis tot het Nieuwe Gasthuis](https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-een-oud-gasthuis-tot-t-nieuwe-gasthuis/) - [Monumenten in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/monumenten-in-gorinchem/) - [Molens in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/molens-in-gorinchem/) - [Latijnse School en Gymnasium](https://www.archeologiegorinchem.com/books/latijnse-school-en-gymnasium-2/) - [Van Ambachtsschool tot Technische School](https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-ambachtsschool-tot-technische-school/) - [Bewoners en eigenaren van Havendijk 20](https://www.archeologiegorinchem.com/books/bewoners-en-eigenaren-van-havendijk-20/) - [Vijf en een halve eeuw zorg voor bejaarden in Gorinchem](https://www.archeologiegorinchem.com/books/vijf-en-een-halve-eeuw-zorg-voor-bejaarden-in-gorinchem-2/) - [De Martelaren van Gorcum](https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-martelaren-van-gorcum/) ## Galerij tags ## Galerijen - [Bagijnenwalstraat riool veldfotos (2021)](https://www.archeologiegorinchem.com/bwg_gallery/bagijnenwalstraat-riool-veldfotos-2021/) - [Bagijnenwalstraat riool werkput 1 (2021)](https://www.archeologiegorinchem.com/bwg_gallery/bagijnenwalstraat-riool-werkput-1-2021/) - [Bagijnenwalstraat riool skeletmelding (2021)](https://www.archeologiegorinchem.com/bwg_gallery/bagijnenwalstraat-riool-skeletmelding-2021/) - [Bagijnenwalstraat riool veldtekeningen (2021)](https://www.archeologiegorinchem.com/bwg_gallery/bagijnenwalstraat-riool-veldtekeningen-2021/) # # Detailed Content ## Pagina's - Published: 2026-06-06 - Modified: 2026-06-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/24276-2/ Search Dijk, C. J. van (2025) Grote bombarden, ijzeren nootslangen en metalen kartouwen. De ontwikkeling van middeleeuwse vuurwapenartillerie in Nederland, 1340–1550. In: A. Doornmalen, T. Hermans, J. Kamphuis e. a. (red. ), Een wal rondom een kasteel. Lezingen gehouden tijdens een symposium op kasteel Ammersoyen op 29 maart 2025. Koudekerk aan den IJssel, p. 17-38. PDF (29 MB) Boo van Uijen, E. M. de (2025) Plangebied Banneweg 22 te Gorinchem (terrein 44), Archeologisch bureauonderzoek, BAAC rapport V 25. 0310, 's-Hertogenbosch. PDF (3 MB) Salomons, K. T. & C. van der Linde (2023) Onverwachte begravingen tijdens een archeologische opgraving (variant AB) van de aanleg van een riool in de Bagijnenwalstraat, gemeente Gorinchem (ZH), Hollandia reeks 1107, Rotterdam/Zaandijk PDF (26 MB) Brouwer, R. M. , M. Berkouwer, W. Jongbloed et al. (2025) Dijkvak 14 GOWA te Gorinchem. Een opgraving–variant Archeologisch Begeleiding in het kader van de dijkversterking, Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie rapportnummer V2876, Amersfoort. PDF (11 MB) Dijkstra, J. (2025) Nieuwstad 52-60, Gorinchem ADC Rapport 6794, Amersfoort. PDF (3 MB) Hoven, E. (2025) Archeologisch Bureauonderzoek herinrichting parkeerterrein Schuttersveld te Gorinchem, gemeente Gorinchem, T&A Survey projectnummer GPR11729, Amsterdam. PDF (3 MB) Hovens, K. (2025) Archeologisch Bureauonderzoek voor het Plangebied Haarwijk (Prinsessenwijk en Tiende Penninglaan) te Gorinchem, Hollandia reeks 1325, Zaandijk. PDF (16 MB) Vermoolen, S. M. en L. ten Haar (2025) Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen voor de locatie Merwedekanaal 104 in Gorinchem, Hollandia Reeks 1202, Zaandijk/Rotterdam. PDF (15 MB) Berg, S. A. J. van den (2024) Archeologisch... > De best bewaarde vesting uit de Hollandse Waterlinie en een historische binnenstad vol monumenten maken Gorinchem tot stad met een uniek monumentaal karakter. - Published: 2025-11-23 - Modified: 2026-06-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/monumenten-in-gorinchem/ Het samenspel van goed bewaarde vestingwerken, een historische binnenstad vol monumenten en de link met de Hollandse Waterlinie maken Gorinchem tot een stad met een uniek monumentaal karakter. Gorinchem heeft 233 geregistreerde Rijksmonumenten. Bovendien heeft de gemeente Gorinchem 293 panden/objecten aangewezen als gemeentelijk monument en 84 gebouwen als beeldbepalend pand. De Lingehaven Vestingwerken De Gorcumse vesting is de grootste authentieke vesting in Nederland. Het vormt een schitterend wandelgebied en biedt een goed overzicht van de historische binnenstad en de Merwede. De Dalempoort is de enige nog bestaande stadspoort en stamt uit 1597. Bovenop het koepeltje bevindt zich een windhaan met de Hollandse leeuw afgebeeld. Andere toegangspoorten, zoals de Waterpoort, Kanselpoort en Arkelpoort, zijn in de 19e eeuw gesloopt. De Dalempoort en molen "De Hoop" (2018) Kerken In 1844 werd de middeleeuwse gotische kruiskerk, gewijd aan Sint-Maarten, vanwege bouwvalligheid afgebroken. De toren, die in de volksmond vaak verkeerdelijk de 'Sint Janstoren' wordt genoemd, bleef echter staan. Wat bijzonder is aan deze toren, is dat de onderste van de drie geledingen scheef staat, terwijl de andere geledingen recht zijn. Hierdoor vertoont de toren een duidelijke knik. De Grote Kerk, die in de plaats van de middeleeuwse kerk werd gebouwd, dateert uit 1851 en is ontworpen door Isaac Warnsinck. Deze kerk is een typisch voorbeeld van kerkarchitectuur uit de 19e eeuw. Grote Kerk (1851), rechts gezicht op de Groenmarkt met de middeleeuwse kruiskerk (rond 1650). De voorgevel van de Heilige Geestkapel gelegen aan de Arkelstraat 28, dateert uit het begin van de 15e... > Een greep uit de vele publicaties over geschiedenis en monumenten van Gorinchem. Digitaal beschikbaar en te downloaden. - Published: 2025-10-16 - Modified: 2026-04-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/publicaties-geschiedenis-en-monumenten/ Duik in de rijke geschiedenis van Gorinchem! Hier vind je toegankelijke en inspirerende boeken, artikelen en onderzoeksrapporten over de stad – van middeleeuwen tot heden. Lees over kastelen, stadsrechten, handel, oorlog, monumenten en het dagelijks leven van Gorcumers door de eeuwen heen. Blader online door historische verhalen, monumentbeschrijvingen en originele bronnen: Categorie Alblasserwaard Bestuur Economie Geschiedenis Monumenten Publieke voorzieningen Religie Vesting Auteur A. Telders A. Verheijke A. J. Busch Aart Bijl Abraham Kemp Adri van der Meulen Anja Broeken Anna Horsthuis Anton Rooseboom de Vries Aron de Vries B. G. Schermers Bas van Beuzekom Bert Stamkot C. de Ruiter Carla S. Oldenburger-Ebbers Catharina L. van Groningen Cornelis van Zomeren D. de Graaff D. Nederbragt D. L. van der Kooij F. van den Berg F. Wilkens F. H. A. Sabron F. L. Blom Felix Cerutti Fieke Tissink Flok de Ruiter G. van Andel G. C. Labouchere Guilielmus Estius H. Bruch H. van Hoogdalem H. Voogd H. A. de Kok H. A. van Goch H. C. Landheer H. F. de Wit H. F. van Peer H. J. Zuidervaart Hans van der Meulen Herbert van den Berge I. J. Brugmans J. Fox J. Huijsmans J. Vermeulen J. F. Walraven J. G. N. Renaud J. J. Beyerman J. P. Brinkerink Jenneke de Jong L. J. Leeuwis L. J. F. Janssen L. M. Rollin Couquerque M. de Jong M. van Hoogstraten M. A. van Andel M. W. Schakel P. C. von Hout P. J. Verlee Paul Smeele R. F. van Dijk Rien Robijns Rijk van... > Zoek de woorden uit de woordenlijst. De woorden staan horizontaal, verticaal en diagonaal in beide richtingen verstopt. - Published: 2025-06-02 - Modified: 2025-06-02 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/woordzoeker-archeologiedagen-2025/ Zoek de woorden uit de woordenlijst De woorden staan horizontaal, verticaal en diagonaal in beide richtingen verstopt. Sommige letters zijn vaker gebruikt. > Diggy is een AI-chatbot die fungeert als digitale assistent om bezoekers van de website te helpen met vragen over archeologie, monumenten en de geschiedenis van Gorinchem. - Published: 2025-05-23 - Modified: 2025-05-23 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/gebruik-van-diggy/ Diggy is een AI chatbot die als digitale assistent de bezoekers van archeologiegorinchem. com van dienst is bij het beantwoorden van vragen over archeologie, monumenten en de geschiedenis van Gorinchem. Hoewel we ons best doen om Diggy zo accuraat en behulpzaam mogelijk te laten zijn, zijn er enkele belangrijke punten om rekening mee te houden: Diggy is een geautomatiseerd systeem en geen mens. Hoewel de antwoorden van Diggy gebaseerd zijn op betrouwbare bronnen, kunnen we niet garanderen dat alle informatie 100% accuraat, volledig of actueel is. De antwoorden van Diggy zijn bedoeld als algemene informatie en niet als professioneel advies. Voor zaken als juridisch advies, financiële beslissingen of medische kwesties dien je altijd een gekwalificeerde expert te raadplegen. Diggy's kennis is gebaseerd op de informatie die wij hebben verstrekt. Het is mogelijk dat Diggy geen antwoord heeft op zeer specifieke of gedetailleerde vragen die buiten de verstrekte context vallen. Deel geen persoonlijke gegevens met Diggy. We behouden ons het recht voor om de functionaliteit van Diggy op elk moment aan te passen, uit te breiden of te beperken, zonder voorafgaande kennisgeving. Door gebruik te maken van Diggy op deze website, bevestig je dat je deze disclaimer hebt gelezen en ermee instemt. Indien je vragen of opmerkingen hebt over Diggy of de informatie die Diggy verstrekt, aarzel dan niet om contact met ons op te nemen. Diggy - Published: 2025-02-20 - Modified: 2025-02-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/accessibility-statement/ Toegankelijkheidsverklaring voor https://www. archeologiegorinchem. com Gemeente Gorinchem zet zich in voor digitale toegankelijkheid voor mensen met een handicap. We verbeteren voortdurend de gebruikerservaring voor iedereen en passen de relevante toegankelijkheidsnormen toe. Conformiteitsstatus De web inhoud accessibility guidelines (WCAG) definiëren eisen voor ontwerpers en ontwikkelaars om de toegankelijkheid voor mensen met een handicap te verbeteren. Er worden drie conformiteitsniveaus gedefinieerd: niveau A, niveau AA en niveau AAA. Gemeente Gorinchem spant zich voortdurend in om de toegankelijkheid van zijn site en diensten te verbeteren in de overtuiging dat het onze collectieve morele plicht is om een naadloos, toegankelijk en ongehinderd gebruik mogelijk te maken voor mensen met een handicap. We streven ernaar om alle pagina's en inhoud op https://www. archeologiegorinchem. com toegankelijk te maken, maar sommige inhoud voldoet mogelijk nog niet volledig aan de hoogste toegankelijkheidsnormen. Dit kon het gevolg zijn van uitdagingen bij het vinden van de meest geschikte technologische oplossing. We kunnen deze verklaring periodiek herzien om verbeteringen of wijzigingen in onze toegankelijkheidspraktijken weer te geven. Feedback We ontvangen graag je feedback over de toegankelijkheid van Gemeente Gorinchem site. Laat het ons weten als je toegankelijkheidsbelemmeringen tegenkomt op onze site: E-mail: info@archeologiegorinchem. com We proberen binnen 3-5 werkdagen te reageren op feedback. Deze verklaring is aangemaakt op 20-2-2025. > Fotorapportage bouw van de brandweerkazerne aan de Arkelsedijk (2000-2001) door Erik van Aartrijk, Gorinchem. - Published: 2025-01-12 - Modified: 2025-02-08 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/bouw-van-de-brandweerkazerne-aan-de-arkelsedijk/ Fotorapportage van de CD als bijlage van het boekje ter gelegenheid van de opening van de nieuwe brandweerkazerne aan de Arkelsedijk op 19 mei 2001. Foto's door Erik van Aartrijk. René van Dijk en Rien Robijns (2001) De brandweer kan met een gerust hart vertrekken : de Gorcumse brandweer onder dak, Gorinchem Flipbook | PDF (8 MB) > Gorinchem, een vestingstad vol monumenten, heeft een rijke verleden dat de geschiedenis van Gorinchem prachtig weerspiegelt. - Published: 2024-11-21 - Modified: 2026-04-03 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/ Gorinchem, meestal uitgesproken als Gorcum, is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland. Tussen de 17e eeuw en 1967 speelde Gorinchem als deel van de Hollandse Waterlinie een belangrijke rol als garnizoensstad, met honderden militairen binnen de stadswallen. De gemeente beslaat een oppervlakte van slechts 2201 hectare en heeft een bevolking van 38. 852 inwoners (2025). Het dorp Dalem maakte tot 1986 deel uit van de Gelderse gemeente Vuren, maar werd na een grenswijziging in dat jaar onderdeel van Gorinchem. De rivier de Linge stroomt dwars door de historischee binnenstad en komt uit in de Merwede. Vesting Gorinchem met de Dalempoort en molen 'De Hoop' Middeleeuwen Huis van Goro Gorinchem, wat letterlijk 'huis van Goro' betekent, is vermoedelijk ontstaan als een kleine nederzetting in de 10de-11de eeuw op een natuurlijke oeverwal langs de rivier de Linge, dichtbij de monding in de Merwede, De eerste bewoners betonden waarschijnlijk uit vissers en boeren. Het oudste geschreven document over Gorinchem dateert van 6 december 1224, op de huwelijksdag van graaf Floris IV van Holland, toen hij de inwoners een privilege verleende. De Gorcumers hoefden sindsdien geen tol meer te betalen in het graafschap Holland. Afschrift oorkonde Floris IV 6 december 1224, collectie Nationaal Archief, Den Haag. Het geslacht Arkel Omstreeks 1250 kwam de heerlijkheid Wolferen, waaronder het plaatsje Gorinchem, in het bezit van de Arkels. Het kasteeltje dat bij de kerk van Arkel stond, werd vervangen door een nieuw kasteel. Dit werd ten oosten van Gorinchem, in het Wijdschild, gebouwd. In 1382... > Kasteel de Blauwe Toren. Onderzoek naar resten in bastion VI van de Vesting Gorinchem, tijdens de renovatie van het bastion in 1999. - Published: 2024-08-12 - Modified: 2025-02-01 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/blauwe-toren-1999/ Onderzoek De renovatie van de vesting in 1999 bood de gelegenheid om te zoeken naar resten van de Blauwe Toren. Naast de Duveltjesgracht werd door het hoogheemraadschap een damwand gepland ter versterking van de oude vestingmuur. Om te voorkomen dat de stalen wand de oude funderingen van de burcht zou doorsnijden, werden langs de gehele muur boringen en sonderingen uitgevoerd. De ruim 6 meter diepe proefsleuf in het bastion, Proefsleuf Aanvullend werd ook een proefsleuf gegraven. Hierbij werd een 1,8 meter brede fundering, mogelijk van een poer of steunbeer, blootgelegd en een 40 centimeter lange fundering van een muur. Deze muur liep van het noordoosten naar het zuidwesten en was ongeveer een meter dik en drie meter breed. Ten oosten van de muur bevond zich een vloer van rode bakstenen (formaat 25x12x5 cm) die haaks op elkaar waren gelegd. Wegens dreigend instortingsgevaar van de profielwand was verder onderzoek te gevaarlijk. De werkput was bovendien te klein om vast te stellen hoe de blootgelegde muren zich verhouden tot het totale complex. Bastions V en VI met de geplande damwand (geel) en de proefsleuf (oranje vlagje) Vooral in de eerste onderzochte lagen werden grote hoeveelheden aardewerk uit de 17de eeuw en later gevonden. In de diepere lagen werden enkele scherven uit de 13de en 14de eeuw aangetroffen. Raadselachtige begraafplaats Tijdens het graven viel onverwacht een menselijke schedel uit het wandprofiel. Het betrof een schedel van een volwassen mannelijk individu. De proefsleuf bleek vlak langs een inhumatie te lopen. De rest van het... > De Sint Jansstoren (ca.1450-1517) is de toren van de Grote Kerk. De hoogte is 61.5 meter (inclusief de spits). - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/sint-janstoren-ca-1450-1517-krijtstraat-1/ De Sint Jansstoren (ca. 1450-1517) is de toren van de Grote Kerk. De hoogte is 61. 5 meter (inclusief de spits) en bestaat uit drie geledingen met haakse steunberen, versierd met fioelenbundels. Baksteen, rijk versierd met Lede- en Bentheimersteen en patronen van geglazuurde stenen. Elk gevelvlak heeft twee getraceerde nissen in ieder gevelvlak. Op de noordoostelijke hoek een traptoren. Korte, achthoekige geleding als aanzet voor de spits. Van het gewelf over de benedenruimte zijn alleen de aanzetten uitgevoerd. Klokkenstoel met drie luidklokken, gegoten door Aelt van Meurs (1581), diameter 135 cm, Steven Butendijc (1581) en Jan van Vorscoten (1625), diameter 119,5 cm. Daarnaast bevat het een uurwerk. Het carillon werd in 1965, gegoten door Klokkengieterij Petit & Fritsen. De koperen zonnewijzer is uit 1785. De toren behoorde bij de in 1844 afgebroken gotische kruiskerk met een middenschip en twee zijbeuken van gelijke hoogte (zie Groenmarkt 7). De Grote Kerk in 1755 (Documentatie Rijksmonumentenregister 16634) > Driebeukige basiliek met romaanse en classicistische trekken, ontworpen door de architect Isaäc Warnsinck en Abraham Nicolaas Godefroy. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-12-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/grote-kerk-1849-1851-groenmarkt-7/ Grote Kerk, Groenmarkt 7. Driebeukige basiliek met romaanse en classicistische trekken, ontworpen door de architect Isaäc Warnsinck, samen met zijn leerling Abraham Nicolaas Godefroy Uitwendig sober met bakstenen gevelvlakken, waarin grote rondboogvensters met gietijzeren harnassen. Steunberen, bekroond door acroteria, rondboogfriezen in romaanse stijl, klassiek geprofileerde waterlijst onder de vensters. Gepleisterd interieur met pijlers, verbonden door arcaden en houten overwelvÎng over de hoofdbeuk. De kerk is gebouwd tegen de oostgevel van de St. -Janstoren'op de fundamenten van de in 1844 afgebroken gotische kruiskerk. Het orgel (Bätz-Witte) werd in 1853 geplaatst. Na de restauratie in 1960 (Blank) telt het orgel 41 stemmen. (Rijksmonumentenregister 381885) > Houten wipwatermolen. Poldermolen, met jaartal 1817 op vaantje. Grote Schelluinsekade 2, ten westen van Gorinchem. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/oostmolen-1817-grote-schelluinsekade-2/ Houten wipwatermolen. Poldermolen, met jaartal 1817 op vaantje. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16692) > Molen. "Westmolen". Aan de Schelluinse Vliet, ca. 2 km. ten westen van Gorinchem een wipwatermolen uit 1814. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/westmolen/ Molen. "Westmolen". Aan de Schelluinse Vliet, ca. 2 km. ten westen van Gorinchem een wipwatermolen uit 1814, ter bemaling van de polder De Banne van Gorinchem en Kwakernaat. Fraaie makelaar met jaartal en windvaan. In de sluitsteen boven de voorwaterloop staat het jaartal 1664. Hierboven een wapensteen met opschrift. Deze molen is de westelijke van een paar, dat deze polder bemaalt. Gelijktijdig met de Oostmolen gerestaureerd omstreeks 1959. (Rijksmonumentenregister 16693) > Ronde watertoren met een hoogte van 31 rn en een diameter van 10 m, gedekt met een achthoekige Spits. Ontworpen door Jan Schotel. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/watertoren-1886-rond-de-watertoren/ Ronde watertoren met een hoogte van 31 rn en een diameter van 10 m, gedekt met een achthoekige spits. Voorportaal met een trapgevel. Ontworpen door Jan Schotel. > Gebouw met haakse plattegrond onder hoog zadeldak met puntgevels en zware toren onder hoog schilddak met twee leeuwen als vaantjes. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/tolhuis-1598-molenstraat-109/ Tolhuis (1598) Gebouw met haakse plattegrond onder hoog zadeldak met puntgevels en zware toren onder hoog schilddak met twee leeuwen als vaantjes en veelhoekige traptoren. Geprofileerde waterlijsten, natuurstenen banden, fraaie sierankers en in de gepleisterde gevels verdiepingsvensters met korfbogige ontlastingsbogen. In de vensters ramen met roedenverdeling in de stijl van de 18de en het begin van de 19de eeuw. > Pand onder wolrsdak met gepleisterde gevel ter breedte van acht vensterassen met hoekrisalieten, ontworpen door architect C.J. Loeven. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/r-k-wees-en-armhuis-het-groothuis-molenstraat-40/ R. K. Wees- en Armhuis (1869) Pand onder wolfsdak met gepleisterde gevel ter breedte van acht vensterassen met hoekrisalieten, ontworpen door architect C. J. Loeven. Onder de twee verdiepingsvensters boven de deur een onzichtbaar gemaakte steen met de tekst: "R. K. Wees- en Armhuis, gesticht in 1869 door H. M. van Kessel en M. van Kessel". > Kerkgebouw onder zadeldak met vier dwarsdaken in neoromaanse en neogotische stijl, ontworpen door architect Tjeerd Kuipers. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/rehobothkerk-1909-driekoningenstraat/ Kerkgebouw onder zadeldak met vier dwarsdaken in neoromaanse en neogotische stijl, ontworpen door architect Tjeerd Kuipers. In de gevels rondboogvensters. Rechts aangebouwd een ongeveer 40 m hoge toren met spits voorzien van ui-vormige bekroning. Links van de ingang een gevelsteen met de naam REHOBOTH (de Heer heeft ons ruimte gemaakt) en het jaartal 1909. Boven zijpoortje naast de toren sluitsteen van een vroeger kerkbouw met opschrift EBEN - HAEZER (tot hiertoe heeft de Heer geholpen) en het jaartal 1850. De houten overwelving rust op zes pijlers. > Monumentale waterstaatskerk, ontworpen door de architect J. van Nune. Driebeukige hallekerk met Jonische zuilen en tongewelven. - Published: 2024-08-03 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/nicolaas-pieckkerk-haarstraat-23/ R. K. kerk opgedragen aan Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen en de Martelaren van Gorcum. Monumentale Waterstaatskerk, gewijd in 1838, architect: J. van Nune. Driebeukig bedehuis met sobere, bakstenen voorgevel, waarvan het hogere middendeel bekroond wordt door een driehoekig fronton. Spitsboogvensters. Klassicistische deurpartij met muurzuilen en hoofdgestel. Boven de Westgevel een houten toren met topkoepeltje. Inwendig: Ionische zuilen en tongewelven. Boven het middenraam in de voorgevel tijdvers: "Uni et trino Deo / et Iesu Christa/aeterni patris filio / totius orbis salvatori / sacrum" (toegewijd aan de drieënige God en aan de zoon van de eeuwige vader, Jezus Christus, de verlosser van de gehele wereld), chronogram 1836. In 1984 werd de kerk verbouwd tot 44 appartementen. (Documentatie Rijksmonumentenregister 354418) (tekst onder constructie) > Ronde stenen stellingmolen met op de baard de naam "Nooit Volmaakt". Korenmolen. Gerestaureerd in 1942 en 1965. - Published: 2024-07-31 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/bagijnenwal-38-molen-nooit-volmaakt-1772/ Ronde stenen stellingmolen met op de baard de naam "Nooit Volmaakt". Korenmolen. Gerestaureerd in 1942 en 1965. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16690) > Ronde stenen stellingmolen met op de baard de naam "de Hoop 1764". Korenmolen met maalwerk, dat nog grotendeels aanwezig is. - Published: 2024-07-31 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/dalemwal-3-molen-de-hoop-1764/ Ronde stenen stellingmolen met op de baard de naam "de Hoop 1764". Korenmolen met maalwerk, dat nog grotendeels aanwezig is. Gerestaureerd in 1942 en 1965. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16691) > Fontein vervaardigd door L. Schütz van de zinkfabriek Schütz te Zeist. Ter herinnering aan de troonsbestijging van Koningin Wilhelmina in 1898. - Published: 2024-07-31 - Modified: 2024-08-03 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/grote-markt-wilhelminafontein-1898/ Centraal op de Grote Markt staat de Wilhelminafontein uit 1898 vervaardigd door door L. Schütz van de zinkfabriek Schütz te Zeist. Ter gelegenheid van de herdenking van de 40-jarige regering van koning Willem III werd in 1889 een vergunning aangevraagd voor het plaatsen van een fontein op de Grote Markt. Dat ging toen niet door, maar in 1898 wel. De Classicistische waterfontein, waarvan het bassin werd getekend door Johannes de Bie, werd in 1898 onthuld. Vanwege de troonsbestijging van Wilhelmina in dat jaar, is de fontein "Wilhelminafontein" gaan heten. De fontein staat in een vierlobbig getrapt bassin van kunststeen dat geplaatst is op een sokkel van hardstenen treden. In de hoeken van de bassin vier waterspuwende kikkers. De fontein zelf bestaat uit een zinken zuil waarop een vrouw met palmtak en lauwerkrans staat. De zuil staat in een bekken dat gedragen wordt door twee reigers en dolfijnen. Op de hoeken van het bekken zijn vier maskers als waterspuwers aangebracht. Het voetstuk van het bekken is op een kunst-granieten voetstuk geplaatst. Hierin is gegraveerd: "Koningin Wilhelmina 31 Augustus 1898". (Documentatie Rijksmonumentenregister 525124) > Stadhuis. Laat neoclassicistisch gebouw, 1899-1860 naar ontwerp van Anthonie Willem van Dam. Rechthoekig bouwwerk met een middenrisaliet. - Published: 2024-07-30 - Modified: 2024-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/grote-markt-17-stadhuis-gorcums-museum/ Grote Markt 17 Laat neoclassicistisch gebouw, 1859-1860 naar ontwerp van Anthonie Willem van Dam, Het gepleisterde, rechthoekige bouwwerk heeft een middenrisaliet met fronton. De gevels worden verticaal geleed door Toscaanse pilasters van de kolossale orde. Het met leien gedekte schilddak wordt bekroond door vier schoorstenen. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16590) > Pand onder een wolfsdak, waarin twee dakvensters met vleugelstukken. Lijstgevel van vier vensterassen met hoekpilasters. Lodewijk XIV stijl - Published: 2024-07-25 - Modified: 2024-07-29 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/molenstraat-15-burgerkinderweeshuis/ Burgerkinderweeshuis “Huize Matthijs-Marijke” Pand onder een wolfsdak, waarin twee dakvensters met vleugelstukken. Lijstgevel van vier vensterassen met hoekpilasters. Rond het venster boven de deur Lodewijk XIV-versiering. Boven het hoofdgestel van de deur een gepolychromeerde gevelsteen, gedateerd 1566, waarop in het midden staat afgebeeld Christus en links de binnenvader met weesjongens en rechts de binnenmoeder met weesmeisjes, waaronder de tekst: "Weest den weesen gedachtich; Mijn Rijke zult ghij sijn deelachtich"; aan weerszijden de geslachtswapens van de stichters Matthijs Aalberts en Mariken Kolff Jorisdochter, daaronder "Anno 1743". Gerestaureerd in 1966-1967. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16646) Bewerken A. J, Busch (1975) Monumenten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (1 MB) W. F. Emck (1914) Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (5 MB) > Hoekpand Vismarkt. Rijk versierde renaissance-trapgevel met natuurstenen banden en geprofileerde waterlijsten. - Published: 2024-07-25 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/burgstraat-30-coemt-al-van-god-1563/ Hoekpand Vismarkt. Rijk versierde renaissance-trapgevel met natuurstenen banden en geprofileerde waterlijsten. Boven de vensters van de eerste verdieping geprofileerde natuurstenen ontlastingsbogen met cartouches voorzien van de naam "'t Coemt al van God"; boven de vensters van de tweede verdieping en de zolder driehoekige frontons met bustes. Aan weerszijden van het onderste zoldervenster medaillons met elkaar aanziende koppen, naast de vensters van de tweede verdieping pilasters met renaissance-ornamenten en tegen de middelste een herme. Muurankers en steen met monogram "VHDK" (Vereniging Hendrick de Keyser) gerestaureerd 1941". Eenvoudige zijgevel. De kruiskozijnen dateren meerendeels van de restauratie. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16563) > Rechthoekig bouwwerk onder hol schilddak met koepeltorentje voorzien van uurwerk en klok en bekroond met leeuw. - Published: 2024-07-25 - Modified: 2024-07-29 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/dalemwal-25-dalempoort-1597/ Rechthoekig bouwwerk onder hol schilddak met koepeltorentje voorzien van uurwerk en klok en bekroond met leeuw. Aan de stads- en rivierzijde is de poort in 1770 vergroot; jaartal op sluitsteen. De gevels van het gebouw boven de onderdoorgang met natuurstenen banden, hoekblokken en muurankers. Onder de daklijst consoles en op de hoeken gesneden consoles. In de buitenmuur aan de oostelijke zijde steen met pijlaanduiding en tekst: "Pyl der Dalemse overlaat en volgens het contract in dato den 16 augusti 1742". (Documentatie Rijksmonumentenregister 16694) Bewerken A. J, Busch (1975) Monumenten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (1 MB) W. F. Emck (1914) Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (5 MB) > Huis met een zeer rijke renaissance-topgevel met gezwenkte rolwerkcontouren in Vredeman de Vries stijl (1566) - Published: 2024-07-25 - Modified: 2025-06-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/gasthuisstraat-25-dit-is-in-bethlehem-1566/ Huis met een zeer rijke renaissance-topgevel met gezwenkte rolwerkcontouren in Vredeman de Vries-stijl. De verdiepingen worden door geprofileerde waterlijsten gescheiden. Onder de eerste verdieping een gebeeldhouwd fries met strijdende ruiters. De geblokte ontlastingsbogen boven de vensters worden in de eerste verdieping door maskerconsoles en in de tweede en de zolderverdieping door hermen gedragen. Binnen de ontlastingsbogen cartouche ornamenten en koppen. Onder de topvoluten gebeeldhouwde koppen en ramsfiguren. Boekblokken, sierankers en in de zijgevel het jaartal 1566 in ankers. De gevel is grotendeels vernieuwd bij de restauratie door architect Adolph Mulder in 1910. Boven de puibalk de tekst: "Vreest den Heer, doet Hem eer; want den dach van sterven haest Hem seer 1566" en een gevelsteen met kerstvoorstelling. Deze was mogelijk afkomstig uit het in de 16de eeuw afgebroken minderbroederklooster in de Arkelstraat. De oorspronkelijke gevelsteen is in de jaren '90 vervangen en opgenomen in de collectie van het Gorcums Museum. (Zie ook documentatie Rijksmonumentenregister 16575) > Twee niet evenwijdig aan de straat lopende vleugels onder zadeldaken tussen trapgevels - Published: 2024-07-25 - Modified: 2024-07-29 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/molenstraat-30-doelen-1589/ Doelen (1589) Twee niet evenwijdig aan de straat lopende vleugels onder zadeldaken tussen trapgevels. Hoekschoorstenen en aan de achterzijde een traptoren met peervormige koepel voorzien van windwijzer met voorstelling van Sint Joris en de draak. Vooruitspringende zijvleugel (eind 17de eeuw) aan de linkervoorzijde. Empire-ingangspartij, geprofileerde waterlijsten, horizontale natuurstenen banden en boven de vensters ontlastingsbogen. Gerestaureerd in 1966-1967. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16663) Bewerken A. J, Busch (1975) Monumenten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (1 MB) W. F. Emck (1914) Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (5 MB) > Appeldijk 9, Gorinchem. Hoekpand Vogelensangsteeg. Lijstgevel met schuiframen uit het midden van de 19de eeuw. - Published: 2024-07-13 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/appeldijk-9-ca-1850/ Hoekpand Vogelensangsteeg: Lijstgevel met schuiframen. Rijksmonumentenregister 16539 > Appeldijk 11, Gorinchem. Pakhuis met kroonlijst en getoogde vensters. Geschonden lettersteen W V B (Willem van Breda) en jaartalsteen 1839. - Published: 2024-07-13 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/appeldijk-11-1839/ Pakhuis met kroonlijst en getoogde vensters. Geschonden lettersteen W V B (Willem van Breda) en jaartalsteen 1839. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16540) > Toren en voorgevel van de in 1835 afgebroken St.-Nicolaas- of Heilige Geestkapel. Gerestaureerd in 1912, gemeentearchitect H.H. van Zeggeren. - Published: 2024-07-11 - Modified: 2025-03-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/arkelstraat-28-heilige-geestkapel/ Toren en voorgevel van de in 1835 afgebroken St. -Nicolaas- of Heilige Geestkapel uit het begin van de 15de eeuw. Klokkenverdieping met spitsboognissen en ingesnoerde naaldspits met uitbouwtje voor luidklok. Aan de zijgevel restanten van een waterpomp. Gerestaureerd in 1912 volgens plan van de gemeentearchitect H. H. van Zeggeren. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16551) De Heilige Geestkapel aan de Arkelstraat 28 in Gorinchem heeft door de eeuwen heen verschillende functies gehad: De kapel stamt waarschijnlijk uit de 15e eeuw (hoewel sommige bronnen de 13e eeuw noemen als stichtingsdatum). Tot ongeveer 1572 beheerden de Heilige Geestvaderen de kapel. Van hieruit werden uitdelingen aan de armen gehouden. Na de Reformatie diende de kapel een tijdlang als tweede kerk voor de hervormden. Van 1797-1799 is de kapel bij de Waalse gemeente in gebruik geweest. Tussen 1799 en 1814 was het weer het kerkgebouw voor de Nederduits Hervormde gemeente. Van 1814-1816 gebruikten de lutheranen de kapel. Van 1816-1824 was het voor de tweede maal in gebruik bij de Waalse gemeente. In 1825 kocht de stad de inmiddels vervallen kapel. In 1836 werd een deel gesloopt en door nieuwbouw vervangen. In 1837 verhuisde het vleeshuis van het stadhuis naar de kapel. Van 1844-1851 deed de kapel weer kort dienst als kerk, toen de Grote Kerk werd afgebroken en herbouwd. Tegenwoordig is er een kledingwinkel in de kapel gevestigd. Bewerken Busch, A. J. (1975) Monumenten in Gorinchem, Gorinchem. WorldCat | PDF (1 MB) Dingemans, W. J. (1913) Iets over Gorinchem en de Heilige Geestkapel, in: Bulletin van den... > Pand ter breedte van 14 vensterassen, ontworpen door de gemeentearchitect C.J. Loeven. Gepleisterde gevel met rondboogfries en hoekrisalieten. . - Published: 2024-07-11 - Modified: 2024-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/haarstraat-39-voormalig-ziekengasthuis-woningencomplex-lindenborg/ Beschrijving Voormalig Ziekengasthuis (1866), tegenwoordig woningcomplex De Lindenborg. Pand ter breedte van 14 vensterassen, ontworpen door de gemeentearchitect C. J. Loeven. Gepleisterde gevel met rondboogfries en hoekrisalieten. In de verdieping getoogde vensters. Boven de deur steen met opschrift: "Zieken-Gasthuis". In 1981 is het gebouw afgebroken. Enkel de karakteristieke voorgevel bleef behouden. Hierachter werd het appartementencomplex "De Lindenborg" gerealiseerd. (Documentatie Rijksmonumentenregister 16601) Foto's Sloop in 1981 (Foto's Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort) Literatuur Bewerken Busch, A. J. (1973) Van een oud gasthuis tot 't Nieuwe Gasthuis, Gorinchem. WorldCat | PDF (800 kB) > In juli en september 2022 is een archeologische opgraving uitgevoerd ter hoogte van de Helmsteeg 1-14 in het centrum van Gorinchem. - Published: 2024-05-10 - Modified: 2026-04-22 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/helmsteeg-1-14/ Onderzoek In juli en september 2022 is een archeologische opgraving (variant begeleiding) uitgevoerd ter hoogte van de Helmsteeg 1-14 in het centrum van Gorinchem. Hier zijn in bestaande gebouwen nieuwe woningen gerealiseerd, waarvoor de funderingen versterkt moesten worden. Daarvoor moest tot ca. 2,55 m +NAP grond worden uitgegraven wat zou kunnen leiden tot verstoring van archeologische resten. Met het onderzoek zijn archeologische sporen, structuren en vondsten aangetroffen van de late middeleeuwen tot en met nieuwe tijd (1250-nu). Deel van de kaart door Joan Blaeu uit 1652. De panden aan de Helmsteeg zijn in rood gemarkeerd. De bodemopbouw is in kaart gebracht aan de hand van grondboringen. De vermoedelijke natuurlijke afzettingen van de Linge bevinden zich rond 1,0 m -NAP. Daarop zijn ophogingslagen aanwezig. De aard van de opgebrachte grond aan de zijde van de Hoogstraat verschilt met de opgebrachte grond aan de Langendijk. Het vermoeden dat de Langendijk ouder is dan de Hoogstraat lijkt aan de hand van de verkregen resultaten aannemelijk. Vier gebouwen De oudste structuren, het stedelijke ophogingspakket niet meegerekend, dateren in de 14de eeuw. In totaal konden vier gebouwen worden onderscheiden: een gebouw aan Hoogstraat met daarachter een aanbouw, een gebouw parallel aan de Helmsteeg en twee gebouwen aan de Langendijk. In het gebouw aan de Hoogstraat bevond zich waarschijnlijk een kelder. Het gebouw aan de Helmsteeg had met zekerheid een kelder, die later als beerkelder in gebruikt was genomen. In een pand aan de Langendijk was een schouw aanwezig. Resten van een 14de eeuwse schouw Deze... > opdracht van RED-O Development B.V. heeft BAAC een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd aan de IJsbaan 455 te Gorinchem. - Published: 2022-11-08 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/ijsbaan-455/ Onderzoek In opdracht van RED-O Development B. V. heeft BAAC B. V. Archeologie en Bouwhistorie een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd aan de IJsbaan 455 te Gorinchem, ter locatie van het voormalige Wellantcollege in de Lingewijk. Proefsleuvenonderzoek IJsbaan 455 De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen herontwikkeling van de school en het omringende terrein tot appartementencomplex met parkeerplaatsen. Het veldonderzoek is uitgevoerd op 17 februari 2022. Alhoewel het onderzoek is uitgevoerd conform het huidige, vastgestelde beleid van de gemeente Gorinchem is de archeologische verwachtings- en beleidskaart recentelijk geüpdatet. Deze nieuwe kaart is echter nog in concept en nog niet goedgekeurd door de gemeenteraad. De archeologische verwachting op de nieuwe kaart ter hoogte van het plangebied is bijgesteld ten opzichte van de oude gegevens. Voor het grootste deel van het plangebied geldt op de nieuwe kaart een lage verwachting voor alle perioden (komgebied van de Linge) en voor de uiterst oostelijke rand van het plangebied een middelmatige verwachting voor archeologische waarden uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd (Arkelse dijk, op oeverwalafzettingen). Daarnaast bevindt het gehele plangebied zich binnen een gebied met een zeer hoge archeologische verwachting op conflict gerelateerde zaken (WOII). Geen archeologische waarden Het proefsleuvenonderzoek bevestigt de ligging van het plangebied in een komgebied, waarbij de uiterst oostelijk rand van het plangebied zich bevindt ter plaatse van de voet van de oeverwal van de Linge. In het zuidoostelijke deel van het plangebied komt mogelijk een crevasse in de ondergrond voor. De bodem is hier echter tot diep in het archeologisch... > Van 13 tot en met 29 mei 2019 heeft De Steekproef bv een opgraving uitgevoerd aan de Knipsteeg 13-15 in Gorinchem. - Published: 2022-06-13 - Modified: 2024-07-01 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/knipsteeg-13-15-2015/ Onderzoek Knipsteeg 13-15 hoek Struisvogelstraat Van 13 tot en met 29 mei 2019 heeft De Steekproef bv een opgraving uitgevoerd aan de Knipsteeg. De aanleiding voor het onderzoek was de geplande nieuwbouw (plan 'De Speelwagen'). Voorafgaand is een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. 1 Hoogendijk, T. (2015) Archeologisch bureauonderzoek, Gorinchem-Knipsteeg 13-15, Hollandia reeks 521, Zaandijk. PDF (25 MB) Naar aanleiding hiervan is geconcludeerd dat voor het plangebied een zeer hoge archeologische verwachting geldt. In het plangebied konden resten vanaf de 13de eeuw worden verwacht. Het doel van de opgraving was om archeologische sporen uit de diverse gebruiksperiodes van de locatie veilig te stellen door systematisch archeologische sporen en vondsten te verzamelen en te documenteren. Opgravingsterrein met in het midden een waterput. Het plangebied ligt in het middeleeuwse centrum van Gorinchem. De oudste sporen, een ophogingspakket en een gracht, die bij het onderzoek zijn aangetroffen kunnen worden gedateerd in de 14de eeuw. Omstreeks deze tijd was Gorinchem onder de heren van Arkel al uitgegroeid tot een stad van enig belang. Vlak ten westen van het plangebied lag de middeleeuwse stadsmuur. Hof van Arkel Het plangebied zal in deze eerste fase zeer waarschijnlijk onderdeel zijn geweest van een hofgebied van de Arkels. 2 Stamkot, B. (2009) Is Gorinchem ontstaan vanuit een hofgebied? , in: Historisch-Geografisch Tijdschrift, nr. 27, p. 58–72. PDF (9 MB)Dit hofgebied bestond uit de percelen ten westen van de kerk tussen de Struisvogelstraat en de Krijtstraat. In het hofgebied stond het binnenstedelijk verblijf van de heer van Arkel, het Hof van... - Published: 2022-05-26 - Modified: 2022-05-26 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/voorwaarden-condities/ De voorwaarden en condities zijn voor het laatst geüpdatet op 26-05-20221. InleidingDeze voorwaarden en condities zijn van toepassing op deze site en op de transacties die betrekking hebben op onze producten en diensten.  Je kunt gebonden zijn aan bijkomende contracten in verband met je relatie met ons of met producten of diensten die je van ons ontvangt.  Indien bepalingen van de aanvullende overeenkomsten in strijd zijn met bepalingen van deze voorwaarden, zullen de bepalingen van die aanvullende overeenkomsten voorrang hebben. 2. BindendDoor je te registreren bij, toegang te verkrijgen tot of anderszins gebruik te maken van deze site, stem je er mee in gebonden te zijn aan de hieronder uiteengezette voorwaarden en condities.  Het gebruik van deze site impliceert dat je kennis hebt genomen van deze voorwaarden en condities en deze aanvaardt.  In sommige specifieke gevallen kunnen wij je ook vragen uitdrukkelijk in te stemmen. 3. Elektronische communicatieDoor deze site te gebruiken of door op digitale wijze met ons te communiceren, stem je ermee in en erken je dat wij digitaal met je kunnen communiceren via onze site of door je een e-mail te sturen, en stem je ermee in dat alle overeenkomsten, kennisgevingen, bekendmakingen en andere mededelingen die wij digitaal aan je verstrekken, voldoen aan alle wettelijke vereisten, met inbegrip van maar niet beperkt tot het vereiste dat dergelijke mededelingen schriftelijk dienen te zijn. 4. Intellectueel eigendomWij of onze licentiegevers bezitten en beheren alle auteursrechten en andere intellectuele eigendomsrechten op de site en de gegevens, informatie en andere bronnen... > De kadastrale kaart van Gorinchem was vanaf 1811 in vier kadastrale secties opgedeeld (A tot en met D) en is weergegeven op negen tekeningen. - Published: 2021-12-04 - Modified: 2026-06-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/kadastrale-kaart-gorinchem-1811-1835/ De kadastrale kaart van Gorinchem toont op negen minuutkaarten de vier kadastrale secties (A tot en met D). De secties C en D (binnenstad) zijn samen op één minuutplan weergegeven. Zowel de minuutkaarten als de bijbehorende aanwijzende tafels zijn toegankelijk via de beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Kadastrale minuutkaart secties C en D, binnenstad (1832) - Published: 2021-10-26 - Modified: 2024-06-25 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/timeline-test/ 1412-1460Willem VI en Jacoba van Beieren Het slot tot Gorinchem17 December 2020 was het vijftig jaar geleden dat op initiatief van Claas van Kuilenburg in Gorinchem een afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG) werd opgericht. De NJBG was (en is nog steeds) een landelijke vereniging voor jongeren vanaf 12 jaar met belangstelling voor geschiedenis. 1462-1479Karel de Stoute Eerste bouwfase Blauwe Toren17 December 2020 was het vijftig jaar geleden dat op initiatief van Claas van Kuilenburg in Gorinchem een afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG) werd opgericht. 1522-1530Margaretha van Oostenrijk Tweede bouwfase17 December 2020 was het vijftig jaar geleden dat op initiatief van Claas van Kuilenburg in Gorinchem een afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG) werd opgericht. De NJBG was (en is nog steeds) een landelijke vereniging voor jongeren vanaf 12 jaar met belangstelling voor geschiedenis. 1578-1600Stad Gorinchem Sloop 1412-1460Willem VI en Jacoba van Beieren 1462-1479Karel de Stoute 1522-1530Margaretha van Oostenrijk Het slot tot Gorinchem17 December 2020 was het vijftig jaar geleden dat op initiatief van Claas van Kuilenburg in Gorinchem een afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG) werd opgericht. De NJBG was (en is nog steeds) een landelijke vereniging voor jongeren vanaf 12 jaar met belangstelling voor geschiedenis. Eerste bouwfase Blauwe Toren17 December 2020 was het vijftig jaar geleden dat op initiatief van Claas van Kuilenburg in Gorinchem een afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG)... > De Nederlandse Jeugdbond ter Besturing van de Geschiedenis (NJBG) afdeling Gorinchem en omstreken werd in 1971 opgericht.. - Published: 2021-09-24 - Modified: 2025-06-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/tot-op-de-bodem/ 50 jaar Het was in de zomer van 1970, dat Claas van Kuilenburg zijn HAVO-4 klasgenoten Rolf van Acquoy, Bert Stamkot en Wim Voogt, zijn plannen vertelde in Gorinchem een lokale afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG) op te richten. Hij was zelf al een aantal jaren een actief lid van de landelijke jongerenvereniging. Claas wilde naast het landelijke activiteitenaanbod voortaan ook plaatselijk activiteiten organiseren. Nog een Gorkumer, Bob Nater, was door zijn bemiddeling al eerder lid geworden. Het was dan ook dit vijftal dat op donderdag 27 augustus 1970 om 20. 00 uur in het clubgebouw van de SAH (hoorspelclubje waarvan Bert, Rolf en Wim deel uitmaakten) aan de Vogelensangsteeg, voor het eerst bijeenkwam en een plan de campagne opstelde. Landelijk NJBG congres in Bunnik en opgravingskamp in Oost-Souburg (1971) Nadat het door de hoofdbond voorgeschreven minimum aantal van tien leden was bereikt, volgde op 17 december 1971 de oprichtingsbijeenkomst in de garage van de ouders van Rolf van Acquoy. Na afloop trakteerde Rolfs moeder alle aanwezigen op soep en Gorinchem had vanaf die dag een eigen NJBG afdeling. Werkgroep Buitenonderzoek De landelijke NJBG was een vereniging waar de belangstelling voor archeologie floreerde. Hoogtepunten waren elk jaar de zomerkampen, waarbij onder toezicht van archeologen van de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) een opgraving centraal stond. De ‘vader’ van de NJBG, prof. dr. Renaud, stond daarbij borg voor het vrij leggen van kasteelfundamenten. Huib de Kok van de AWN Lek- en Merwestreek geeft een instructie... > Op 3 juni 2019 voerde Hollandia archeologen in opdracht van de gemeente Gorinchem een archeologische begeleiding uit Buiten de Waterpoort. - Published: 2021-06-15 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/buiten-de-waterpoort-2019/ Onderzoek Op maandag 3 juni 2019 heeft Hollandia archeologen uit Zaandijk in opdracht van de gemeente Gorinchem een opgraving (variant archeologische begeleiding) uitgevoerd Buiten de Waterpoort. Hier werden naast een nieuw gebouwd hotel twee ondergrondse containers geplaatst. De containers werden aangelegd buiten de vestingwerken van de stad, maar in de ondergrond konden nog archeologische resten van kades, een gracht, dijken en schuttersputjes uit de Tweede Wereldoorlog aanwezig zijn. Plaatsen afvalcontainers Buiten de Waterpoort Hoge verwachtingen Voor het plangebied geldt een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten en waarvoor archeologisch onderzoek verplicht gesteld kan worden bij grondroerende activiteiten groter of gelijk aan 30 m2 en die dieper reiken dan 30 cm. De onderhavige werkzaamheden besloegen slechts ca. 10 m2. Ondanks de beperkte omvang van het plangebied wilde de gemeente dat de eventuele in de ondergrond aanwezige archeologische resten behouden bleven door middel van opgraving. Het doel van het onderzoek was het documenteren van archeologische gegevens en het veiligstellen van archeologisch vondstmateriaal (sporen en vondsten) van vindplaatsen binnen het bereik van de bodem verstorende werkzaamheden. Hiermee kan informatie verkregen worden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden van het onderzoeksgebied en omgeving. Laat 16de eeuws straatwerk op 2,5 meter diepte Straatwerk op 2,5 meter diepte Hiervoor is over een oppervlakte van ca. 10 m2 de ondergrond tot maximaal 3 m onder het maaiveld (5,1 m +NAP) ontgraven. De ondergrond bestaat uit een ten minste 3,6 m dik opgebracht grondpakket. Er zijn twee archeologische sporenvlakken gedocumenteerd. Op het... > Projectenoverzicht archeologisch onderzoek in Gorinchem: locaties, opgravingen, rapporten en overzichtskaart. Ontdek het verleden; klik voor info! - Published: 2021-05-01 - Modified: 2025-11-23 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/ Overzicht uitgevoerd archeologisch onderzoek binnen de gemeente Gorinchem. Dit omvat zowel opgravingen (aangegeven met de groene markers) als inventariserend onderzoek (oranje markers) waaronder booronderzoek en proefsleufonderzoek. Op verschillende locaties bleef het vooronderzoek beperkt tot bureauonderzoek (blauwe markers). De plaatsing van de markers is indicatief en bepaald op basis van de centrum-coördinaten van de onderzochte locatie. Je kunt alle projectinformatie vinden door op de markers op de kaart te klikken of direct via de lijst hieronder. De archeologische rapporten en andere onderzoeksverslagen zijn ook beschikbaar onder publicaties archeologisch onderzoek. Enkele gerealiseerde projecten Achter de Kerk (2008) In de elfde en twaalfde eeuw was Gorinchem, gelegen aan de monding van de Linge, één van de eerste nederzettingen waar vanuit het achterland ontgonnen werd. In de eeuwen erna groeide de nederzetting o... Achter de Kerk-Groenmarkt (2017) Dinsdag 7 november 2017 startte Hollandia Archeologen uit Zaandijk met een opgraving naar het voormalige kerkhof op het gebied Achter de Kerk-Groenmarkt. Het onderzoek was noodzakelijk in verband... Arkelse Onderweg 46 (2014) In september 2014 werd bij de aanleg van een fundering voor een schuur aan de Arkelse Onderweg 46, op een diepte van 0,7 m onder het maaiveld en over een lengte van 2 m, een omvangrijk pakket scherven... Arkelse Onderweg-IJsbaan (2008) Van 21 tot 25 januari 2008 is door BAAC 's-Hertogenbosch een onderzoek uitgevoerd op de locatie Kop van de IJsbaan aan de Arkelse Onderweg in Gorinchem. Het gaat om een terrein waar tot 1998 een... Arkelsedijk (2012) In opdracht van Ziggo B. V .... > In 2010 kreeg Gorinchem van de provincie toestemming voor een eigen gemeentelijk depot. De gemeente draagt zorg voor verantwoord beheer. - Published: 2021-03-17 - Modified: 2026-04-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/ In 2010 kreeg Gorinchem van de provincie Zuid-Holland toestemming voor de oprichting van een eigen gemeentelijk depot. Dit betekent onder meer dat vanaf dat moment alle vondsten die tijdens opgravingen binnen de gemeentegrenzen zijn gevonden in eigendom van Gorinchem blijven. De gemeente Gorinchem staat garant voor een verantwoord beheer, zodat deze vondsten bewaard blijven voor wetenschappelijk onderzoek, erfgoedinstellingen, musea en andere geïnteresseerden. Vrijwilligers aan de slag. Bijzondere collectie Het depot herbergt inmiddels een zeer gevarieerde collectie vondsten, die zich uitstrekt van de Prehistorie tot aan de Tweede Wereldoorlog. Ook alle documentatie van archeologisch onderzoek, zoals onderzoeksverslagen, tekeningen en fotomateriaal, blijft in het depot veilig bewaard. Archeologische werkruimte Het Gor­cumse depot wordt volledig beheerd door vrijwilligers, die beschikken over een werkruimte voor het professioneel restaureren en conserveren van diverse archeologische vondsten. Restauratie keramiek door Joop van Zuijdam in de werkruimte van het gemeentelijk depot. Foto Cor de Cock. Bezoek Het depot en de werkruimte zijn toegankelijk voor onderzoekers en overige geïnteresseerden. Een belangrijk deel van de collectie is zichtbaar in open stellingkasten en vitrines. Bezoek is alleen mogelijk op afspraak of tijdens de Nationale Archeologiedagen. Meer informatie: info@archeologiegorinchem. com > In maart 2015 is in opdracht van Inventerra door Transect BV een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd aan de Lingsesdijk 72-74 in Gorinchem - Published: 2021-03-14 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/lingsesdijk-72-74-2015/ Onderzoek In maart 2015 is in opdracht van Inventerra door Transect BV een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Lingsesdijk 72-74. De aanleiding voor het onderzoek is de geplande sloop van de bestaande bebouwing en de bouw van een nieuwe woning en een garage. Lingsesdijk 72-74 Voor de bouw zijn ontgravingen van circa 1 m –Mv benodigd. Het plangebied ligt langs de Lingsesdijk, tussen twee oude stroomgordels; de Gorkum-Arkel en de Linge. In het plangebied worden restanten van bewoning uit de perioden Mesolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen verwacht in de top van de rivierduinen, donken en crevassen. Restanten uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd kunnen worden aangetroffen in ophogingslagen langs de Lingsesdijk. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek heeft het plangebied van oorsprong op een restgeul van de Linge gelegen. Deze geul is langzaam opgevuld geraakt. Mogelijk gaat het zelfs om een crevasse. Geen historische bebouwing bekend Bewoning in dit gebied lijkt voor de perioden voorafgaand aan de Late-Middeleeuwen onwaarschijnlijk, omdat de geul in het gebied de mogelijke archeologische resten uit deze perioden waarschijnlijk verspoeld heeft en eventuele bewoning sowieso onwaarschijnlijk lijkt gezien de natte ligging. Ter hoogte van de dijk werden in de drie verschillende ophogingslagen geen archeologische indicatoren aangetroffen voor de periode Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Gezien het ontbreken van bebouwing op de historische kaarten is het aannemelijk dat er in het plangebied geen historische bebouwing aanwezig is geweest. De archeologische verwachting voor nederzettingssporen... > In november 2018 is door Transect BV een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Kleine Haarsekade 122. - Published: 2021-03-14 - Modified: 2024-04-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kleine-haarsekade-122-2018/ Onderzoek In november 2018 is door Transect BV een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Kleine Haarsekade 122. De aanleiding voor het onderzoek is de aanvraag van een omgevingsvergunning die de nieuwbouw van een uitvaartcentrum mogelijk moet maken. Kleine Haarsekade 122, begraafplaats Bij de voorgenomen werkzaamheden zal grondverzet plaatsvinden, waardoor de oorspronkelijke bodem en daarmee eventueel aanwezige archeologische resten in het gebied kunnen worden verstoord. In het vigerende bestemmingsplan geldt voor het plangebied een dubbelbestemming Waarde – Archeologie. Een archeologisch onderzoek is verplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 250 m2 en dieper dan 30 cm -Mv. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen bodemingrepen archeologisch vooronderzoek nodig is. Vooronderzoek Het archeologisch vooronderzoek bestaat hier uit een gecombineerd onderzoek, te weten een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliëf en intact-heid van de bodem in het plangebied. Afscheidscentrum "De Engel" (2021) Conclusies Op basis van het archeologisch vooronderzoek zijn de volgende conclusies getrokken: Uit het bureauonderzoek blijkt dat in de ondergrond van het plangebied mogelijk een oeverafzettingen en mogelijk... > Krijtstraat 6-12. Opgraving van het Hof heren van Arkel en de Grote School, de voorloper van het eerste Gorcumse gymnasium (2002). - Published: 2021-03-06 - Modified: 2025-06-07 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/krijtstraat-6-12-hof-van-arkel-en-grote-school-2002/ Onderzoek 12 Augustus 2002 startte een uniek archeologisch onderzoek. In de Krijtstraat, op de locatie waar eind 2003 een nieuwe V&D haar deuren opende, kwam in een relatief korte tijd een enorme schat aan vondsten en gegevens tevoorschijn. Aanleiding voor het onderzoek was de voorgenomen bouw van een nieuw warenhuis. Tot voor kort stonden hier enkele woonhuizen en een schoolgebouw. Aangezien de nieuwbouw de archeologische resten zou verstoren werd tussen sloop en nieuwbouw gelegenheid gegeven het terrein gedurende zeven weken te onderzoeken. Zuil ter herinnering aan de de heren van Arkel in de Struisvogelstraat Doel Het voornaamste doel van het onderzoek was om de aard en locatie van het (Hof of Huis) van Arkel en de Grote School in kaart te brengen, evenals om inzicht te verkrijgen in de vroegste bewoning en de ontwikkeling van het terrein. Bevindingen Tijdens het onderzoek bleek dat het terrein al in de 13e eeuw werd ontgonnen en bewoond, ongeveer een halve eeuw eerder dan in andere delen van de stad. Rond 1400 werden er op het terrein twee grote gebouwen neergezet: één als Grote School en het andere als een luxe huis, vermoedelijk in bezit van de heren van Arkel. De opgravingen van de (Grote, later Latijnse) School geven een goed inzicht in het onderwijs, vooral in de 16e eeuw. In het nabijgelegen pand hebben in de 17e eeuw enkele rijke families gewoond. Het lijkt erop dat het complex dat bekendstaat als het Hof van Arkel zich nog verder naar het zuiden, richting Hoge... > Archeologisch onderzoek voormalige negentiende eeuwse synagoge aan de Kwekelstraat 16 te Gorinchem (2000), door Hollandia Archeologen. - Published: 2021-03-06 - Modified: 2025-08-03 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kwekelstraat-16-synagoge-2000/ Geschiedenis In februari 2000 werd het archeologische onderzoek naar de oude synagoge aan de Kwekelstraat in Gorinchem door een journalist treffend omschreven als een “Opgraving naar eergisteren”. Voor het eerst werd bewust gezocht naar een gebouw dat nog geen halve eeuw eerder was afgebroken. Afgezien van enkele foto’s en bouwtekeningen herinnert in Gorinchem nauwelijks iets aan deze joodse gebedsplaats. Synagoge Kwekelstraat Gorinchem ca. 1900-1910. De synagoge werd in 1958 gesloopt vanwege stadssanering. Door de enorme afname van de joodse gemeenschap na de Tweede Wereldoorlog was het behoud niet langer haalbaar. Het terrein werd vervolgens 42 jaar als parkeerplaats gebruikt. Winkels Toen projectontwikkelaar ING-Vastgoed het terrein wilde bebouwen met winkels, vormde dat de aanleiding tot nader onderzoek naar de fundamenten van het gebouw. Hoewel veel resten in 1958 bij de sloop verloren gingen, kon de plattegrond grotendeels worden vastgesteld. Belangrijk was de vondst van het vrijwel intact gebleven rituele bad (mikwe), dat behouden werd en een nieuwe plek kreeg binnen de nieuwbouw op het terrein. 3D reconstructie synagoge door rabbijn ing. I. Tal van Kekem, Gorinchem © 2024. Eerste Joden in Gorinchem Hoe lang er Joden gevestigd waren in Gorinchem is niet precies bekend. Duidelijk is in ieder geval dat in 1686 een Jood zich liet beëdigen als poorter. In de loop van de 18e eeuw vestigden zich sporadisch nieuwe Joodse burgers in de stad die allen de zogenaamde Jodeneed aflegden. Door de raad van de Bataafse Republiek werd deze eed en achterstelling afgeschaft en werden de Joden gelijkgesteld als Bataafs... > Ontdek het archeologiebeleid van Gorinchem: visie, bescherming, erfgoed en actuele ontwikkelingen binnen de gemeente. - Published: 2021-03-06 - Modified: 2026-06-02 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiebeleid/ De basis voor het archeologiebeleid in Gorinchem werd in 2009 gezamenlijk met zeven andere gemeenten in de regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden ontwikkeld als invulling aan de nieuwe taken en bevoegdheden die gemeenten met de invoering van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (WAMZ) in 2007 kregen. Samen met de gemeente Molenlanden is dit beleid in 2021 geactualiseerd en uitgebreid. Het archeologiebeleid geeft aan op welke wijze de beide gemeenten met archeologie willen omgaan. Uitgangspunt is het archeologisch erfgoed zoveel mogelijk in de bodem te behouden. Wanneer verstoring toch noodzakelijk is, wordt de 'verstoorder' gevraagd op basis van een Programma van Eisen (PvE) allereerst archeologisch (voor)onderzoek uit te laten voeren door een KNA-gecertificeerd onderzoeksbureau. Detail verwachtings- en beleidskaart binnenstad Gorinchem Waar vanaf 2009 het beleid vooral was gericht op landbodems en beperkt bleef tot het begin van de 20ste eeuw, is bij de actualisatie van 2021 ook het watergerelateerde erfgoed betrokken. Nieuw is ook de speciale aandacht voor conflictarcheologie met een inventarisatie van militaire relicten vanaf de late middeleeuwen tot en met de Koude Oorlog. Verwachtings- en beleidskaart Een onderdeel van het gemeentelijke archeologiebeleid is het maken en actueel houden van een verwachtings- en beleidskaart. Deze kaart toont gedetailleerd de bekende archeologische vindplaatsen en de locaties waar een verhoogde kans is om archeologische resten aan te treffen bij grondverplaatsingen. Bij de voorbereiding van ruimtelijke plannen is het een instrument om te bepalen of voorafgaand onderzoek noodzakelijk is. De kaart sluit aan op de Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS) van de provincie Zuid-Holland. Verantwoordelijk wethouder is... > Achter de Kerk, archeologisch onderzoek uitgevoerd op een deel van het voormalige kerkhof van de Grote Kerk te Gorinchem. - Published: 2021-03-02 - Modified: 2026-04-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/achter-de-kerk-2008/ Onderzoek In de elfde en twaalfde eeuw was Gorinchem, gelegen aan de monding van de Linge, één van de eerste nederzettingen waar vanuit het achterland ontgonnen werd. In de eeuwen erna groeide de nederzetting onder het bewind van de Heren van Arkel uit tot een stadje met vanaf de tweede helft van de 13de eeuw aarden wallen en grachten. In 1382 verkreeg Gorcum stadsrechten. Het vrij leggen van de graven Zoals in veel dorpen en steden vormde de kerk het middelpunt van de nederzetting. In 1263 werd een aan Sint Maarten gewijde kerk in gebruik genomen. De toren raakte in een onweer in 1361 zwaar beschadigd en werd vervangen door de huidige toren waaraan tussen 1450 en 1517 is gebouwd. Mogelijk werden vanaf de bouw van de eerste kerk in Gorcum op de gewijde grond rond het kerkgebouw overledenen begraven. Begraafplaats De eerste afbeelding van de kerk en het kerkhof, van de hand van de cartograaf Jacob van Deventer, dateert uit de 16de eeuw. Cartografische gegevens uit de 16de tot 20e eeuw geven een indruk van de ontwikkeling van het kerkgebouw en het ruimtegebruik van het omliggende terrein. Hieruit is op te maken dat het deel van het kerkterrein ten noorden van de toren dat in 2008 door Hollandia Archeologen is onderzocht, mogelijk tot in de 18de eeuw in gebruik was als begraafplaats. Bij dit archeologische onderzoek, dat naar aanleiding van de geplande aanleg van een blusinstallatie voor de kerktoren is uitgevoerd, zijn 53 individuen opgegraven. De graven lagen naar... > In 2008 heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau onderzoek uitgevoerd in verband met de afgraving van uiterwaarden bij bedrijventerrein Avelingen - Published: 2021-02-07 - Modified: 2024-01-25 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/avelingen-2009/ Onderzoek In opdracht van de gemeente Gorinchem heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in maart en april 2008 een bureau- en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in verband met de afgraving van de uiterwaarden bij het bedrijventerrein Avelingen. Containeroverslag industrieterrein Avelingen Het onderzoek diende te worden uitgevoerd omdat realisatie van de plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Doel van het bureauonderzoek was het verwerven van informatie over bekende en verwachte archeologische waarden teneinde een gespecificeerde verwachting op te stellen. Doel van het veldonderzoek was het toetsen van die archeologische verwachting en, indien mogelijk, een eerste indruk geven van de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging van eventueel aangetroffen archeologische resten. Geologische opbouw De geologische opbouw van het plangebied komt overeen met de bevindingen van het bureauonderzoek. De vrij uniforme opbouw van de uiterwaard bestaat vanaf het maaiveld uit geul- en bedding/kronkelwaardafzettingen van de Boven Merwede op een (voor een groot deel) geërodeerd klei-op-veenlandschap (op oudere rivierafzettingen). Langs de huidige Boven Merwede, in het zuiden van het plangebied, is het (klei-op-) veenpakket tot minmaal 8,0 m ‑Mv (ca. 6. 5 m ‑NAP) verdwenen. In het noorden van het plangebied is van oost naar west een getijdengeul (een strang) door de Boven Merwede gevormd. Deze getijdengeul heeft zich minder diep in de onderliggende lagen ingesneden en vanaf circa 4,0 m ‑Mv (ca. 2,5 m ‑NAP) is nog een restant over van oudere rivierafzettingen van de Merwede op het veenpakket. Naast dunne komkleilagen in het veen, zijn... > In september 2017 is in opdracht van door Transect BV een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan het Papland 8-10. - Published: 2021-01-28 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/papland-8-10-2017/ Onderzoek Papland 8-10 In september 2017 is in opdracht van A. de Nijs Beheer BV door Transect een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan het Papland 8-10. De aanleiding van het onderzoek vormt de herontwikkeling van het terrein, waarbij de bestaande bebouwing zal worden gesloopt en een nieuwe parkeergarage zal worden gebouwd. Hiervoor dient een omgevingsvergunning te worden aangevraagd. Bij de voorgenomen ingrepen zal grondverzet plaatsvinden, waardoor de oorspronkelijke bodem en daarmee eventueel aanwezige archeologische resten in het gebied kunnen worden verstoord. Om de voorgenomen ontwikkelingen te kunnen laten plaatsvinden, is op grond van het bestemmingsplan Buitenterrein en stationsgebied (2016) als onderdeel van de vergunningsaanvraag een archeologisch vooronderzoek nodig. Lage verwachting Op basis van het veldonderzoek is vastgesteld dat het plangebied een lage archeologische verwachting heeft. Er zijn geen oever- of crevasseafzettingen van de Linge of Spijk stroomrug aangetroffen, zoals dit op grond van het bureauonderzoek mogelijk zou zijn. Er zijn uitsluitend komafzettingen gevonden, die wijzen op relatief natte omstandigheden in het plangebied. Deze zijn doorgaans niet bewoonbaar, vanwaar een lage archeologische verwachting op resten uit de IJzertijd-Late Middeleeuwen is toegekend. De top van het bodemprofiel bestaat uit een dijkdoorbraakafzetting, die vermoedelijk in de vroege Nieuwe tijd in het plangebied is afgezet. Getuige de scherpe overgang tussen het overslagpakket en de komafzettingen heeft er mogelijk erosie plaatsgevonden van de top van de komafzettingen. Hierbij zullen eventuele ontginningssporen uit de Late Middeleeuwen-Vroege Nieuwe tijd zijn aangetast. Publicatie Puijenbroek, F. P. J. & M. Verboom-Jansen (2017) Gorinchem, Papland 8-10. Gemeente Gorinchem... > Een spaarvarken met kapotgeslagen snuit, een vlooienvanger en een zakhorloge. raadsel waarom sommige dingen zijn weggegooid - Published: 2021-01-17 - Modified: 2021-02-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/nieuwstad-7a-tm-d-2009/raadsel-waarom-sommige-dingen-zijn-weggegooid/ GORINCHEM - Een spaarvarken met een kapotgeslagen snuit, de eerste Gorcumse vlooienvanger en een zakhorloge van zeer vroege makelij. Het zijn enkele opvallende vondsten uit de beerput die begin dit jaar aan de Nieuwstad werd ontdekt. De vrijwilligers van de Werkgroep Archeologie Gemeente Gorinchem hebben er nog maanden werk aan. Vrijwilligers druk met puzzelen vondsten Nieuwstad "Kijk op dit scherfje staat een mannetje met een glas. " Martin van der Vliet, de glasspecialist van de werkgroep, toont een flinterdun stukje glas waarop een figuurtje staat geëtst. De fijne lijntjes met veel detail verraden dat het glas van hoge kwaliteit moet zijn geweest. "De bewoners van de Nieuwstad moeten zeer rijk zijn geweest," meent coördinator Martin Veen. Hij baseert zijn veronderstelling op de inhoud van de beerput die tevoorschijn kwam tijdens de bouw van het complex waar sinds enkele maanden cliënten van Syndion wonen. Keukenafval "Het is een beerput geweest die vermoedelijk vooral specifiek vanuit de keuken van het huis werd gebruikt, gezien de samenstelling. Er zat een enorme hoeveelheid aardewerk, porselein en glas in. Wij hebben bijvoorbeeld nauwelijks pispotten gevonden en die belandden doorgaans ook in de beerputten. Wel lagen er aardig wat testjes in," zegt Veen, terwijl hij op een kleine collectie van vierkante bakjes wijst. In een test werden gloeiende kooltjes gelegd die vervolgens in een stoof werden geplaatst, een houten kastje met gaten aan de bovenzijde. Bewoners gebruikten de stoof als voetenwarmer, een gewoonte die in de 17e en 18e eeuw bij het dagelijks leven hoorde. Dat... > Wijdschild, het kasteel van de heren van Arkel teruggevonden. In 1996 vond amateurarcheoloog Ton Wijkamp bij toeval een aantal scherven. - Published: 2021-01-06 - Modified: 2025-09-21 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/wijdschild-burcht-van-de-arkels-1996/ Onderzoek Op 19 augustus 1996 vond de Gorcumse amateurarcheoloog Ton Wijkamp bij toeval een aantal potscherven aan de rivierzijde van de Dalemsedijk in het Wijdschild, direct ten oosten van de Gorcumse binnenstad. De scherven werden in verband gebracht met het 13de eeuwse kasteel van de heren van Arkel, een bouwwerk destijds zo imposant dat het door tijdgenoten de 'Keizerlijke Burcht van de Arkels' werd genoemd. Het opgravingsterrein naast de Dalemsedijk te Gorinchem in 1996 Het aardewerk kwam te voorschijn tijdens de ontgronding die het polderdistrict Tieler- en Culemborgerwaarden uitvoerde in het kader van de verbetering van de Waal- en Lekdijk. De locatie werd op dat ogenblik geschikt gemaakt als natuurgebied. Omdat het terrein niet aangemerkt stond op de monumentenkaart van de provincie Zuid-Holland, was geen rekening gehouden met archeologische begeleiding van de werkzaamheden. Toch had men hier het één en ander kunnen verwachten. Reeds in 1815 trof men tijdens dijkwerkzaamheden dikke muurresten, kogels en aardewerk even buiten de vestinggracht. 3A. J. van der Aa Wijdschild (Het), in: Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden; deel 12; Gorinchem; 1848; p. 403. Met de bouw van huizen op de Kasteelplaats in 1976-1977 werden behalve muurresten, ook stenen kogels en zelfs een doopvont gevonden. Helaas werd hier toen te laat aandacht aan geschonken. Het merendeel van de vondsten verdween in onbekende particuliere handen. Proto-steengoed drinkkannetjes uit het Rijnland, circa 1275-1325. De vondst van de heer Wijkamp was voldoende aanleiding om nader onderzoek in te stellen. Met behulp van een graafmachine werd het ontgronde deel van het... > Bruikleenaanvragen. Het zou natuurlijk jammer zijn wanneer bijzondere vondsten voor het publiek onzichtbaar bewaard blijven.. - Published: 2021-01-06 - Modified: 2025-09-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/bruiklenen-en-aanvragen-fotomateriaal/ Het zou natuurlijk jammer zijn als bijzondere vondsten voor het publiek verborgen blijven. Gelukkig is dat niet het geval. Musea en andere culturele instellingen kunnen een bruikleenaanvraag indienen. Voor het lenen van archeologische vondsten worden geen kosten in rekening gebracht. Wij stellen echter eisen aan de manier van tentoonstellen en beveiliging, en de ontvanger van het materiaal is verplicht om het allrisk te verzekeren, ‘van spijker tot spijker’. Je kunt hier een voorbeeld van een bruikleenovereenkomst downloaden. Je verzoek moet minimaal 4 weken voor de opening van je evenement bij de beheerder van het depot zijn ingediend. Gebruik fotomateriaal Afbeeldingen waarvoor het auteursrecht van derden niet van toepassing is, mogen gebruikt worden onder de voorwaarde van een CC BY-SA 4. 0 licentie. Dit betekent dat je de afbeeldingen kunt hergebruiken, kopiëren, aanpassen en verspreiden in eigen toepassingen. We verzoeken je vriendelijk om de bron van de informatie te vermelden, namelijk: Gemeentelijk depot voor archeologie Gorinchem. Een toezending van een presentexemplaar voor onze bibliotheek wordt uiteraard zeer gewaardeerd. Voor het downloaden van fotomateriaal kun je ook gebruikmaken van onze fotoalbums op Flickr. com. Kelkglas gevonden tijdens de opgraving aan de Krijtstraat in 2002 > Het aanleveren van vondsten en onderzoekdocumentatie volgens protocol 4010 (KNA 4.1). Bovendien zijn aanvullende voorwaarden van toepassing. - Published: 2021-01-06 - Modified: 2025-10-29 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/aanleveren-vondsten-en-onderzoekdocumentatie/ Het aanleveren van vondsten en onderzoekdocumentatie door gecertificeerde bedrijven verloopt volgens protocol 4010 (KNA 4. 2). Daarnaast zijn onze aanvullende voorwaarden van toepassing. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de depotbeheerders: info@archeologiegorinchem. com Steengoed baardmankruik uit Keulen ca. 1525-1550, Blijenhoek (1996) > Moet je bijzondere vondsten melden? Bij wie moet je daarvoor zijn en hoe werkt het? Mag ik mijn archeologische vondsten zelf houden? - Published: 2021-01-06 - Modified: 2025-03-27 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/vondsten-melden/ Bijna iedereen doet wel eens een bijzondere ontdekking tijdens het omspitten van de tuin of tijdens een wandeling langs het strand. Daarnaast gaan duizenden mensen regelmatig recreatief op zoek naar bijzondere vondsten met een metaaldetector. In beide gevallen spreken we van 'toevals­vondsten', dat wil zeggen vondsten die niet gedaan zijn tijdens een opgraving. Is het nodig om deze vondsten te melden, en zo ja, hoe gaat dat in zijn werk? Met de metaaldetector speuren naar bijzondere vondsten De ene keer gaat daarbij om losse vondsten zonder veel wetenschappelijke waarde, in andere gevallen vertellen vondsten een bijzonder verhaal en kunnen ze misschien bijdragen aan de kennis van de lokale geschiedenis. Ook kan een vondst een belangrijke aanwijzing geven over andere archeologische resten in dat gebied. Het Burgerlijk Wetboek (Art. 5:13 BW) stelt dat de toevalsvondst ('schat') in gelijke delen toekomt aan degene die hem ontdekt, en aan de eigenaar van de onroerende of roerende zaak, waarin de vondst werd aangetroffen. Een schat wordt door de wet gedefinieerd als "een zaak van waarde, die zolang verborgen is geweest dat daardoor de rechtmatige eigenaar niet meer kan worden opgespoord". PAN Portable Antiquities of the Netherlands (2019) Metaaldetectie in Nederland. Gedragscode en regels voor verantwoord gebruik van de metaaldetector in Nederland. Flipbook | PDF (6 MB) Magneetvissen Magnetvissen is vergelijkbaar met het zoeken met een metaaldetector en is een populaire hobby, maar het is niet zonder beperkingen toegestaan. Dit geldt met name voor archeologische vondsten. Magnetvissen is namelijk niet gereguleerd. De uitzondering op het... > De AMZ-cyclus is een vaste procedure binnen de archeologische monumentenzorg en geldt als een verplicht werkproces voor archeologen. - Published: 2021-01-06 - Modified: 2026-01-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiebeleid/archeologisch-stappenplan-amz-cyclus/ De AMZ-cyclus is een vaste procedure binnen de archeologische monumentenzorg (AMZ) in Nederland. De cyclus is verankerd in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) en geldt als een verplicht te volgen stappenplan voor archeologen. In dit stappenplan wordt aangegeven welk traject bij planvorming bewandeld moet worden als het gaat om het inpassen van archeologische waarden en verwachtingen. Het is van groot belang om in een zo vroeg mogelijk stadium van de planvorming hiermee rekening te houden en wel voordat men start met de globale invulling van een plangebied. Detail Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) Het stappenplan gaat uit van een brede inventarisatie van wat er bekend is over de archeologische waarden. Op basis daarvan wordt zeer gericht ingezoomd op voor het plan(gebied) relevante archeologische informatie. Na iedere stap wordt beredeneerd gekozen voor meer diepgaand onderzoek op specifieke plekken, zodat uiteindelijk voldoende bekend is over aanwezige vindplaatsen om een gemotiveerde afweging in het ruimtelijke-ordeningsproces te kunnen maken. 1. Bureauonderzoek Het doel van bureauonderzoek is het verwerven van informatie - aan de hand van bestaande bronnen - over bekende of te verwachten archeologische waarden binnen of relevant voor het plangebied. Daarnaast moet het bureauonderzoek inzicht bieden in eventueel benodigd inventariserend onderzoek (stap II, zie onder). Een bureauonderzoek bestaat uit een archief- en literatuuronderzoek van archeologische en bodemkundige gegevens die bij RCE, provincie, gemeente en/of andere instanties (bijvoorbeeld universiteiten of musea) bekend zijn over het betreffende gebied. Detail Cultuurhistorische Atlas Zuid-Holland, klik op afbeelding naar de website Het Bureauonderzoek dient de volgende aspecten te... > Regels en wetgeving in de archeologie. Erfgoedwet, Omgevingswet, Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, Verdrag van Valetta. - Published: 2021-01-05 - Modified: 2025-09-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiebeleid/links-wet-en-regelgeving/ Bewerken Archeologie Portal-site van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) Besluit Erfgoedwet archeologie 2016 Besluit van 8 april 2016, houdende regels voor archeologische opgravingen. Geldend van 01-07-2016 t/m 31-12-2023. Brochures wet- en regelgeving RCE Overzicht van brochures in . pdf op gebied van wet en regelgeving, uitgegeven door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland Cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland, ook aangeduid als Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS). Erfgoedwet RCE Sinds 1 juli 2016 is er één integrale wet die betrekking heeft op onze museale objecten, musea, monumenten en archeologie op het land en onder water. Erfgoedwet 2015 Wet van 9 december 2015, houdende bundeling en aanpassing van regels op het terrein van cultureel erfgoed (Erfgoedwet). Gemeente Gorinchem Informatie over ruimtelijke ontwikkeling, bestemmingsplannen en aanvragen bouw- en sloopvergunningen. Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed Ziet toe op het duurzaam bewaren van archeologische vondsten en documentatie in archeologische depots. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA) De KNA-protocollen bevatten de minimale eisen die worden gesteld aan archeologische werkzaamheden. Aan de slag met de Omgevingswet De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. Omgevingswet VNG Voortgang van het wetgevingstraject en de invoeringsondersteuning die de VNG aan gemeenten biedt. Provincie Zuid-Holland Wat doet de provincie voor onze archeologie? , het provinciaal depot, Archeologiehuis, subsidieregeling publieksbereik. Toevalsvondsten RCE Actuele informatie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed over toevalsvondsten, het aanmelden in het landelijk registratiesysteem, etc. Verdrag van Malta (Valetta) 1992 Europees Verdrag over de bescherming van het archeologisch... > Linkpagina naar websites van databanken met archeologische vondsten, monumenten, cultuurlandschap, waardenkaarten en luchtfoto's. - Published: 2021-01-05 - Modified: 2025-09-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/archeologische-databanken/ Bewerken Actueel Hoogte Bestand Nederland Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) is een digitale hoogtekaart voor heel Nederland. Archis 3. 0 De databank waarin allerlei gegevens over archeologische vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Atlas Leefomgeving Met onder andere Nederland in 1575. De kaarten van Jacob van Deventer als laag te projecteren op huidige kaarten en luchtfoto’s. Bodemloket Databank met gegevens over de grondkwaliteit in uw omgeving. Cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland Cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland, ook aangeduid als Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS). Cultuurlandschap Bronnen en kaarten te gebruiken bij het onderzoek naar cultuurlandschap, onderhouden door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). DANS Easy E‑depot voor de Nederlandse archeologie. toegang tot duizenden archeologische onderzoeksgegevens. Dotka Data BV Luchtfoto’s en topografische kaarten van 1712 tot 2011, Archieven van o. a. Kadaster, Wageningen UR Library en ARCADIS. Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) Archeologische Monumenten Kaart (AMK) en de Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW). Landgebruik in lagen Deze applicatie laat het landgebruik in Nederland zien gedurende vier perioden uit het verleden. Kunera, laatmiddeleeuwse insignes en ampullen Laatmiddeleeuwse insignes en ampullen zijn de materiële getuigen van de rijke en boeiende visuele cultuur van de late Middeleeuwen. Merchants' Marks Database van Europese koopmansmerken Numis databank De database Numismatisch Informatie Systeem (NUMIS) bevat meer dan 277. 000 Nederlandse numismatische vondsten. Vrijwel dagelijks voegt De Nederlandsche Bank (DNB) nieuwe vondsten toe. PAN-Portable Antiquities of the Netherlands Het doel van het PAN-project is om oudheidkundige vondsten in privébezit, met name metaalvondsten gevonden met een metaaldetector, te documenteren en online... > Websites van gemeentelijke en provinciale organisaties, actief op gebied van de archeologie in de provincie Zuid-Holland. - Published: 2021-01-05 - Modified: 2025-09-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/archeologie-in-zuid-holland/ Bewerken Archeologiehuis Zuid-Holland Het museum toont de bezoeker op unieke wijze een overzicht van de rijke geschiedenis van de provincie Zuid-Holland middels een breed scala aan archeologische vondsten, nieuwe media en doe-tafels. Archeologische kroniek Ieder jaar worden bij opgravingen in Zuid-Holland tal van archeologische resten ontdekt. Daar zitten vaak spectaculaire vondsten bij. Beleef de archeologie van Zuid-Holland In Zuid-Holland zijn verschillende musea en parken waar je het verleden kunt ontdekken en beleven. Cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland Cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland, ook aangeduid als Cultuurhistorische Hoofdstructuur (CHS). Kaarten worden onderhouden door de Provincie Zuid-Holland. Delft Archeologie Delft is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het archeologisch beleid van de gemeente Delft en draagt ook de zorg voor het beschermen en behouden van de archeologische resten in de gemeentes Midden-Delfland, Westland, Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland en Zoetermeer. Den Haag In Den Haag wordt 6. 000 jaar erfgoed onderzocht en behouden. De archeologen van de gemeente beoordelen bouw- en bestemmingsplannen, doen opgravingen en bewaren archeologische vondsten en gegevens. Dordrecht Ondergronds Ontdek het onzichtbare verleden van Hollands oudste stad ! Erfgoed Leiden en omstreken Met zoveel disciplines onder één dak worden er heel wat vragen gesteld. Professionele archeologen en bouwhistorici, maar ook amateurhistorici, zijn continu bezig met het doen van onderzoek. Erfgoedhuis Zuid-Holland Een belangrijk deel van ons erfgoed ligt verborgen in de Zuid-Hollandse bodem. Het is van belang dat we daar op een goede manier mee omgaan. Erfgoedhuis Zuid-Holland zet zich hiervoor in. Provinciaal Archeologisch Depot In het Provinciaal Archeologisch Depot voor de bodemvondsten bewaart en... > In opdracht van Van der Helm Milieubeheer B.V. heeft Bureau voor Archeologie boringen uitgevoerd aan de Van Zomerenlaan en D.F. Pauwstraat - Published: 2021-01-01 - Modified: 2025-03-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/van-zomerenlaan-en-d-f-pauwstraat-2020/ Onderzoek D. F. Pauwstraat in noordelijke richting tijdens de veldwerkzaamheden In opdracht van Van der Helm Milieubeheer B. V. heeft Bureau voor Archeologie in mei 2020 een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van boringen uitgevoerd voor graafwerkzaamheden aan de Van Zomerenlaan en D. F. Pauwstraat. De vraagstelling van het onderzoek luidt: hoe kan rekening gehouden worden met eventuele archeologische waarden bij de voorgenomen ontwikkeling? Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de richtlijnen van de KNA, protocollen 4002 en 4003. Voor het onderzoek zijn kaarten, databases en literatuur geraadpleegd om te komen tot een gespecificeerde archeologische verwachting van de locatie. In het plangebied wordt de bebouwing gesloopt en vinden graafwerkzaamheden plaats tot circa 150 cm -mv. Komafzettingen van de Linge De onderzoekslocatie ligt in een komgebied waar een pakket klei en veen van circa 9,5 meter dik is afgezet op het Pleistoceen niveau. Dit proces heeft vrijwel ononderbroken plaats kunnen vinden tot bedijking van de rivieren aan het begin van de Middeleeuwen. Het plangebied ligt ongeveer 800 meter ten noorden van de historische kern van Gorinchem, de plaats wordt voor het eerst genoemd in historische bronnen uit de 13e eeuw. De locatie ligt ongeveer 40 meter ten oosten van de trekvaart tussen Gorinchem en Vianen. Het plangebied is onbebouwd op historische kaarten tot 1950. De bebouwing is in 2020 gesloopt. Booronderzoek In het plangebied zijn acht boringen gezet tot 500 cm -mv. De natuurlijke ondergrond bestaat uit komafzettingen van de Linge op veen. In vier boringen zijn sterk... > Archeologisch bureauonderzoek en een booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied Spijksedijk 2, 2a, 4 en 6 te Gorinchem - Published: 2020-08-09 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/spijksedijk-2-2a-4-en-6-2017/ Onderzoek Spijksedijk 2, 2a, 4 en 6 Hamaland Advies heeft in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf een archeologisch bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied Spijksedijk 2, 2a, 4 en 6 te Gorinchem. Tevens is een bouwdossieronderzoek verricht. Het betreft een gebied met gebouwen/loodsen met een terreinoppervlakte van 10. 185 m². Het onderzoek is uitgevoerd in verband met de geplande verkoop van het object en bijbehorende gronden, waarbij een risicoanalyse gemaakt wordt van de te verwachten archeologische waarden in het plangebied. Er is nog geen concrete planvorming voorzien op het moment dat dit rapport verschijnt. De resultaten van het archeologisch onderzoek zijn de leidraad voor de verdere herontwikkeling van het plangebied, zodat archeologische waarden zo min mogelijk verstoord worden. De toekomstige gebruiker is nog niet bekend. Prehistorie tot middeleeuwen Het noordelijk deel van het plangebied ligt op de archeologische verwachting- en beleidsadvieskaart van de gemeente Gorinchem in een gebied met een hoge verwachting aan of nabij het oppervlak voor de periode van de prehistorie tot de middeleeuwen. Het uiterste noordelijke puntje van het plangebied ligt in het water en heeft geen verwachting. Het zuidelijk deel is vanwege de ligging in de historische kern gecategoriseerd met een zeer hoge verwachting voor de periode van de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. In gebieden met meerdere verwachtingswaarden geldt de eis van de hoogste verwachting, namelijk de zeer hoge verwachting. Gemeentelijke eis is dat bij bodemverstoringen dieper dan 30 cm -mv en over een groter oppervlak dan 30 m² een archeologisch onderzoek... > Woordzoeker opgraving Bagijnenwalstraat. Zoek in het diagram de woorden uit de woordenlijst. Veel succes! - Published: 2020-07-11 - Modified: 2025-06-04 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/woordzoeker-opgraving-bagijnenwalstraat/ Zoek de woorden uit de woordenlijst De woorden staan horizontaal, verticaal en diagonaal in beide richtingen verstopt. Sommige letters worden vaker gebruikt. Veel succes! > Cupido zoeken test je geheugen. Keer de tegeltjes om en zoek zo snel mogelijk uit welke bij elkaar behoren. Je core staat onderaan de pagina. - Published: 2020-06-14 - Modified: 2021-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/cupido-zoeken/ Test je geheugen Zoek uit welke tegels bij elkaar behoren. Probeer daarbij zo min mogelijk tegeltjes te draaien. Je score staat onderaan de pagina. Veel succes! > In 2018 heeft Hollandia archeologen in opdracht van Allinq uit Harderwijk een archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Vijfde Uitgang 5. - Published: 2020-06-09 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/vijfde-uitgang-5-2018/ Onderzoek Vijfde Uitgang 5 In februari 2018 heeft Hollandia archeologen in opdracht van Allinq een archeologisch bureauonderzoek en een aansluitend inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen uitgevoerd aan de vijfde Uitgang 5 te Gorinchem. Reden voor het onderzoek is het voornemen van de opdrachtgever om binnen het onderzoeksgebied een zendmast te bouwen. De geplande werkzaamheden kunnen tot gevolg hebben dat eventueel in de ondergrond aanwezige archeologische resten worden verstoord. Het doel van het onderzoek is om in een vroeg stadium van de werkzaamheden een gespecificeerde archeologische verwachting te formuleren en deze aan te vullen middels het inventariserend veldonderzoek. Conclusie Het archeologisch bureauonderzoek heeft aangetoond dat het onderzoeksgebied is gelegen op een oud bastion dat onderdeel is van de fortificatie van Gorinchem. Op de archeologische beleidskaart is aangegeven dat het een terrein betreft meteen hoge archeologische verwachting. op historische kaarten is te zien dat het terrein aan het begin van de 17de eeuw binnen de omwalling van de stad valt en onderdeel werd van bastion 11. Mede op basis hiervan was er een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische sporen uit de Nieuwe Tijd. Het inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen heeft aangetoond dat er tot op grote diepte een dik ophogingspakket aanwezig is in de vorm van klei. In dit pakket waren geen aanwijzingen voor behoudenswaardige archeologische sporen. Advies Op basis van het archeologisch bureauonderzoek en het aansluitende veldonderzoek door middel van verkennende boringen wordt geadviseerd om geen archeologische vervolgstappen te ondernemen. Hiermee is het terrein echter niet vrijgegeven.... > Archeologisch bureauonderzoek en grondboringen Plangebied Haarweg 85 Gorinchem Gemeente Gorinchem door SOB Research, Heinenoord in 2019. - Published: 2020-06-09 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/haarweg-85-2019/ Onderzoek Haarweg 85. Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van de vergunningprocedure voor de bouw van een nieuwe schuur met een omvang van 16 x 24 meter ter plaatse van de Haarweg 85. De oppervlakte van het plangebied bedraagt circa 400 m2. Conclusies onderzoek De belangrijkste te voorziene bodemverstoringen betreffen de aanleg van de bouwput voor de nieuwe schuur, tot op een diepte van circa 0. 5 meter beneden het maaiveld. Voorafgaand aan het archeologisch onderzoek waren de heiwerkzaamheden afgerond. Op de kaart van het vigerende Bestemingsplan Buitengebied Gorinchem ( PDF 6 MB) wordt ter plaatse van het plangebied een zone weergegeven met een archeologische dubbelbestemming (Waarde - Archeologische verwachting hoog PM1). Voor een dergelijke zone geldt op basis van artikel 21 van de bestemmingsplanregels een onderzoekverplichting wanneer daar in het kader van de verlening van een omgevingsvergunning bodemverstoringen worden voorzien met een oppervlakte van meer dan 50 m² en met een diepte van meer dan 0. 3 meter beneden het maaiveld. Ter plaatse van het noordelijk deel van het plangebied wordt een zone weergegeven met nog een tweede archeologische dubbelbestemming (Waarde - Archeologische verwachting zeer hoog LMNT2). Voor een dergelijke zone geldt op basis van artikel 28 van de bestemmingsplanregels een onderzoekverplichting wanneer daar in het kader van de verlening van een omgevingsvergunning bodemverstoringen worden voorzien met een oppervlakte van meer dan 30 m² en met een diepte van meer dan 0. 3 meter beneden het maaiveld. In het kader van de vergunningprocedure voor de planontwikkeling moest... > In opdracht van SAB uit Arnhem heeft ArcheoSupport bv een archeologisch bureau-onderzoek uitgevoerd voor het hockeyveld aan de Bataafsekade 16 - Published: 2020-06-09 - Modified: 2024-06-25 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/bataafsekade-16-hockeyveld-2014/ Onderzoek Bataafsekade 16 In opdracht van SAB uit Arnhem heeft ArcheoSupport bv een bureau-onderzoek uitgevoerd voor het hockeyveld aan de Bataafsekade 16 in Gorinchem. Aanleiding tot dit onderzoek vormt een onderzoek van de gemeente naar de mogelijkheden voor de aanleg van een derde hockeyveld. Verstoringen als gevolg van de aanleg kunnen eventueel aanwezige archeologische resten bedreigen. Volgens de archeologische beleidsadvieskaart ligt de onderzoekslocatie in een zone met een lage archeologische verwachting, waarvoor een onderzoekplicht geldt bij onderzoekslocaties groter dan 1 hectare en een verstoring dieper dan 30 cm. Het onderhavige plangebied voldoet aan beide criteria. Conclusies en aanbevelingen De onderzoekslocatie ligt in het komgebied ten noorden van de Waal en heeft hierdoor een lage archeologische verwachting voor alle perioden. Naast het plangebied ligt een echter een crevasse van de Gorkum-Arkel-stroomgordel, die mogelijk ook nog binnen het plangebied aanwezig is. De afzettingen van deze crevasse worden beneden 2 m –mv verwacht en hebben een middelhoge verwachting voor resten uit het Neolithicum. Geadviseerd wordt om, wanneer bij de aanleg van de nieuwe velden bodemverstoringen dieper dan 1,7 m –mv plaatsvinden, een verkennend booronderzoek uit te voeren om vast te stellen of er daadwerkelijk crevasse-afzettingen aanwezig zijn binnen het plangebied. Voor werkzaamheden ondieper dan 1,7 m –maaiveld is geen vervolgonderzoek nodig. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Gorinchem, om op basis van deze rapportage een selectiebesluit te nemen. De archeologische meldingsplicht conform art. 53 van de WAMZ blijft sowieso bestaan. Als er tijdens de graafwerkzaamheden archeologische resten worden aangetroffen, dan dient... > Tijdens bouwwerkzaamheden vond de bewoner een oude sloot gedempt met Rijnlandse en faience borden, tabakspijpen, flessen, bekers en botten. - Published: 2020-05-11 - Modified: 2025-09-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/arkelse-onderweg-45/ Waarneming In september 2014 werd bij de aanleg van een fundering voor een schuur aan de Arkelse Onderweg 46, op een diepte van 0,7 m onder het maaiveld en over een lengte van 2 m, een omvangrijk pakket scherven ontdekt. De bewoner stuitte op de resten van een oude sloot. In deze sloot werden overblijfselen aangetroffen van Rijnlandse en faience borden, wit- en rood bakkend aardewerk, tabakspijpen, flessen, kelkglazen, bekers en dierlijke botten. Na onderzoek van de meer dan 200 tabakspijpen was het mogelijk de vondsten te dateren tussen 1725 en 1745. Arkelse Onderweg 46 Bewoning vanaf de 14e eeuw In het begin van de 14de eeuw werd op de oeverwal van de Linge de Arkelsedijk aangelegd. Evenwijdig aan de Arkelsedijk ligt de Arkelse Onderweg. De afstand tussen de dijk en de Arkelse Onderweg is vanouds niet overal gelijk. De kaart van Jacob van Deventer (1558) geeft deze situatie al aan. Na de bedijking van de Linge kwam het gebied beschikbaar voor bewoning. Detail kaart van Gorinchem door Jacob van Deventer (1558) De locatie in 1724 en 1815 Publicaties Busch, T. (2015) De toevalsvondst van de Arkelse Onderweg. in: Grondig Bekeken 30 nr. 4, p. 31 – 34. Flipbook | PDF (2 MB) Oostveen, J. van (2015) Tabakspijpen van de Arkelse Onderweg 46, Tiel. Flipbook | PDF (3 MB) Foto's Metadata Bewerken Archisnummer(s):4860781100 (OM) Topografische kaart:38G Coördinaten:127. 2380/428. 0744 127. 2423/428. 0736 127. 2363/428. 0703 127. 2428/428. 0720 Toponiem:Arkelse Onderweg 46 Plaats:Gorinchem Gemeente:Gorinchem Provincie:Zuid-Holland Type onderzoek:Toevalsvondst Uitvoerder:Particulier Projectleider:- Opdrachtgever:- Bevoegd gezag:- Aanvang... > Linkpagina websites historisch Gorinchem, Gorcumse musea, verenigingen en stichtingen actief op gebied van de historie van Gorinchem. - Published: 2020-04-18 - Modified: 2025-09-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/geschiedenis-en-monumenten-van-gorinchem/historisch-gorinchem/ Bewerken Gorcums Museum Het Gorcums Museum biedt een variëteit aan tentoonstellingen. Het belicht de geschiedenis van de stad, beschikt over een collectie Gorcumse schilderijen uit de Gouden Eeuw, en toont ook hedendaagse Gorcumse kunst. Hendrick Hamel Museum In het Hendrick Hamel Museum krijg je de kans om meer te leren over deze zeventiende-eeuwse zeeheld en de wereld waarin hij leefde. Het museum is gehuisvest in het Hamelhuis. Historische vereniging Oud-Gorcum De vereniging werd in 1909 opgericht en behoort tot de oudste historische verenigingen in Nederland. Mooi Gorinchem Een initiatief van de Stichting Gorinchem Citymarketing. Samen met haar partners profileert deze stichting Gorinchem als de grootste authentieke vesting van Nederland. Regionaal Archief Gorinchem Als je onderzoek wilt doen naar je voorouders, je woning, of alles wat met de geschiedenis van Gorinchem en haar inwoners door de jaren heen te maken heeft, bent je hier aan het juiste adres. Stichting Gorcum Educatie De Gorcum Academie biedt de cursus Gorcumkunde aan, bestaande uit tien colleges met deskundige sprekers die spannende verhalen en interessante feiten met zich meebrengen. Stichting Gouden Eeuw Gorinchem Deze stichting heeft als doel kunstwerken te verwerven van bekende 17e-eeuwse schilders die een band hebben met Gorinchem. Stichting Stadsherstel Gorinchem Sinds 1976 zet deze stichting zich in voor het behoud van historisch waardevolle en karakteristieke panden in Gorinchem. Tevens bieden zij informatie over de stichtingen Het Holzfonds en Merewade. Stichting Stoomspuit Gorkum Een stichting die zich wijdt aan het behoud van de historische stoomspuit uit 1910. Streekgeschiedenis Alblasserwaard Blogs die de... > Archeologisch bureauonderzoek Tolsteeg 6 te Gorinchem, uitgevoerd door Transect b.v. In opdracht van Van Es Architecten. (2018) - Published: 2020-02-10 - Modified: 2025-11-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/tolsteeg-6-2018/ Onderzoek Tolsteeg 6 In opdracht van Van Es Architecten heeft Transect B. V. in juli 2018 een archeologisch bureauonderzoek (BO) uitgevoerd in een plangebied aan de Tolsteeg 6 in Gorinchem. De aanleiding van het onderzoek is de functiewijzing van woonwinkel naar woning met atelier. Tevens worden er garages gerealiseerd. Het onderhavige onderzoek vond plaats in het kader van de hiervoor benodigde omgevingsvergunning. Vanuit het bestemmingsplan Binnenstad e. o. (2015) heeft het plangebied een archeologische waarde (dubbelbestemming waarde-archeologische verwachting zeer hoog LMNT1). De archeologische waarde kan in het kader van de plannen worden aangetast, gezien de omvang van de voorgenomen bodemingrepen. Hierom is archeologisch vooronderzoek nodig, om inzicht te krijgen of en in hoeverre de werkzaamheden van invloed zijn op de archeologische waarde in het plangebied. In dit rapport worden de resultaten van het vooronderzoek beschreven op basis waarvan de gemeente een selectiebesluit kan nemen. Conclusie Op basis van het bureauonderzoek geldt voor het plangebied een zeer hoge archeologische verwachting op vondsten en/of sporen uit de periode Late-Middeleeuwen-Nieuwe Tijd door de ligging in de historische kern van Gorinchem. In de omgeving van het plangebied zijn hier vondsten vanaf de Late-Middeleeuwen bekend en is een ophoogpakket van 2,5 tot 6,5 m dik aangetroffen. Dit ophoogpakket kan vanaf het maaiveld aanwezig zijn. Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat in 1560 in het plangebied een gracht en bebouwing aanwezig was, die wellicht terug gaan tot in de Late-Middeleeuwen. Mogelijk zijn hiervan nog sporen en vondsten (in de grachtvulling) van in de ondergrond aanwezig. Het plangebied... > In 2009 heeft de Steekproef een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Spijksedijk 56 te Gorinchem. - Published: 2020-01-06 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/spijksedijk-56-2009/ Onderzoek Spijksedijk 56 Op 26 maart 2009 is door De Steekproef een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) uitgevoerd op een terrein aan de Spijksedijk 56 te Gorinchem. Het archeologisch onderzoek betrof een veldonderzoek met bureauonderzoek. Het bureauonderzoek heeft tot doel om op basis van beschikbare informatie te komen tot een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel. Het veldonderzoek heeft vervolgens tot doel om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen door middel van veldwaarnemingen. Hiermee kan de vraagstelling beantwoord worden of in het plangebied archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of deze vervolgonderzoek en/of planaanpassing vereisen. Verwachting vanaf late IJzertijd Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor wat betreft de aanwezigheid van archeologische resten daterend vanaf de late ijzertijd. Uit het booronderzoek blijkt dat de bovenste halve tot anderhalve meter van de bodem in het plangebied verloren is gegaan bij de inrichting tot bedrijventerrein. De toplaag binnen het bedrijventerrein bestaat op de meeste plaatsen uit een ongeveer één meter dik pakket baksteenpuin. De hieronder aangetroffen afzettingen zijn gevormd in een dynamisch afzettingsmilieu waarin geen geschikte bewoningsomstandigheden heersten. Dikke kleilaag De in de voet van de Spijksedijk gezette boringen contrasteren sterk met de binnen het bedrijventerrein gezette boringen, doordat deze boringen worden gekenmerkt door een toplaag van humusrijke, stevige klei op een dik pakket komklei dat doorloopt tot drie meter beneden het maaiveld. Geen indicatoren Bij de boringen zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. De resultaten van het onderzoek geven geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren. Evenmin zijn tijdens het... - Published: 2019-07-15 - Modified: 2021-03-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/wolpheren-1920/ Deze inhoud is beschermd met een wachtwoord. Voer hieronder je wachtwoord in om het te bekijken. Wachtwoord: > Opgraving uitgevoerd op het glacis van Bastion XI in de vesting Gorinchem. Voor de aanleg van een duiker werd een sleuf gegraven - Published: 2019-07-10 - Modified: 2024-01-26 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/bastion-xi-glacis-2017/ Onderzoek Op 21 december 2017 heeft Hollandia archeologen in Zaandijk een opgraving uitgevoerd op het glacis ter hoogte van Bastion XI in Gorinchem. Voor de aanleg van een duiker werd een sleuf gegraven. Vestingwerk bij de Dalempoort met de bedekte weg tussen deaarden wallen, G. M. Kurz naar Christian Schüler (1855) Een dwarsdoorsnede van de vesting rond Groenlo (1627) Hoge verwachting Aangezien het gebied, het glacis en de bedekte weg, is aangemerkt als een gebied met een hoge archeologische verwachting, diende onderzoek plaats te vinden om de archeologische waarden die mogelijk verloren gingen, vast te leggen. Het doel van de opgraving was in de eerste instantie het behoud en de documentatie van archeologische sporen. De omvang van het op te graven areaal werd bepaald door de verstorende ingreep. Dwarsdoorsnede van het glacis in werkput 1 Conclusie Tijdens de opgraving op het glacis is een opgebracht kleilichaam aangetroffen dat uit de 18de eeuw dateert. Het glacis loopt richting het oosten met 0,7 m op en is opgebracht op natuurlijke afzettingen behorende tot de formatie van Echteld. Er zijn verder geen archeologische sporen van een bedekte weg of van de gracht gevonden. Foto's Publicaties Floore, P. M. (2017) Programma van eisen Bastion XI – Glacis - duikeraanleg in Gorinchem, Zaandijk. Flipbook | PDF (1 MB) Horsthuis, A. (1997) Wallen en poorten. Geschiedenis van de Gorinchemse vestingwerken, Gorcumse Monumentenreeks 5, Gorinchem. WorldCat | Flipbook | PDF (5 MB) Salomons, K. T. (2019) Het glacis van bastion XI in Gorinchem, een archeologische opgraving voor... > Politiebericht RTV Rijnmond. Diefstal archeologische vondsten Kazerneplein. Philomena Bijlhout, Pieter Floore, Peter von Hout en Martin Veen. - Published: 2019-03-30 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/diefstal-archeologische-vondsten/ Philomena Bijlhout interviewt Pieter Floore, Peter von Hout en Martin Veen na de diefstal van archeologische vondsten uit een beerput op het Kazerneplein in 1997. Politiebericht RTV Rijnmond, 17 september 1997. > Bij de Grote Toren in Gorinchem zijn menselijke botresten gevonden. afkomstig van de begraafplaats aan de Groenmarkt. Rapportage RTV Rijnmond - Published: 2019-03-10 - Modified: 2022-04-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/achter-de-kerk-2008/botresten-gevonden-bij-grote-toren-gorinchem/ Beluister rapportage RTV Rijnmond Tijdens graafwerkzaamheden naast de Grote Toren in Gorinchem zijn menselijke botresten gevonden. Het gaat om botten die afkomstig zijn van een begraafplaats aan de Groenmarkt die 200 jaar geleden is gesloten. Hoe oud de botten zijn, wordt nog uitgezocht. Het werk in Gorinchem ligt stil na de vondst. De gemeente werkt aan een draaiboek voor het geval er bij de graafwerkzaamheden nog meer menselijke resten worden gevonden. Het is de tweede vondst van menselijke botten deze week. In Dordrecht werden onder een schoolplein de resten van twee of drie mensen opgegraven. Dat bleek een archeologische vondst te zijn. 18-01-2008 RTV Rijnmond > Archeologisch bureau- en booronderzoek door Archeodienst in verband met aanleg van ontsluitingsweg naar bedrijvengebied Groote Haar (2015) - Published: 2018-11-25 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/groote-haar-2015/ Onderzoek De Groote Haar in 2018. Voor de aanleg van de ontsluitingsweg naar het geplande bedrijventerrein Groote Haar ten noorden van Gorinchem werd door Archeodienst BV in november 2015 op deze locatie een uitgebreid bureau- en booronderzoek uitgevoerd. Op grond van de resultaten van het booronderzoek acht Archeodienst een vervolgonderzoek noodzakelijk in verschillende delen van het gebied als er dieper wordt gegraven dan aangegeven in figuur 1. Op basis van de resultaten van het booronderzoek blijven zones over die een (middel)hoge verwachting behouden. Ook is een deel van het plangebied niet onderzocht, waar mogelijk ook nog (middel) hoge verwachtingszones voorkomen. Figuur 1. De (middel)hoge verwachting ter plaatse van de (oevers van) crevasses geldt voor de periode Meso- en Neolithicum. Aangezien de eventuele resten uit het Meso- en Neolithicum verwacht worden, wordt een karterend booronderzoek uitgevoerd voor middelgrote tot grote nederzettingen uit de steentijd die zich kenmerken door een archeologische laag door middel van methode B2 uit de leidraad karterend onderzoek 1Tol, A. J. , J. W. H. P. Verhagen, M. Verbruggen, (2012) Leidraad inventariserend veldonderzoek versie 2. 0. Deel: karterend booronderzoek, Gouda (SIKB uitgave). Deze methode omvat boringen in een grid van 20 x 25 met een guts met een doorsnede van 3 cm. Bijkomend voordeel is dat de al gezette boringen dezelfde boordiameter hebben en het grid van 20 x 25 m over het gebruikte grid van 40 x 50 te leggen is. Hierdoor hoeven alleen extra boringen gezet te worden (vier rondom een boring met een bodem) en... > Transect heeft in 2014 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd op Laag Dalemseweg 3, in verband met de aanvraag van een omgevingsvergunning - Published: 2018-11-04 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/laagdalemseweg-3-2014/ Onderzoek Transect heeft in augustus 2014 aan de Laag Dalemseweg 3 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied. De aanleiding van het onderzoek was de aanvraag van een omgevingsvergunning in het kader van de voorgenomen sloop en nieuwbouw van de agrarische gebouwen op het erf. Het plangebied valt binnen bestemmingsplan Buitengebied, en heeft hierin de waarde Archeologie hoog PM1 gekregen. Voor ontwikkelingen groter dan 250 m2 en waarbij de grond dieper geroerd wordt dan 30 cm –Mv diende daarom archeologisch vooronderzoek plaats te vinden. Laag Dalemseweg 3 in 2014 Conclusie Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek bestond een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de late prehistorie tot en met de late middeleeuwen. Op basis van de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een komgebied. Deze is bij het booronderzoek aangetroffen. Op grond van het veldonderzoek is vastgesteld dat het plangebied altijd in de overstromingsvlakte van een rivier heeft gelegen. Een humeuze vegetatiehorizont die zou kunnen wijzen op permanente begroeiing ontbreekt, evenals ontkalking van de klei (door uitloging). Op basis van historisch kaartmateriaal is vastgesteld dat het plangebied vermoedelijk altijd onbebouwd is geweest. Het oudst geraadpleegde kaartmateriaal van het plangebied uit het eind van de 18de eeuw laat ter plaatse van het plangebied akker- en weiland zien. Ook op jonger kaartmateriaal staat geen bebouwing aangegeven, waardoor voor de Nieuwe tijd daarom een lage verwachting op het aantreffen van archeologische (nederzettings)resten bestaat. De oudst bekende bebouwing is die van het huidige erf. Op basis van de... > Opgraving naar het kerkhof op het gebied Achter de Kerk-Groenmarkt. Het onderzoek was noodzakelijk in verband met het planten van lindebomen. - Published: 2018-05-11 - Modified: 2025-03-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/achter-de-kerk-groenmarkt-2017/ Onderzoek Achter de Kerk-Groenmarkt (2017) Dinsdag 7 november 2017 startte Hollandia Archeologen uit Zaandijk met een opgraving naar het voormalige kerkhof op het gebied Achter de Kerk-Groenmarkt. Het onderzoek was noodzakelijk in verband met het planten van een viertal lindebomen op deze plek als onderdeel van de herinrichting van dit gebied. Kerkhof Zoals in veel dorpen en steden vormde de kerk het middelpunt van de nederzetting. In 1263 werd een aan Sint Maarten gewijde kerk in gebruik genomen. De toren raakte in een onweer in 1361 zwaar beschadigd en werd vervangen door de huidige toren waaraan tussen 1450 en 1517 is gebouwd. Mogelijk zijn vanaf de bouw van de eerste kerk in Gorcum op de gewijde grond rond het kerkgebouw overledenen begraven. Grote Kerk 1755, Jan Caspar Philips Tientallen skeletten Er werden in totaal 95 graven gevonden. Alle skeletten werden zorgvuldig geborgen, waarna een uitgebreid fysisch antropologisch onderzoek zal plaatsvinden. Het opgraven, documenteren en analyseren van menselijk skeletmateriaal is een tijdrovende klus. De eindresultaten kwamen daarom pas enkele jaren later beschikbaar. Al eerder tijdens onderzoek Achter de Kerk in 2008 waren 53 individuen geborgen en uitgebreid onderzocht. M. Langeveld en C. van der Linden (2020) Archeologische opgraving naar begraafplaats ten noorden van de Grote Kerk aan de Groenmarkt in Gorinchem, gemeente Gorinchem (Z-H), Hollandia reeks 967, Zaandijk 3D Flipbook | PDF (28 MB) De Muurschilderijen der St. Janskerk te Gorinchem Gedetailleerde studie naar de middeleeuwse muurschilderingen in de St. Janskerk van Gorinchem, die Janssen onderzoekt ... Lees verder... Ook hier... > Oktober 2017 startte Transect een archeologisch onderzoek in de Hazewindhondstraat 6 waarbij de middeleeuwse vestingmuur werd blootgelegd. - Published: 2018-04-20 - Modified: 2026-04-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/hazewindhondstraat-6-2017/ Onderzoek Dinsdag 10 oktober 2017 startte Transect BV een archeologisch onderzoek op Hazewindhondstraat 6. Nadat eerder funderingen van 17de eeuwse bebouwing en een 18de eeuwse watergang waren aangetroffen, werd ook een deel van de middeleeuwse vestingmuur blootgelegd. Resten van de middeleeuwse vestingmuur rond de onderzoekslokatie Middeleeuwse muur Op de kaart van Jacob van Deventer uit 1558 lijkt alsof de huidige bebouwing voor een deel op de in de 16de eeuw gedempte vestinggracht werd geplaatst en dat de oude vestingmuur zich meer oostelijk aan de straatzijde bevond. Nader onderzoek bewijst nu dat de huidige kademuur aan de Schuttersgracht (een nog zichtbaar! ) deel is van deze 14de eeuwse vestingmuur en dat de oorspronkelijke rooilijnen in de loop der tijd zijn gewijzigd. Detail stadsplattegrond door Jacob van Deventer (1558) Vestingtoren Dezelfde kaart van Van Deventer toont aan het westelijke einde van de Ariën Brandsteeg een torentje. Helaas blijkt nu dat deze tijdens de westelijke stadsuitleg aan het eind van de 16de eeuw tot aan de grond is afgebroken. Dankzij de nog aanwezige braaksporen zijn we echter wel in staat de exacte plek van deze voormalige vestingtoren te lokaliseren. Nadat de toren omstreeks 1580 werd afgebroken bleef dit litteken zichtbaar in de stadsmuur Al eerder zijn de percelen Hazewindhondstraat 8-10 (2015) onderzocht. Ook toen stuitte men op de 14de eeuwse vestingmuur. Nieuwe woningen Na afronding van het onderzoek startte Stichting Stadsherstel Gorinchem met de bouw van een aantal nieuwe woningen op deze locatie. Foto's Publicaties Hundertmark, H. F. G. (2022) Een nieuw kasteel... > In opdracht van VM-Montage heeft ARC een archeologisch bureau-onderzoek en veldonderzoek (IVO) uitgevoerd voor Merwededijk 42 in Dalem (2011). - Published: 2018-04-06 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/merwededijk-42-2011/ Onderzoek Merwededijk 42 In opdracht van VM-Montage heeft Archaeological Research & Consultancy (ARC bv) een archeologisch bureau-onderzoek en inventariserend veldonderzoek (IVO) door middel van boringen uitgevoerd voor Merwededijk 42 in Dalem. Aanleiding voor dit onderzoek vormt de voorgenomen sloop en nieuwbouw op de locatie. Bij deze werkzaamheden worden mogelijk archeologische waarden bedreigd. Conform de Wet op de Archeologische Monumentenzorg dient het plangebied eerst te worden onderzocht op de aanwezigheid van archeologische waarden. Verwachtingen Op basis van de bij het bureauonderzoek verkregen informatie kan een archeologisch verwachtingsmodel voor de onderzoekslocatie worden opgesteld. Op de onderzoekslocatie worden oeverafzettingen van de Merwede/Waal verwacht. Op deze oeverafzettingen worden archeologische resten verwacht uit de periode vanaf de Vroege Middeleeuwen. Bovendien ligt de onderzoekslocatie aan de rand van het oude bebouwingslint van Dalem. Hierdoor heeft de onderzoekslokatie een hoge trefkans op archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Onder de oeverafzettingen van de Merwede zijn waarschijnlijk nog afzettingen van de Stroomgordel van Gorkum-Arkel aanwezig vanaf een diepte van ca. 4 –mv. Aan de top van deze oeverafzettingen kunnen archeologische resten uit het Neolithicum voorkomen. De mogelijk aanwezige archeologische resten zullen door de relatief hoge grondwaterstand naast anorganische resten zoals aardewerk of baksteen ook bestaan uit organische resten. Ook kunnen mogelijk fosfaatvlekken worden aangetroffen. Geen sporen De onderzoekslocatie ligt lager dan de omgeving. Op de onderzoekslocatie is vanaf de jaren '30 van de vorige eeuw een woning aanwezig. Hiervoor was het terrein onbebouwd en in gebruik als boomgaard/bos. Uit het verkennende booronderzoek blijkt dat er... > In het plangebied Krinkelwinkel wordt een overnachtingshaven gerealiseerd. In het kader daarvan is een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd - Published: 2017-05-28 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/krinkelwinkel-2016/ Onderzoek Binnen het plangebied Krinkelwinkel zal een overnachtingshaven worden gerealiseerd. In het kader daarvan is in opdracht van LievenseCSO Milieu B. V. door Archeodienst een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd. De boringen zijn archeologisch beschreven voordat de monsters voor het bodemonderzoek werden genomen. Krinkelwinkel gezien vanaf de Merwededijk (2016) Ophogingen Binnen het plangebied is een antropogeen ophogingspakket aangetroffen van minimaal 5,0 à 6,5 m dik. De fragmenten aardewerk die zijn aangetroffen dateren in de periode 1450 – 1650 (1700). Deze fragmenten passen binnen de (cultuur)historische context van de bolwerken (17e eeuw) en de Merwededijk (16e eeuw) die ter hoogte van het plangebied voorkomen. Het is echter de vraag of het antropogene pakket direct aan deze cultuurhistorische context kan worden gekoppeld. Het is goed mogelijk dat de grond afkomstig is uit de Merwedehaven. Loodsen en vaartuigen van de torpedisten, gelegerd in de Willemskazerne ca. 1920 Bij de aanleg van de haven aan het einde van de 19e eeuw kan de uitgegraven grond zijn gebruikt om het plangebied en het terrein ten westen daarvan op te hogen. Dit zou de sterk wisselende gelaagdheid tussen de verschillende boringen kunnen verklaren. Archeologische resten onder het ophogingspakket zijn niet uit te sluiten. Langs en/of onder de dijk kunnen bewoningssporen aanwezig zijn met name als sprake is van oude oeverwalafzettingen van de Merwede. Zwaanpolder detail kadastrale kaart Gorinchem 1881 Geen vervolgonderzoek Op basis van de resultaten van het onderzoek zijn er twee hypotheses opgesteld als verklaring voor de aanwezigheid van het antropogene ophogingspakket. Het ophogingspakket is aan het... > Archeologisch onderzoek Kooiweg 2 en ongenummerd in verband met de aanvraag van een omgevingsvergunning voor nieuwbouw. - Published: 2017-05-27 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kooiweg-2-en-ongenummerd-2015/ Onderzoek Kooiweg ongenummerd De aanleiding van het onderzoek door ADC-Archeoprojecten was de aanvraag van een omgevingsvergunning ten behoeve van de bouw van een woning en een veestal. Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Hieruit volgt dat het plangebied is gelegen in de Alblasserwaard, een uitgestrekt komgebied met fossiele stroomgordels- en crevasses in de ondergrond. Deze eenheden manifesteren zich als langgerekte, smalle zones, die vanwege hun zandige samenstelling minder inklonken dan klei en veen in het omringende gebied. Hierdoor lagen zij hoger in het landschap en werden zij in het verleden bij voorkeur uitgekozen voor bewoning en landbouw. De verbreiding van crevasse-afzettingen is over het algemeen relatief beperkt. Dit betekent dat deze afzettingen minder geschikt zijn voor grote nederzettingen dan de stroomgordels. Op crevasse-afzettingen kunnen voornamelijk archeologische resten in de vorm van individuele huisplaatsen of kleinschalige nederzettingen worden verwacht. Gezien de vermoedelijke relatie van de ter plaatse van deelgebied Kooiweg 2 verwachte crevasse-afzettingen met de zuidelijker gelegen Merwede zullen eventueel aanwezige archeologische waarden uit de periode vanaf de Romeinse tijd dateren. Deze zullen zich aan of direct onder het maaiveld bevinden en zich manifesteren als een ‘vuile laag’ met kleine fragmenten aardewerk, houtskool, bot en/of baksteen. Ze kunnen gerelateerd worden aan verschillende complextypen, waaronder nederzettingen en akkerlagen. Eendenkooi Ter plaatse van Kooiweg ongenummerd worden geen crevasse-afzettingen verwacht. Vanwege de lagere ligging in het landschap en in het verleden vochtigere omstandigheden worden hier geen huisplaatsen of nederzettingen verwacht. Wel zijn ontginningssporen in de vorm van greppels aan te... > Archeologisch bureauonderzoek opgesteld door Buro de Brug in 2016 naar aanleiding van de geplande reizigerstunnel aan de Stationsweg. - Published: 2017-05-27 - Modified: 2026-04-27 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/stationsweg-2016/ Onderzoek Visuals toekomstige situatie door Movares Dit archeologisch bureauonderzoek is opgesteld door Buro de Brug in opdracht van Movares. De aanleiding tot dit onderzoek zijn de geplande werkzaamheden aan station Gorinchem, waarvoor conform het bestemmingsplan een omgevingsvergunning verplicht is. Op dit moment heeft het station een zijperron en een eilandperron. Het eilandperron wordt slechts gedeeltelijk gebruikt: alleen aan de noordkant halteren de treinen, aan de zuidkant staat een hekwerk op de rand van het perron. Het is de bedoeling dat het eilandperron wordt opgebroken en dat er een nieuw zijperron komt aan de noordzijde van de sporen. Er zal een nieuwe tunnel worden aangelegd met aan de stationszijde een lift en aan de noordzijde een hellingbaan. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 8500 m2 en wordt in het zuiden begrensd door de Stationsweg en in het noorden door het Lindelaantje. Huidige reizigerstunnel station Gorinchem Verwachtingen Volgens de gemeentelijke verwachtingskaart uit 2009 geldt een hoge verwachting aan of nabij het oppervlak voor resten uit de prehistorie tot de Middeleeuwen. Deze hoge verwachting hangt samen met de destijds vermoede locatie van de stroomgordel van de Linge in de ondergrond. Nieuwere gegevens (2012) plaatsen de stroomgordel van de Romeinse Linge veel verder naar het oosten. Op basis van deze nieuwe gegevens is het aannemelijk dat het plangebied zich in een komgebied bevindt. Uit geologisch booronderzoek uit 1963 blijkt ook dat het daadwerkelijk om komgronden gaat. In de prehistorie was de regio met komgronden veelal te nat voor bewoning, met als uitzondering de... > In 2012 is in opdracht van Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer B.V. een archeologisch onderzoek uitgevoerd. aan de Haarweg 127 in Gorinchem - Published: 2017-05-26 - Modified: 2024-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/haarweg-127-2012/ Onderzoek In april 2012 is in opdracht van Van den Heuvel Ontwikkeling & Beheer B. V. door Hollandia archeologen een archeologisch bureau- en booronderzoeken uitgevoerd op de Haarweg 127. Nadat in december 2011 de tweehonderd jaar oude boerderij op de Haarweg 127 afbrandde lag het terrein braak. Het perceel wordt opgesplitst in drie bouwkavels voor de vrije bouw. Op het terrein zullen dan drie woningen worden gerealiseerd. De bouw van deze woningen kunnen mogelijk aanwezig archeologische resten verstoren. Haarweg 127 voor de brand in 2011 Uit het bureauonderzoek is gebleken dat voor het plangebied een hoge verwachting geldt voor archeologische resten vanaf de late ijzertijd. Daarnaast bleek in plangebied een boerderij uit de nieuwe tijd, maar mogelijk ook eerder, te hebben gestaan. Het booronderzoek wees uit dat binnen het plangebied een intact bodem-profiel aanwezig is. De natuurlijke bodem bestond uit afzettingen behorende bij de Spijk stroomgordel. Op de natuurlijke bodem lag een antropogeen pakket waarin archeologische indicatoren zijn gevonden. Deze indicatoren suggereerde dat er resten uit de Nieuwe Tijd en mogelijk ouder aanwezig binnen het plangebied. Proefsleuvenonderzoek Op basis van het archeologisch onderzoek werd geadviseerd dat voorafgaand aan de werkzaamheden een archeologisch proefsleuven onderzoek diende te worden uitgevoerd. Aandachtspunten voor het proefsleuvenonderzoek zouden moeten zijn de aanwezigheid van oudere (bouw)fasen van de boerderij en daarbij behorende erf structuren zoals schuren, water- en of beerputten en de mogelijkheid van prehistorische bewoning op de oeverwal, zoals aangetroffen in een tweetal boringen. Voor de mogelijkheid van prehistorische bewoning is naast de oeverwal ook... > Archeologisch onderzoek Arkelsedijk 46 in 2013, in opdracht van Purac Biochem B.V. De bestaande bebouwing werd vervangen door nieuwbouw. - Published: 2017-05-26 - Modified: 2024-01-26 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/arkelsedijk-46-2013/ Onderzoek Arkelsedijk 46 In opdracht van Purac Biochem B. V. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in augustus 2013 een archeologisch bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO) uitgevoerd in Plangebied Purac Biochem, Arkelsedijk 46 te Gorinchem. De aanleiding voor dit onderzoek was het voornemen om op deze locatie de bestaande bebouwing te slopen en nieuwbouw te realiseren. Op basis van het bureauonderzoek gold voorafgaand aan het veldonderzoek een hoge verwachting voor de aanwezigheid van archeologische resten vanaf de IJzertijd tot en met de Middeleeuwen. Deze verwachting is gebaseerd op het voorkomen van archeologische vindplaatsen in de directe omgeving en de aanwezigheid van de Linge stroomgordel in de ondergrond van het plangebied. Verstoringen Uit het veldonderzoek is gebleken dat de bodem van het plangebied tot circa 1,2 tot 4,2 m -Mv is verstoord en/of opgebracht. Het oostelijk deel van het plangebied, het schuin aflopende talud, heeft deel uitgemaakt van de haven en kades ten behoeve van de suikerfabriek uit het begin van de 20e eeuw. Ansichtkaart suikerfabriek Arkelsedijk ca. 1920 Hieronder komen de verwachte stroomgordelafzettingen van de Linge stroomgordel voor die voornamelijk bestaan uit geul- en beddingafzettingen. Er zijn geen archeologisch kansrijke geo-(morfo)logische niveaus of aanwijzingen voor (grotere) archeologische vindplaatsen aangetroffen. Rivierduinen worden evenmin verwacht in het plangebied. Aan de hand van de resultaten van het veldonderzoek werd geconcludeerd dat de vooraf opgestelde archeologische verwachting voor het aantreffen van archeologische resten voor alle perioden naar beneden toe (laag) moest worden bijgesteld. In het licht van de voorgenomen bodemingrepen en de geringe omvang... > Overzicht van ruim 400 publicaties over archeologisch onderzoek en de geschiedenis van Gorinchem in PDF beschikbaar. - Published: 2017-04-30 - Modified: 2026-04-07 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/publicatie-overzicht-archeologisch-onderzoek-gorinchem/ Hier vind je meer dan 400 publicaties over archeologisch onderzoek in Gorinchem. Dit omvat zowel alle archeologische rapporten als publicaties waarin onderzoeksresultaten over de collectie of bijzondere ontdekkingen worden gepresenteerd. Een klein aantal publicaties is nog niet als PDF beschikbaar. In dat geval verwijzen we je naar WorldCat. org. Deze website biedt toegang tot de collecties van 10. 000 bibliotheken en helpt je de dichtstbijzijnde bibliotheek in je omgeving te vinden waar deze uitgaven te verkrijgen zijn. Als je uit de regio Gorinchem komt, raden we je aan eerst op de website van De Bibliotheek Aanzet te zoeken. Bewerken Omslag:Titelbeschrijving: 2026 Busch, T. , P. Sterkenburg en M. Veen (2026) Archeologiedepot gemeente Gorinchem, in: Jaarverslagen over 2025, Grondig Bekeken 41 nr. 1, p. 64-67. PDF (494 KB) Oostveen, J. van (2026) Gorinchem, Blauwe Haansteeg, tabakspijpen (1991) PDF (2 MB) 2025 Boo van Uijen, E. M. de (2025) Plangebied Banneweg 22 te Gorinchem (terrein 44), Archeologisch bureauonderzoek, BAAC rapport V 25. 0310, 's-Hertogenbosch. PDF (3 MB) Brouwer, R. M. , M. Berkouwer, W. Jongbloed et al. (2025) Dijkvak 14 GOWA te Gorinchem. Een opgraving–variant Archeologisch Begeleiding in het kader van de dijkversterking, Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie rapportnummer V2876, Amersfoort. PDF (11 MB) Busch, T. , P. Sterkenburg en M. Veen (2025) Depot voor archeologie gemeente Gorinchem, in: Jaarverslagen over 2024, Grondig Bekeken 40 nr. 1, p. 48-51. PDF (3 MB) Dijk, C. J. van (2025) Grote bombarden, ijzeren nootslangen en metalen kartouwen. De ontwikkeling van middeleeuwse vuurwapenartillerie in Nederland, 1340–1550. In:... > In 1983 kwam in een bouwput ten zuiden van de Krabsteeg een zeer zware ca 9.30 m dikke ongeveer oost-west verlopende muur tevoorschijn. - Published: 2017-04-10 - Modified: 2024-06-26 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/krabsteeg-1983/ Waarneming Huidige bebouwing Krabsteeg In 1983 kwam in een bouwput ten zuiden van de Krabsteeg een zeer zware ca 9. 30 m dikke ongeveer oost-west verlopende muur tevoorschijn. De muur was gemetseld met stenen van ca 25 x 12 x 5 cm, deze muur was nog tot een hoogte van ca. 3,50 m bewaard en rustte op een fundering van hout. Evenwijdig aan deze muur had op 2,5 m ten noorden daarvan een tweede ca 2,5 m dikke muur gelopen die ondertussen door de aannemer was gesloopt, maar nog in het profiel van de bouwput kon worden waargenomen. 1D. P. Hallewas Gorcum; Krabsteeg; vondst muurresten mogelijk in verband Blauwe Toren; Archeologische Kroniek Zuid-Holland 1983; Regionaal Historisch Tijdschrift Holland; 16de jaargang no. 6; 1984; p. 322. PDF (7 MB) Nabij de funderingen waren puinconcentraties van blauwe hardsteen zichtbaar. Funderingen met op de voorgrond de boorinstallatie, foto's Daan Hallewas Provinciaal archeoloog Daan Hallewas van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek concludeerde op basis van het steenformaat dat de muurresten mogelijk deel uitmaakten van de Blauwe Toren. Er werd geen nader archeologisch onderzoek verricht. Architektenbureau De Bie maakte gelukkig een tekening PDF (197 KB). Ondanks verwoede pogingen om de muren te slopen, moest men enkele weken extra uittrekken om allereerst met een diamantboor gaten aan te brengen voordat men hierdoor de heipalen kon laten zakken. Projectie van het in 1983 gevonden muurwerk (in bruine lijnen) Tijdens de discussie over de vondsten Buiten de Waterpoort ontstond verwarring over het jaar waarin deze muren gevonden... > De dieven die vorige week de opgraving bij het 17e-eeuwse Huis Paffenrode in Gorinchem plunderden, zijn waarschijnlijk professionals. - Published: 2017-03-03 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/dieven-archeologische-vondsten-geen-amateurs/ GORINCHEM — De dieven die vorige week de opgraving bij het 17e-eeuwse Huis Paffenrode in Gorinchem plunderden, zijn waarschijnlijk professionals. Die conclusie trekt archeoloog Martin Veen uit de manier waarop zij te werk zijn gegaan. Bij de diefstal, die in de nacht van woensdag op donderdag plaatsvond, werd eerst de loodzware graafschop verwijderd van de graafmachine die de leden van de archeologische werkgroep als beveiligingsmaatregel op de opgraving hadden geparkeerd. Daarna werden voorzichtig glas en aardewerk uitgegraven. "Er zijn zeer waarschijnlijk professionele schatgravers aan het werk geweest", aldus Veen. Het is niet duidelijk wat er precies is gestolen, maar Veen vermoedt dat het om bijzonder 17-eeuws glas en aardewerk gaat. "We hadden op de bodem van een beerton, een ingegraven wijnvat dat vroeger dienst deed als afvalbak, veel scherven gevonden, maar nog niet de tijd gehad ze uit te graven. Omdat we bang waren dat iemand de ton zou plunderen, hadden we hem afgedekt met de graafmachine. Tevergeefs dus. " Uit de achtergebleven scherven - waarvoor de plunderaars geen belangstelling hadden - blijkt dat het om voor die tijd duur glas en aardewerk gaat. "Een puntgaaf exemplaar kan nu zo'n duizend gulden opbrengen. " Volgens Veen komt het steeds vaker voor dat opgravingen worden geplunderd. "Er gaat nogal wat geld om in dat wereldje. " Ook bij de opgravingen vorig jaar op de Blijenhoek en bij het kasteel van de Heren van Arkel sloegen 's avonds en 's nachts anderen hun slag. "Ik ben bang dat we volgende keer een... > De laatste dagen van de opgravingen van het Huis van Paffenrode op het Gorcumse Kazerneplein beleefden de archeologen aangeslagen. - Published: 2017-03-03 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/opgravingen-kazerneplein-afgerond/ GORINCHEM — De laatste dagen van de opgravingen van het Huis van Paffenrode op het Gorcumse Kazerneplein beleefden de archeologen en vrijwilligers aangeslagen. Woensdagnacht is een begin vorige week ontdekte beerton namelijk leeggeroofd. De opgravers noemen het het werk van professionals. Ze wisten namelijk precies waar ze moesten zoeken. Door de roof zijn er tevens vernielingen aangericht. Ook de kraan ontkwam niet aan de lafhartige daden van de, zoals archeoloog Pieter Floore de daders noemt, 'geldlustige schatgravers'. De kraan werd besmeurd en de kraanmachinist, Jacques Pos, had enige tijd nodig om vernielingen te repareren. Politiebericht en interview door Philomena Bijlhout, RTV Rijnmond "Er is een hoop vernield," zegt Pieter Floore, die samen met Martin Veen en Mathijs van Nie de opgravingen leidt, bitter. "Het is heel lullig en gebeurt vaak bij opgravingen. Die lui wisten waar en hoe ze het moesten doen, want de put was afgedekt. Dit is zeker niet het werk van wat scholiertjes. Het frustreert je werk ontzettend. Een heleboel vrijwilligerswerk wordt zo erg tegengewerkt. Het is bovendien roof van staatseigendommen. Daar is de Monumentenwet op van toepassing. De onderste laag hadden we nog niet uitgegraven en er is best kans dat daar nog hele voorwerpen zaten. Wij hebben in de bovenliggende lagen veel zeventiende eeuws glas -en aardewerk gevonden. Nu kunnen we niet meer reconstrueren, want er is een hoop gestolen en alle verschillende lagen door elkaar geraakt. ' ledere laag is een tijdsdeel, dus per laag worden de scherven bij elkaar gezocht en later gelijmd.... > De bestolen archeologen op het Kazerneplein in Gorinchem zijn ernstig gedupeerd door de diefstal. Van de daders ontbreekt elk spoor - Published: 2017-03-03 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/archeologen-op-kazerneplein-bestolen/ GORINCHEM - De archeologen op het Kazerneplein in Gorinchem zijn ernstig gedupeerd door diefstal vanaf het onderzoeksveld. Van de daders, die een professionele indruk hebben gemaakt, ontbreekt nog ieder spoor. In de nacht van woensdag op donderdag werd een op het Kazerneplein ingegraven afvalton vernield en weggehaald. De leeggeroofde afvalton op het Kazerneplein Tevens werd een aantal archeologische vondsten, waaronder zeventiende-eeuws aardewerk en glas ter waarde van enkele duizenden guldens, weggenomen. Bij de opgravingen wordt gezocht naar restanten van het Huis van Paffenrode. Het Kazerneplein wordt vervolgens benut voor bouw van woningen en winkels en de aanleg van een parkeergarage. 10 september 1997 Gorcumse Courant > In Streekmagazine van Radio Giessenlanden en de Rano wordt zaterdag 13 september aandacht besteed aan de opgravingen in Gorinchem. - Published: 2017-03-03 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/opgraving-gorinchem-in-streekmagazine/ GORINCHEM - In het actualiteitenprogramma Streekmagazine van Radio Giessenlanden en de Rano wordt zaterdag 13 september aandacht besteed aan de archeologische opgravingen bij het Kazerneplein. De opgravingen gaan vooraf aan de bouw van een groot aantal winkels en appartementen, die op dit plein zijn gepland. De redactie van Streekmagazine gaat ook uitgebreid in op de Monumentendag. Het programma Streekmagazine duurt van 11 tot 14 uur en is te ontvangen op de kabelfrequentie 102. 0 en via de ether op 106. 3 FM. 10 september 1997 Gorcumse Courant > Tiny Wijnen (64) is een van de vrijwilligers zonder wie de speurtocht naar het Huis Paffenrode een moeizame zou worden. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/ik-kan-dit-werk-iedereen-aanbevelen/ GORINCHEM — Tiny Wijnen (64) is een van de vrijwilligers zonder wie de speurtocht naar het Huis Paffenrode een moeizame zou worden. De Gorcumse graaft met een tiental anderen sinds maandag naar sporen van het zestiende-eeuwse landhuis. Tiny Wijnen Voor Tiny is het graafwerk niet alleen een ontdekkingstocht naar het verleden, maar ook naar het heden. Ze neemt voor het eerst deel aan een archeologisch onderzoek en is al tot de ontdekking gekomen dat het spit- en speurwerk haar heel goed ligt. "Ik heb altijd al interesse gehad in archeologie. Als ik op televisie onderzoekers aan het werk zag bij de piramides in Egypte bekroop me vaak de gedachte 'dat lijkt me ook wel wat'. " Begin dit jaar sloot ze zich aan bij de historische vereniging Oud-Gorcum. Een stap die ze al eerder wilde maken, maar waar ze nooit eerder aan toe was gekomen. "Het eerste wat ik op het gebied van archeologie heb gedaan, was het puzzelen met in de Blijenhoek gevonden scherven. Uit die stukken probeerde ik door nauwkeurig passen en meten één geheel te maken. Een niet eenvoudig werkje, maar wel heel leuk. " Toen de kans zich voordeed om daadwerkelijk opgravingen te doen, besloot de voormalig directieassistente van het Gorcumse Tevan Olie de handen uit de mouwen te steken. Ook al is het Kazerneplein nauwelijks te vergelijken met de Egyptische piramides, alhoewel de zandvlakte onder de zinderende zon veel weg heeft van een woestijn. "Het klinkt misschien gek, maar ondanks de hitte is dit werk... > Huis Paffenrode op het Kazerneplein blootgelegd ? De archeologische werkgroep van Gorinchem stootte maandag al op een stukje muur. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2021-02-26 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/huis-paffenrode-blootgelegd/ GORINCHEM - De archeologische werkgroep van Gorinchem stootte maandag al op een stukje muur, maar de dagen erna kwamen er veel meer fundamenten boven. Onder het toezicht oog van Ranjith Jayasena, die is belast met de coördinatie van de werkzaamheden op het Kazerneplein, kwamen ook gisteren weer nieuwe stukken boven. Funderingen Huis Paffentode "Met nog een kleine slag om de arm durf ik te zeggen dat we op Huis Paffenrode zijn gestuit. Alle sporen wijzen erop dat dit zeer waarschijnlijk is. " De 21-jarige Ranjith studeert archeologie aan de Universiteit van Amsterdam. Het archeologisch onderzoek in Gorinchem is zijn eerste kennismaking met de stad, maar het werk is voor hem absoluut niet nieuw. In zijn woonplaats Amersfoort was hij al diverse malen betrokken bij soortelijke opgravingen. De derdejaars student heeft de Middeleeuwen als specialisatie gekozen. Door de gevonden fundamenten gelijk in kaart te brengen, ontstaat er op papier al een voorzichtige indeling van het zestiende eeuwse huis. "We vinden overigens niet uitsluitend muurtjes. We stuiten ook op zogeheten puinsleuven, waar je kunt zien dat er vroeger iets gestaan moet hebben. In die tijd werden stenen als een gebouw werd gesloopt vaak hergebruikt, omdat stenen kostbaar waren", legt hij uit. "Zo zijn we gestuit op fundamenten die met oude, reeds gebruikte stenen zijn gebouwd. De stenen die we aantreffen variëren ook in grootte. De uit de veertiende a vijftiende eeuw stammende stenen zijn voor onze begrippen vrij groot met de afmeting 30 bij 15 bij 7 centimeter", aldus Ranjith. De Dordtenaar... > Pieter Floore en Martin Veen van de Stichting Historisch Bodemonderzoek niet ontevreden over de eerste week speuren naar Paffenrode. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/floore-en-veen-niet-ontevreden-over-speurwerk-eerste-week/ GORINCHEM - Archeoloog Pieter Floore en Martin Veen van de Stichting Historisch Bodemonderzoek zijn niet ontevreden over de eerste week speuren naar Paffenrode. ,,Het had slechter gekund", constateren ze. Archeologisch onderzoek Kazerneplein "Deze week is weer eens gebleken dat dingen die je weet van horen zeggen lang niet altijd op waarheid berusten", stelt Floore vast. „Het verhaal ging dat het slooppuin van de kazernes op het Kazerneplein zou zijn blijven liggen, waardoor we zeker door een laag van een meter dikte hadden moeten graven voordat we konden beginnen. Dat bleek niet het geval te zijn. Het puin van de kazernes blijkt wel degelijk te zijn afgevoerd. " Het Kazerneplein is, zo blijkt uit bodemvondsten, voor slechts driekwart bebouwd geweest. Het onderzoek van deze afgelopen week wijst bovendien uit dat de bovenlaag redelijk in tact is gebleven. "Het lijkt een beetje onzin om te gaan zoeken naar elementen uit de zestiende eeuw, want uit die periode is het nodige in archieven terug te vinden. Toch heeft het wel degelijk zin. In die tijd werden alleen belangrijke stukken in archieven bewaard. Over het leven van de gewone burger is er nauwelijks iets te vinden. Het was gewoon niet belangrijk genoeg om te bewaren. Onze bodemvondsten geven echter het beeld wat in de archieven niet terug te vinden is" zegt Floore. De Dordtenaar 16 augustus 1997 door Anja Broeken > Kazerneplein Gorinchem geeft geheimen bloot. Vorige week startte de werkgroep Archeologie van Gorinchem, met de opgraving naar Huis Paffenrode - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/kazerneplein-gorinchem-geeft-geheimen-bloot/ GORINCHEM - Vorige week maandag startte de werkgroep Archeologie van de gemeente Gorinchem, met de opgraving naar het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Dat gebeurt onder leiding van de archeoloog Pieter Floore, van de Universiteit van Amsterdam, die ook werd ingeschakeld bij het onderzoek op de Blijenhoek en het kasteel van de Heren van Arkel bij Wijdschild. Afgelopen dinsdag stuitte men op de eerste funderingen van het huis. Deze week ontdekte men tevens een waterput en waterkelder. Op hetzelfde terrein vonden de archeologen ook een sloot of gracht die veel ouder is dan de restanten van het Huis Paffenrode. In deze opgevulde sloot lagen scherven uit de vijftiende eeuw, zo'n honderd jaar voordat men het huis Paffenrode bouwde. Repen verzaagde runderbotten met boorgaatjes 'Vijftichmaacker' Een bijzondere vondst uit deze sloot was het afval van een zogenaamde 'vijftichmaacker'. Dit was de middeleeuwse benaming voor iemand die rozenkransen maakte. Daar werden runderbotten voor gebruikt. Het afval bestaat uit in repen gezaagde runderbotten met daarin de boorgaten van de kraaltjes. Ranjith Jayasena, student archeologie in Amsterdam is erg tevreden over de eerste week van de opgravingen. Jayasena is vanaf het begin betrokken bij de opgravingen. 'Je weet nooit wat je aantreft als je begint," vertelt hij. Iedere opgraving die je doet is anders. Mijn studierichting is middeleeuwen, dus dit is perfect. het gaat niet zozeer om de vondsten, zoals scherven, maar om het datereen van wat we opgraven. Dankzij aardewerk kun je een goede tijdsbepaling krijgen. Zo krijg je een beeld van de... > Beerput ontdekt op Gorcums Kazerneplein. Aten Jacob van Paffenrode en zijn vrouw Wilhelmina van Arkel vis bij de vleet, of kozen ze biefstuk? - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/beerput-ontdekt-op-gorcums-kazerneplein/ GORINCHEM - Aten Jonker Jacob van Paffenrode en zijn vrouw Wilhelmina van Arkel vis bij de vleet, of kozen ze voor biefstuk? De beerput die gisteren op het Kazerneplein in Gorinchem werd ontdekt, zou die geheimen mogelijk kunnen onthullen. De precieze inhoud moet echter nog worden onderzocht. Opgraving Kazerneplein De archeologische werkgroep, op zoek naar sporen van het Huis Paffenrode, heeft de hele inhoud van de beerput gisteren direct na de ontdekking veilig gesteld. Een beerput is, omdat er naast etensresten ook andere afvalproducten in verdwenen, vaak een rijke bron voor archeologische vondsten. Bij opgravingen in de Gorcumse Blijenhoek kwamen 'schatgravers' op de vondst van de beerputten af. Ze hoopten uit de bodem verkoopbare voorwerpen te halen. De uit Heukelum afkomstige Maurice Langeveld, student archeologie aan de Universiteit van Amsterdam, was gisteren verantwoordelijk voor de coördinatie van de werkzaamheden op het Kazerneplein. "Voordat de beerput daadwerkelijk werd blootgelegd, waren er al enkelen die het bestaan ervan vermoedden. Ze baseerden dit op de vorm van de gevonden constructie. " "De etensresten die er destijds in verdwenen, zijn inmiddels vergaan, maar botten, graten en pitten kunnen zeker nog het een en ander prijsgeven over de eetgewoonten van de bewoners. " "Vaatwerk dat niet meer werd gebruikt omdat het gebroken was, of uit de mode, verdween ook in de beerput. Aan de hand hiervan is iets te zeggen over de rijkdom van de bewoners. We weten immers welk aardewerk bij welke bevolkingsgroepen het meest gebruikt werd", aldus Langeveld. De Dordtenaar 20 augustus 1997... > Sporen van vroeger. Anderhalve week geleden startte de gemeente Gorinchem met de opgraving naar het huis Paffenrode op het Kazerneplein. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/sporen-van-vroeger/ GORINCHEM - Alweer anderhalve week geleden startte de werkgroep Archeologie van de gemeente Gorinchem o. l. v. de archeoloog drs. Pieter Floore van de Universiteit van Amsterdam met de opgraving naar het huis Paffenrode op het Kazerneplein. Dit huis werd in hel eind van de zestiende eeuw gebouwd door Stadspensionaris mr. Adriaen van Weresteyn, vertrouweling van Prins Maurits. In 1618 werd het gekocht door Drossaard Jacob van Paffenrode, getrouwd met Maria van Arkel. Zij, en later hun zoon Johan, waren de bekendste bewoners in de zeventiende eeuw. Later werd dit huis o. a. bewoond door Drossaard Louis Huygens van Zuylichem, de zoon van de beroemde dichter Constantijn Huygens. Wegens de bouwvallige staat werd het gebouw in de tweede helft van de achttiende eeuw afgebroken. Jacob van Paffenrode en zijn vrouw Wilhelmina van Arkel, J. A. van Ravesteijn (1626) Van het huis zijn geen gedetailleerde afbeeldingen bekend. De zeventiende-eeuwse cartografen Blaeu en Wijdtmans tekenden op hun plattegronden van Gorinchem op de plaats van het huidige Kazerneplein een groot landhuis met stallen en een koetshuis, omgeven door siertuinen en boomgaard. Het onderzoek van de werkgroep heeft tot doel een zo nauwkeurig mogelijk inzicht te verkrijgen omtrent de grootte en indeling van het gebouw. Vorige week dinsdag stuitte men op de eerste funderingen van het huis. Tijdens de eerste week ontdekte men ook een waterput en waterkelder. Op hetzelfde terrein vonden de archeologen ook een sloot of gracht die veel ouder is dan de restanten van het huis Paffenrode. In deze opgevulde sloot... > De vrijwilligers van de Gorcumse archeologische werkgroep hadden gisteren hun handen vol smurrie. Zoeken naar vondsten in grote brij blubber. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/met-handen-vol-smurrie-grabbelen-naar-vondsten/ GORINCHEM - De vrijwilligers van de Gorcumse archeologische werkgroep hadden gisteren hun handen vol met het zoeken naar stukjes glas, scherfjes en stokjes in de grote brij blubber die uit de beerput op het Kazerneplein kwam. Met grote zorgvuldigheid werden alle vondsten voorzichtig uit de smurrie gehaald. "Het lijkt wel grabbelen", zegt Martin Veen als hij een kleine scherf gebrandschilderd glas tevoorschijn haalt. Zijn vingers zitten onder een dikke laag vuil die bij het schoonmaken van de voorwerpen langzaam oplost. Een vrijwilliger die een zogeheten zalfpotje opdiept, gooit de aarde uit het voorwerp in een grote bak. De modder wordt later nog door een zeef gegooid; zodat minuscule voorwerpen niet verloren gaan. Alle vondsten worden gelijk na hun ontdekking veilig gesteld. Niet alleen verdwijnen ze van de vindplaats; maar worden ze ook voorlopig geconserveerd. Hout, leer en glas worden in water bewaard om uitdroging te voorkom. Ander materiaal moet juist weer droog bewaard worden. "Maar met in het water zetten van hout en leer zijn we er niet. Uiteindelijk moet dit organisch materiaal zonder water bewaard kunnen worden. Neem dit houten kantklosje bijvoorbeeld. Dit wordt in een bad met spiritus gelegd. Deze stof onttrekt namelijk water. Die spiritus wordt steeds ververst, net zolang totdat er geen water meer in de spiritus zit. Vervolgens gaat het klosje in de aceton. Uiteindelijk vraagt het nog een behandeling en dan blijft het behouden" aldus Veen. "Een dergelijke conservatie methode is vriesdrogen van het voorwerp. Dit gebeurt met een speciale machine. Omdat deze techniek... > De archeologen op het Gorcumse Kazerneplein, die graven naar het Huis van Paffenrode, hebben vorige week een bijzondere ontdekking gedaan. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/bijzondere-ontdekking-bij-huis-van-paffenrode/ GORINCHEM - De archeologen op het Gorcumse Kazerneplein, die graven naar het Huis van Paffenrode, hebben vorige week een bijzondere ontdekking gedaan. Tijdens hun werkzaamheden stuitten de gravers op een zogenaamde 'beerkelder', waarvan de vondsten hen zeer veel kunnen vertellen over het leven van Jacob van Paffenrode, zijn vrouw Maria van Arckel en andere bewoners van het huis dat omstreeks 1595 werd gebouwd. Een beerkelder is een ruimte onder het huis, die men gebruikte voor afval. Boven de kelder was een toilet geconstrueerd, zodat ook die boodschap in dezelfde kelder verdween. Volgens de opgravers i. s de vondst van de beerkelder een goede. Want, zo stelt Martin Veen, één van de onderzoekers, 'wat we allemaal tegenkomen in de beerkelder, vertelt ons meer dan in de geschiedkunde te vinden is'. Chaotisch Inmiddels worden de vondsten uit de beerkelder driftig opgepoetst door vrijwilligers met tandenborstels en emmers water. Ranjith Jayasena, student archeologie in Amsterdam en vanaf het begin betrokken bij de opgravingen, blaast nog uit na het vinden van de kelder. 'Ineens stuitten we op de kelder,' vertelt Jayasena. 'Toen werd het even heel chaotisch. Van alles liep ineens door elkaar heen, maar nu is het weer allemaal rustig en overzichtelijk. Van deze kelder wisten we niet af. De tekeningen die er van het huis zijn, vertellen ons maar heel weinig. Ook weten we nog steeds niet bij welk deel van het huis we zijn met het graven. Er werd tevens een tweede kelder, volgens hetzelfde principe gebouwd als de beerkelder gevonden.... > Bouwer huis Paffenrode was een vermogend man. De vondst op het Gorcumse Kazerneplein is er niet een uit de reeks van vele, zegt Pieter Floore. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/bouwer-huis-paffenrode-was-een-vermogend-man/ GORINCHEM - De vondst van het Huis Paffenrode is er niet een uit de reeks van vele. Archeoloog Pieter Floore, belast met het onderzoek op het Gorcumse Kazerneplein, komt al gravende tot de ontdekking dat de bewoners niet de minsten waren in de Gorcumse samenleving Floore is als archeoloog verbonden aan het Instituut voor Pre- en Protohistorische archeologie Albert Egges-Van Giffen, een onderdeel van de Universiteit van Amsterdam. Hij graaft samen met de vrijwilligers van de Archeologische Werkgroep Gorinchem inmiddels alweer voor de derde week naar sporen uit het verleden van Paffenrode. Resten van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein te Gorinchem "Huis Paffenrode zou eigenlijk beter Huis Van Weresteyn genoemd kunnen worden. Stadspensionaris mr. Adriaen van Weresteyn was immers degene die aan het einde van de zestiende eeuw opdracht gaf voor de bouw. Hij had de nodige contacten in Den Haag en was een zeer vermogend man", zegt Floore. "Het feit dat het aan het einde van de zestiende eeuw in Holland economisch goed ging, waardoor er onder meer veelvuldig werd gebouwd, is voor ons moeilijk te begrijpen. De Tachtigjarige Oorlog was toen al de nodige jaren aan de gang, dus eigenlijk zou je in die periode geen economische welvaart verwachten. Van Weresteyn wist echter de hand te leggen op een groot stuk grond. En in die tijd was grond duur". "Toch moet dat voor Van Weresteyn geen probleem zijn geweest. Vondsten uit de beerput die we vorige week blootlegden geven aan dat er rijkdom is geweest. Zo hebben... > Archeologen tot ellenbogen in uitwerpselen. Het zeven van zakken beer (poep) van het Huis van Paffenrode op het Gorcumse Kazerneplein. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/archeologen-tot-ellenbogen-in-uitwerpselen/ GORINCHEM - De hele vorige week zijn de onderzoekers van het Huis van Paffenrode op het Gorcumse Kazerneplein, bezig geweest met het zeven van de zakken beer (poep). De beer werd de week ervoor in zakken gedaan, nadat een beerkelder was ontdekt en leeggehaald. 'Het is een vies werkje,' fronst Martin Veen. 'We zitten helemaal onder de historische poep en het water. Maar er is een hoop leuks gevonden. ' Uit de beer hebben de historiezoekers kralen, veel knoopjes, een fragment van een waaier en glas- en aardewerkscherfjes gehaald. 'De leukste ontdekking, uit de beerkelder, waren nog wel lakzegels van brieven, volgens onderzoeker Martin Veen. 'Aan de hand hiervan,' vertelt Veen, 'kunnen we het relatienetwerk van de bewoner herleiden. Hij smeet blijkbaar veel van zijn brieven in de put. Het papier is vergaan, maar de zegels zijn bewaard. ' Vlnr: Peter von Hout, Martin Veen, Daan van Aelst, Eva Dansen en Ton Wijkamp Tijdrovend proces Conservator en restaurator Peter von Hout, neemt alle opgegraven materialen onder handen. Dit is een zeer tijdrovend proces. Zo is hij nog steeds bezig met het bewerken van opgegraven zaken van de Blijenhoek. 'Een project als dit, bestaat uit tien procent graven en negentig procent binnenwerken,' legt Von Hout uit. 'De houten en leren voorwerpen moet ik eerst ontwateren. Daarna, als het water dat in het materiaal zat vervangen is door aceton, gaat het hele spul in een soort vloeibaar plastic, waardoor de celwanden verstevigen. ' Peter van Hout is sinds zijn twaalfde jaar met... > Op zoek naar tulpen. De vrijwilligers van de Archeologische Werkgroep Gorinchem leggen de laatste hand aan de opgravingen op het Kazerneplein. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/op-zoek-naar-tulpen-in-paffenrode-tuin/ GORINCHEM - De vrijwilligers van de Archeologische Werkgroep Gorinchem leggen vandaag en morgen de laatste hand aan de opgravingen op het Kazerneplein. In hun speurtocht, die vier weken geleden van start ging, stuitten ze tot hun verrassing op resten van het Huis Paffenrode. Een huis dat eind zestiende eeuw werd gebouwd door stadspensonaris mr. Adriaen van Weresteyn. In 1618 kochten Jonker Jacob van Paffenrode en zijn schoonmoeder, de moeder van Wilhelmina van Arkel, het huis. Drainagesysteem in de tuin van huis Paffenrode Een beerton vormde gisteren de verrassing van de dag. Het van origine voor wijn bestemde houten vat is door de bewoners vermoedelijk gebruikt als een waterton. Toen het vat niet meer als waterreservoir nodig was, gooiden de zeventiende eeuwse Gorcumers het vol etensresten en ander afval. Toch vormt de beerton niet de meest unieke vondst van de week. Archeoloog Pieter Floore en zijn medewerkers stuitten eerder deze week op zogeheten tuinaarde, de grond van de vroegere tuin. "In eerste instantie onderkenden we niet dat we op tuinaarde zaten, maar toen we daar eenmaal achter waren, kwamen we tot de conclusie dat het zeer goede grond is. Als deze nu in een tuin zou worden gegooid, zullen de planten er zeker van groeien", zegt Floore. Aan de hand van de tuinaarde kan Floore afleiden welke planten er in de zestiende en zeventiende eeuw hebben gegroeid. Omdat met name de bouwer van het huis, Adriaen van Weresteyn, een zeer vermogend man is geweest met contacten in de betere kringen, is... > Dieven stelen vondsten van archeologen op het Kazerneplein. De Archeologische Werkgroep Gorinchem heeft voor duizenden guldens schade geleden. - Published: 2017-03-02 - Modified: 2024-11-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/kazerneplein/dieven-stelen-vondsten-van-archeologen/ GORINCHEM — De Archeologische Werkgroep Gorinchem heeft door diefstal voor duizenden guldens schade geleden. Op het opgravingsterrein aan het Gorcumse Kazerneplein hebben onbekenden diverse archeologische vondsten meegenomen. De beerton, die begin deze week werd ontdekt, is vernield. De daders hebben de afvalton eerst leeg gehaald. Het is niet bekend of er nog waardevolle voorwerpen uit het vat zijn gekomen. De ton diende van origine als waterput, maar werd toen hij niet meer nodig was als beerput gebruikt. De verdwenen vondsten bestaan onder meer uit zeventiende-eeuws glaswerk en aardewerk uit diezelfde periode. De Dordtenaar 8 september 1997 ## Berichten > Bezoek het depot tijdens de Nationale Archeologiedagen op 19-21 juni van 14:00-17:00 uur. Een unieke ervaring voor iedereen! - Published: 2026-06-07 - Modified: 2026-07-05 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/beleef-het-archeologisch-depot-van-gorinchem/ Tijdens de Nationale Archeologiedagen opent het gemeentelijk archeologisch depot van Gorinchem jaarlijks zijn deuren. Kom op vrijdag, zaterdag en zondag 19, 20 en 21 juni van 14. 00 tot 17. 00 uur kijken naar 30 jaar archeologisch onderzoek: van wandtegels, tabakspijpen en kinderspeelgoed tot vondsten uit de 15de eeuw. Bewonder dobbelstenen met verrassende verhalen en de twaalf enorme kogels uit de Arkelse Oorlog. Neem eigen vondsten mee naar het archeologisch spreekuur. Kinderen van 8 tot 12 jaar kunnen een speurtocht doen en met een metaaldetector zoeken; na afloop krijgen ze een diploma. De jongste kinderen zoeken in de schervenzandbak en krijgen een passende kleurplaat mee naar huis. Kom beleven, ontdekken en vragen stellen in het depot van Gorinchem. Je vindt het depot aan de Arkelsedijk 24 in Gorinchem, in hetzelfde gebouw als de brandweerkazerne. De rolstoelvriendelijke bezoekersingang bevindt zich aan de Arkelsedijkzijde. Er is ook een lift aanwezig. Parkeren kan onder het gebouw van de kazerne, aan de waterkant. > In 2023 is langs de Dalemsedijk in Gorinchem een bijzondere vondst gedaan. Twaalf basaltstenen kogels uit de Arkelse Oorlog (1401-1412) - Published: 2026-03-16 - Modified: 2026-02-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/zware-oorlogsmunitie-langs-de-dalemsedijk-gevonden/ In oktober 2023 is tijdens de werkzaamheden aan de Dalemsedijk en de watergang achter het Fortes Lyceum in Gorinchem een bijzondere vondst gedaan. Er kwamen twaalf zware stenen kogels met een diameter tot 50 cm uit de rivierklei tevoorschijn. Vermoedelijk achtergebleven 'oorlogsmunitie' uit de tijd van de Arkelse Oorlogen (1401-1412). Zware oorlogsmunitie langs de Dalemsedijk gevonden De kogels lagen op een paar honderd meter afstand van de plek waar tot 1412 de burcht van de heren van Arkel stond. Het kasteel kwam tijdens het Beleg van Gorinchem in 1402 onder vuur te liggen. Wat verklaart waarom in deze omgeving al vaker kogels zijn gevonden. De allereerste melding van een vondst van funderingen, aardewerk en kogels dateert uit 1815. Dat jaar werd de verbinding van de binnenstad met de Dalemsedijk gerealiseerd. Het nieuwe stukje dijk kwam deels over de funderingen van het kasteel te liggen. Ook bij de bouw van woningen aan de Kasteelplaats in 1977 en tijdens de dijkversterking in 1996 kwamen grote stenen kogels tevoorschijn. Maar de recente vondst van deze grote groep bijeenliggende kogels is tot dusver uniek en ook nogal bijzonder in ons land. Meestal werden nog bruikbare kogels na een beleg weer verzameld. Mogelijk kwamen deze kogels in het water terecht en ontbrak de tijd hiervoor. Stenen kogels op het terrein van de voorburcht in 1996 Arkelse Oorlogen De Arkelse Oorlogen (1401-1412) speelden tijdens de Hoekse en Kabeljauwse Twisten (1350-1490) en ontstonden uit het langdurige conflict tussen de Hollandse graaf Albrecht van Beieren en Jan V... > Tijdens de restauratie van het pand Burgstraat 7 in Gorinchem kwam in 1997 een tussenmuur met wandtegels tevoorschijn. - Published: 2025-06-22 - Modified: 2026-04-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/beestachtige-beelden-op-een-muur-in-de-burgstraat/ Tijdens de restauratie van het pand Burgstraat 7 in Gorinchem kwam in 1997 een tussenmuur met wandtegels tevoorschijn. Omdat de muur niet gehandhaafd bleef werden de tegels voorzichtig verwijderd en overgebracht naar het gemeentelijk depot. 'De Wan' voor en na de restauratie in 1997 De tegels dateren uit de 17e eeuw en zijn zeer waarschijnlijk (deels) als tweede keus producten afkomstig uit de tegelbakkerij van Wijtmans aan de Appeldijk (tegenwoordig Appeldijk 3). Op het merendeel zijn afbeeldingen te zien van dieren. Dit omvat zowel dieren uit de directe omgeving, zoals runderen, honden en herten, als exotische dieren zoals een olifant, een gordeldier en een aap. Dieren die de bewoners van het huis alleen uit verhalen of misschien van prenten kenden. Dieren op tegels Tegels met afbeeldingen van dieren waren in de zeventiende eeuw bijzonder populair in Nederland, en dat had verschillende redenen. Allereerst was deze periode, de Gouden Eeuw, een tijd van grote welvaart en culturele bloei. Veel mensen wilden hun huizen verfraaien met decoratieve elementen, en beschilderde tegels waren daarvoor uitermate geschikt. Diermotieven spraken tot de verbeelding omdat ze niet alleen mooi waren om naar te kijken, maar ook een zekere status en smaak uitstraalden. Daarnaast was de zeventiende eeuw een tijd van ontdekkingsreizen en wetenschappelijke nieuwsgierigheid. Nieuwe diersoorten uit verre landen werden steeds bekender en wekten veel interesse. Door dieren op tegels af te beelden, konden mensen in aanraking komen met zowel inheemse als exotische dieren, wat hun blik op de wereld verruimde. Giraffe, gordeldier, ram en een... > In 1881 kwamen vanachter oud behang in de Burgstraat twee klassieke helden tevoorschijn. Tegeltableaus met afbeeldingen Hannibal en Scipio. - Published: 2024-12-29 - Modified: 2025-12-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/klassieke-helden-vanachter-oud-behang-klassieke-helden-vanachter-oud-behang-targetde-vondst/ De vondst In 1881 werd in de woning Burgstraat 33 in Gorinchem, tegenover het huis met de renaissance gevel 't Coemt al van God (1563), een bijzondere ontdekking gedaan. Tijdens werkzaamheden kwamen onverwacht twee klassieke helden tevoorschijn, verborgen achter het oude behang. Wat bleek? Twee bijzondere tegeltableaus met afbeeldingen van de Carthaagse krijgsheer Hannibal en zijn Romeinse tegenstander Scipio, waren eeuwenlang verborgen gebleven. Landelijk nieuws Het huis werd destijds bewoond door huisschilder Abraham Johannes Bollee. Hij besefte direct de waarde van de kunstwerken. De vondst haalde de landelijke kranten. Volgens één van de berichten bestonden de tableaus uit ongeveer zestig tegels en waren ze elk circa 1,30 meter hoog. Op de achterkant van enkele tegels stonden de initialen "R. V. R. " en het jaartal 1563. Volgens de berichten was de vondst 'te bewonderen voor liefhebbers van oudheden'. 1Onder andere in De Standaard d. d. 6-4-1881 (p. 2) en het Algemeen Handelsblad d. d. 7-4-1881. Hannibal en Scipio Splitsing Oorspronkelijk waren Burgstraat 31 en 33 één huis, gebouwd omstreeks 1560. Waarschijnlijk had 33 een trapgevel. De eerst bekende bewoners zijn Jan Blommert en zijn vrouw Lijntgen Heymans. Omstreeks 1620 overleed Lijntgen en de erfgenamen verkochten het huis in twee gedeelten. De stadstimmerman Gerrit Jansz Dudijn kocht het rechterdeel (33) en Frans Aertsz de Poirter, timmerman en schoonzoon van de overledene, het linkerdeel (31). Tussen beide heren ontstond een langdurig geschil over afwatering. Uiteindelijk volgde een schikking en werd voor gezamenlijke rekening een scheidingsmuur opgetrokken. 2Dat het ging om een langdurig... > In juli en september 2022 is een archeologische begeleiding uitgevoerd ter hoogte van de Helmsteeg 1-14 in het centrum van Gorinchem. - Published: 2024-05-19 - Modified: 2026-04-22 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/helmsteeg/ In juli en september 2022 is een archeologische begeleiding uitgevoerd ter hoogte van de Helmsteeg 1-14 in het centrum van Gorinchem. Hier zijn in bestaande gebouwen nieuwe woningen gerealiseerd, waarvoor de funderingen versterkt moesten worden. Daarvoor moest tot ca. 2,55 m +NAP grond worden uitgegraven wat zou kunnen leiden tot verstoring van archeologische resten. Met het onderzoek zijn archeologische sporen, structuren en vondsten aangetroffen van de late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd (1250-nu). Deel van de kaart door Joan Blaeu uit 1652. De panden aan de Helmsteeg zijn in rood gemarkeerd. De bodemopbouw is in kaart gebracht aan de hand van grondboringen. De vermoedelijke natuurlijke afzettingen van de Linge bevinden zich rond 1,0 m -NAP. Daarop zijn ophogingslagen aanwezig. De aard van de opgebrachte grond aan de zijde van de Hoogstraat verschilt met de opgebrachte grond aan de Langendijk. Het vermoeden dat de Langendijk ouder is dan de Hoogstraat lijkt aan de hand van de verkregen resultaten aannemelijk. Vier gebouwen De oudste structuren, het stedelijke ophogingspakket niet meegerekend, dateren in de 14de eeuw. In totaal waren vier gebouwen te onderscheiden: een gebouw aan Hoogstraat met daarachter een aanbouw, een gebouw parallel aan de Helmsteeg en twee gebouwen aan de Langendijk. In het gebouw aan de Hoogstraat bevond zich waarschijnlijk een kelder. Het gebouw aan de Helmsteeg had met zekerheid een kelder, die later als beerkelder in gebruikt was genomen. In een pand aan de Langendijk was een schouw aanwezig. Resten van een 14de eeuwse schouw Deze gebouwen ondergingen... > Reünie van oud-leden van de NJBG Gorinchem e.o. op 24 september 2021. De afdeling werd 50 jaar geleden in Gorinchem opgericht. - Published: 2021-10-04 - Modified: 2026-04-22 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/reunie-50-jaar-nederlandse-jeugdbond-voor-geschiedenis-gorinchem-e-o/ 17 December 2020 was het vijftig jaar geleden dat op initiatief van Claas van Kuilenburg in Gorinchem een afdeling van de Nederlandse Jeugdbond ter Bestudering van de Geschiedenis (NJBG) werd opgericht. De NJBG was (en is nog steeds) een landelijke vereniging voor jongeren vanaf 12 jaar met belangstelling voor geschiedenis. Populair waren vooral de jaarlijkse opgravingskampen waar de leden onder leiding van professionele archeologen meehielpen bij archeologisch onderzoek. NJBG-leden in het hart van de stadssanering (1971) De jonge Gorcumse afdeling kreeg in 1971 een eigen clubgebouw: 't Pesthuys (Bagijnenwalstraat 22), waarin de leden wekelijks bijeenkwamen. Het afdelingsbestuur stelde zich in de jaren '70 kritisch op tegen de gevolgen van de stadssanering. De binnenstad stond bloot aan kaalslag en veel gebouwen die we tegenwoordig zo graag in het stadsbeeld terug zouden zien verdwenen onder de slopershamer. Alle gemeentelijke bestemmingsplannen werden dan ook met argusogen gevolgd. Het besef voor monumentenbehoud groeide. Mede door inzet vanuit de NJBG werd in 1976 de Stichting Stadsherstel Gorinchem (SSG) opgericht. Twee jaar later startte de Stichting Merewade met een publicatiereeks over onderwerpen uit de geschiedenis van Gorinchem. Ook het eerste archeologisch onderzoek aan de Langendijk (1973) was op initiatief van de NJBG. In het begin van de negentiger jaren bloedde de afdeling langzaam dood, maar voor veel leden bood het lidmaatschap een richtinggevende stap in hun studie en werkzame leven. Ruurd van Donkelaar en Henk Hovenkamp op zoek naar stenen van het kasteel van de Arkels. Reünie Nadat de COVID-maatregelen niet langer een beletsel vormden voor... > Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Brochure over de resultaten van het archeologisch onderzoek in de Bagijnenwalstraat en Lindeboom. - Published: 2020-09-21 - Modified: 2025-05-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/brochure-onderzoek-bagijnenwalstraat-en-lindeboom/ Woensdag 16 september 2020 was de officiële start van het bouwproject Helden van Gorkum. Het komend jaar wordt aan weerszijden van de Bagijnenwalstraat-Lindeboom gebouwd aan 26 nieuwe woningen. Voorafgaand op de bouw voerde Hollandia Archeologen deze zomer de laatste fase van het archeologisch onderzoek uit in dit gebied. Naast de in 2019 gevonden middeleeuwse stadsmuur werden geheel onverwacht de keukens van een 15e eeuws vrouwenklooster, een molen en resten van een leerlooierij opgegraven. Projectontwikkelaar Van Wijnen vindt het belangrijk dat ook de toekomstige bewoners van de Helden van Gorkum het verhaal van deze plek kennen en maakte daarom samen met Hollandia Archeologen een brochure met een samenvatting van de voorlopige resultaten van het onderzoek. De Grienden VOF (2020) Helden van Gorkum, de helden van vroeger. Het verhaal van de plek, Hoornaar. 3D Flipbook | PDF (4 MB) Lees ook Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom Woensdag 16 september 2020 was de officiële start van het bouwproject Helden van Gorkum. Het komend jaar wordt ... Lees verder... Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters In juni dit jaar heeft Hollandia Archeologen de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd... . Lees verder... Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart Dinsdag 2 juni startte Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal. Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd in ... Lees verder... > Opgraving resten van de kloosterkeuken van de Magdalenazusters en de laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat en Lindeboom. - Published: 2020-07-03 - Modified: 2025-05-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/kloosterkeuken-gebouwd-achter-de-middeleeuwse-stadsmuur/ In juni dit jaar heeft Hollandia Archeologen de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd. De directe aanleiding hiervoor is de bouw van 26 woonhuizen aan weerszijde van de Bagijnenwalstraat en de Lindeboom. Dit project staat bekend als Helden van Gorkum en wordt ontwikkeld door Van Wijnen uit Dordrecht. Overzicht opgravingsterrein met de resten van de keukens en de fundering van de Bagijnenmolen Voorafgaand aan de laatste fase van het archeologisch onderzoek (de opgraving) werd al sinds 2008 vooronderzoek uitgevoerd. Vanwege de economische crisis in 2012 was na de sloop van de oude bebouwing de herontwikkeling van het gebied stopgezet. Pas zeven jaar later pakte men de draad opnieuw op en startte Hollandia Archeologen in mei 2019 een waarderend proefsleuvenonderzoek. Door vier lange sleuven over het terrein te graven werd duidelijk welke archeologische resten in de ondergrond nog aanwezig waren en wat de kwaliteit daarvan was. Zo werden de funderingen van verschillende gebouwen, een kademuur en een deel van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aangetroffen. Met uitzondering van de plaatsen waar de voormalige woningen hadden gestaan, bleek alles goed bewaard gebleven onder een circa 0,5 m dikke puin-houdende grondlaag. Laatmiddeleeuwse stadsmuur aan de Bagijnenwalstraat Stadsmuur Eerst werd de stadsmuur samen met een bouwhistoricus in kaart gebracht. Daarbij werd ook het fundament van de Bagijnentoren aangesneden. De stadsmuur bestond uit een serie van poeren met een onderlinge afstand van ca. 2,8 m (hartmaat) waarop de spaarbogen voor de weergang rustten. De fundering van de schildmuur (de beschermingsmuur) was ca. 0,9... > 2 Juni is in opdracht van projectontwikkelaar Van Wijnen is door Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal gestart - Published: 2020-06-03 - Modified: 2025-05-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-plangebied-bagijnenwal-gestart/ Dinsdag 2 juni startte Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal. Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van projectontwikkelaar Van Wijnen en gaat vooraf aan de bouw van 26 woningen in de 'Helden van Gorkum'. Het onderzoek zal naar verwachting drie weken duren. De middeleeuwse stadsmuur bij de Bagijnenwalstraat (2019) Op basis van eerder uitgevoerd vooronderzoek in 2008, 2011, 2012 en 2019, zijn de archeologische verwachtingen voor dit gebied hoog. Zo werd tijdens het proefsleuvenonderzoek vorig jaar een deel van de middeleeuwse vestingmuur onderzocht. Door een aanpassing in het palenplan van de nieuwbouw kan deze muur verder gespaard blijven. Het huidig onderzoek concentreert zich nu op de overige vondsten, zoals een deel van een kademuur, resten van een leerlooierij en het vroegere pesthuis. Luchtfoto met het onderzoeksgebied in rood omkaderd Brochure onderzoek Bagijnenwalstraat en Lindeboom Woensdag 16 september 2020 was de officiële start van het bouwproject Helden van Gorkum. Het komend jaar wordt aan weerszijden ... Lees verder... Een kijkje in de kloosterkeuken van de Magdalenazusters In juni dit jaar heeft Hollandia Archeologen de laatste fase van het archeologisch onderzoek aan de Bagijnenwalstraat uitgevoerd. De directe ... Lees verder... Opgraving plangebied Bagijnenwal gestart Dinsdag 2 juni startte Hollandia Archeologen een opgraving op het plangebied Bagijnenwal. Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van ... Lees verder... Bagijnenwalstraat-Lindeboom en Bastion II (2008, 2011, 2012, 2019 en 2020) In september 2019 en juni 2020 heeft Hollandia archeologen B. V. in opdracht van Van Wijnen B. V. een archeologische opgraving uitgevoerd... > Bezoek het gemeentelijk archeologiedepot van Gorinchem tijdens de Nationale Archeologiedagen op vrijdag 11 tot en met zondag 13 oktober 2019. - Published: 2019-09-09 - Modified: 2025-05-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/archeologiedagen-2019/ Grijp je kans en breng een bezoek aan het gemeentelijk archeologiedepot van Gorinchem. Normaal gesproken kun je het depot en de werkruimte alleen op afspraak bezoeken. Maar tijdens de Nationale Archeologiedagen van vrijdag 11 tot en met zondag 13 oktober 2019 zijn wij van 14. 00 tot 17. 00 uur geopend voor publiek. De toegang is gratis. Programma Kinderen (8-12 jaar) kunnen op vrijdag-, zaterdag- en zondagmiddag naar vondsten zoeken met een metaaldetector of opdrachten uitvoeren tijdens een speurroute. Voor de beste speurders valt daarmee een heus diploma te behalen! (Jongere) kinderen kunnen een eigen tegeltje voor thuis ontwerpen. Op zaterdag- en zondagmiddag kun je tijdens het vondstenspreekuur je eigen vondsten laten beoordelen door depotbeheerder Martin Veen. Gorcumse tegeltjes Afgelopen zomer werd tijdens de verbouwing van een oude kelder aan de Langendijk een grote hoeveelheid tegeltjes gevonden. De vondst kreeg veel aandacht in AD Rivierenland. Tijdens de open dagen kun je zien wat er ondertussen met deze tegeltjes gebeurde. Wandtegels met cupido's ca. 1650-1675 (klik thumbnails voor vergroting) Van Prehistorie tot Tweede Wereldoorlog In het archeologiedepot vind je alle vondsten die tijdens opgravingen in Gorinchem zijn aangetroffen. Een enorme collectie. Variërend van prehistorische vuurstenen werktuigjes, gevonden op de Dalemdonk, tot een reusachtige zeemijn uit de Tweede Wereldoorlog, ooit opgevist uit de Merwede. Het depot is geen museum, maar heeft als belangrijke taak alle vondsten en documentatie van archeologisch onderzoek voor (toekomstig) wetenschappelijk onderzoek beschikbaar te houden. Gorinchem is de enige gemeente in ons land waar het archeologiedepot volledig door vrijwilligers... > Wilhelmus Adrianus van der Donk (1894-1972) was vanuit Amsterdam een actief Statenlid en later ook gedeputeerde voor de KVP. - Published: 2019-07-06 - Modified: 2025-12-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/van-der-donk/ Drs. W. A. van der Donk (1958) Geboren Gorcumer Wilhelmus Adrianus van der Donk (1894-1972) was vanuit Amsterdam actief als Statenlid en later ook gedeputeerde voor de Katholieke Volkspartij (KVP). Daarnaast was hij werkzaam als repetitor (examenbegeleider) voor studenten. Van der Donk bleef contact met Gorinchem houden en richtte zijn belangstelling op de geschiedenis van de stad. Via krantenartikelen en brochures wist hij de gemiddelde Gorcumer te bereiken, maar behield daarbij een modern kritische benaderingswijze. Met het eerste artikel 'Iets over Gorcum's ouderdom en eerste stadrecht' nam hij dan ook meteen afstand van H. A. van Goch > Willem Frederik Emck wordt in 1869 te Gorinchem geboren. Zijn gelijknamige vader werkt dan voor het gemeentebestuur als bode. - Published: 2019-06-12 - Modified: 2025-07-21 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/de-boekjes-van-willem-frederik-emck/ W. F. Emck (1869-1929), collectie RAG. Willem Frederik Emck wordt in 1869 te Gorinchem geboren. Zijn gelijknamige vader werkt dan voor het gemeentebestuur als bode. Zoals in die tijd niet ongebruikelijk, komt later ook junior in dienst op het stadhuis. Aanvankelijk in dezelfde functie als zijn vader, maar na enige tijd groeit hij door tot stadsontvanger. Vermoedelijk met de hulp van zijn vader, die eerder assisteerde bij de herordening van het stadsarchief, weet hij de weg te vinden tussen de oude stukken en groeit zijn belangstelling voor de geschiedenis van zijn geboortestad. 4Stamkot, B. (2018) Gorcums geschiedschrijving in vogelvlucht, in: F. Cerutti, R. Mulder, B. Stamkot & A. de Vries (red. ), Tien eeuwen Gorinchem. Geschiedenis van een Hollandse stad, Utrecht, p. 14-15. WorldCat Ook het contact met H. A. van Goch, > De afgelopen weken werd een opgraving uitgevoerd in de Knipsteeg te Gorinchem. Tijdens het onderzoek werd een middeleeuwse gracht gevonden - Published: 2019-05-31 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-knipsteeg-geen-school-maar-een-middeleeuwse-gracht-vol-met-water/ De afgelopen drie weken werd een opgraving uitgevoerd in de Knipsteeg te Gorinchem. Op basis van het vooronderzoek en de resultaten van de opgraving aan de Krijtstraat in 2002, was de verwachting meer te weten te komen over de 15de eeuwse Grote School zeer hoog. Ondanks dat tijdens het graafwerk niets van deze school is teruggevonden, zijn de voorlopige resultaten van het onderzoek aan de Knipsteeg niet minder spectaculair. De komende maanden zal opgravingsbureau De Steekproef alle onderzoeksgegevens nader uitwerken. Opgravingsterrein met in het midden een 19de eeuwse waterput Gracht In de eerste week van de opgraving werden vooral funderingen van 17de eeuwse huizen onderzocht. Bij de aanleg van een nieuw vlak volgde een verassing: geheel onverwacht kolkte grondwater uit de bodem van de put. Projectleider Hans Veenstra schrok van de hoeveelheid: "Het leek even alsof we per ongeluk een hoofdwaterleiding hadden geraakt". Men besloot daarop niet dieper te graven. Een verdere verstoring van de grondwaterhuishouding kon immers schade aan de funderingen van de aangrenzende huizen veroorzaken. De laaggewijze opvulling van de gracht tekent zich af in het wandprofiel De onderzoekers hadden een oude middeleeuwse gracht te pakken, naar schatting ongeveer negen meter breed, die oorspronkelijk parallel aan de Knipsteeg liep en waarop men eeuwen later huizen heeft gebouwd. Al eerder vermoedde historicus Bert Stamkot 1Stamkot, B. (2018) Stadsbeeld in de late middeleeuwen, in: F. Cerutti, R. Mulder, B. Stamkot & A. de Vries (red. ), Tien eeuwen Gorinchem. Geschiedenis van een Hollandse stad, Utrecht, p. 115. op deze plek... > Vanaf 2 mei is in het Rijksmuseum van Oudheden een bijzondere bodemvondst uit Gorinchem te zien: een Middeleeuwse kan gebruikt als muizenval. - Published: 2019-04-22 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/kan-vol-ongedierte-naar-rijksmuseum/ Vanaf donderdag 2 mei is in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden een niet-alledaagse Gorcumse bodemvondst te zien: een middeleeuwse kan, ooit gebruikt als muizenval. Deze 'muizenpot' van eenvoudig grijs aardewerk is tussen 1275 en 1325 geproduceerd in Noord-Vlaanderen. De kan werd acht jaar geleden gevonden tijdens de opgraving van een middeleeuwse rosmolen aan de Arkelstraat, Dergelijke vallen werden vaak op plekken ingegraven waar muizen hun looproute hadden, soms met wat lokvoer op de bodem van de val. Bij archeologisch onderzoek naar rurale contexten zijn muizenpotten vaker aangetroffen, doorgaans ingegraven rondom een hooiberg of spieker. Opgravingen van laatmiddeleeuwse plattelandsbewoning in Utrecht hebben enkele tientallen muizenpotten opgeleverd, gedateerd tussen de 11e eeuw en de eerste helft van de 16e eeuw. Nog tot in de 19e eeuw werd ingegraven gebruiksaardewerk gebruikt als muizenval. In een catalogus voor werktuigen uit 1810 staan speciaal voor dit doel vervaardigde potten, die voor ƒ 0,25 werden verkocht. Effectief Een artikel in de Provinciale Overijsselse en Zwolse Courant van 10 oktober 1866, maakt melding van een muizenplaag waardoor enkele koolzaadoogsten verloren zijn gegaan. Eén boer bestreed het ongedierte door 56 muizenpotten in te graven in de voren van zijn akker. Hij slaagde erin op die manier tot wel 164 muizen per dag te vangen - en daarmee zijn oogst te redden. De kan die bij het huidige onderzoek is aangetroffen is een hergebruikte kan, net als de muizenvallen in Utrecht, waar afgedankte kannen en potten werden gebruikt. De vondst van de muizenpot in 2011. Doordat er tijdens... > In mei start Onderzoeksbureau De Steekproef met een archeologisch onderzoek aan de Knipsteeg. Men hoopt resten van de Grote School te vinden. - Published: 2019-04-22 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/archeologen-terug-naar-de-grote-school/ Knipsteeg 13-15 april 2019 Maandag 13 mei start archeologisch onderzoeksbureau De Steekproef een verkennend onderzoek aan de Knipsteeg. Het onderzoek was oorspronkelijk een week eerder gepland. Op basis van de conclusies in het verslag van het bureauonderzoek (2015) en de resultaten van de opgraving naar het Hof van Arkel en de Grote School (2002) aan de Krijtstraat is de archeologische verwachting voor dit perceel zeer hoog. Grote School De opgraving die in 2002 is uitgevoerd op de huidige plek van het voormalige warenhuis V&D bracht resten van het Hof van Arkel aan het licht. Bij ditzelfde onderzoek werd ook een deel van de Grote School teruggevonden, die in elk geval vanaf 1435 op deze plek heeft gestaan. De Knipsteeg heette in die tijd dan ook de “Scoelsteghe”. De grote school vormde het vervolg op de “Kleine School”, die kinderen konden bezoeken tot ze een jaar of zeven of acht oud waren. Rond 1600 werd de Grote School verheven tot Latijnse School, vergelijkbaar met een gymnasium, waar de leerlingen werden voorbereid op een opleiding aan een universiteit. Men kreeg onder meer vakken in het Latijn. Het gebouwencomplex van de school strekt zich uit richting het noorden. Met een dikke rode lijn is de zuidelijke grens van de onderzoekslocatie aangegeven Tijdens de opgraving werd tussen de funderingsresten van een gedeelte van het schoolgebouw een beerput ontdekt, waarin onder andere vele objecten werden gevonden die in verband konden worden gebracht met de functie van het gebouw. Zo werd er bijvoorbeeld een houten deel... > Wil je het glas zien waaruit een schoolrector 600 jaar geleden zijn biertje dronk? Of wil je wapens zien van de burcht van de Heren van Arkel - Published: 2018-09-22 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/open-depot-tijdens-de-nationale-archeologiedagen/ Wil jij het prachtige glas zien waaruit een schoolrector 600 jaar geleden zijn biertje dronk? Of ben je nieuwsgierig naar de middeleeuwse wapens die men gebruikte bij het beleg van het kasteel van de heren van Arkel in Wijdschild? Dit kan tijdens de Nationale Archeologiedagen van 12 tot en met 14 oktober. Op deze drie dagen is het archeologiedepot tussen 14. 00 en 17. 00 uur open. De toegang is gratis. Programma Kinderen vanaf 8 tot 12 jaar kunnen op vrijdag-, zaterdag- en zondagmiddag zelf vondsten zoeken met een metaaldetector, of opdrachten uitvoeren tijdens een speurtocht door het depot. De allerbeste speurders kunnen daarmee een heus diploma verdienen! Op zaterdagmiddag 13 oktober en zondagmiddag 14 oktober kun je tijdens het vondstenspreekuur je eigen vondsten laten bekijken door depotbeheerder Martin Veen. Speciaal ook voor de lezers van ‘Tien eeuwen Gorinchem, Geschiedenis van een Hollandse stad’ is een kleine expositie ingericht met de archeologische vondsten uit dit boek. Klik op de afbeeldingen voor meer informatie Van Prehistorie tot Tweede Wereldoorlog In het archeologiedepot vind je alle vondsten die tijdens opgravingen in Gorinchem zijn aangetroffen. Een enorme collectie. Variërend van prehistorische vuurstenen werktuigjes, gevonden op de Dalemdonk, tot een reusachtige zeemijn uit de Tweede Wereldoorlog, ooit opgevist uit de Merwede. Het depot is geen museum, maar heeft als belangrijke taak alle vondsten en documentatie van archeologisch onderzoek voor (toekomstig) wetenschappelijk onderzoek beschikbaar te houden. Gorinchem is de enige gemeente in ons land waar het archeologiedepot volledig door vrijwilligers wordt gerund. Adres Arkelsedijk 24... > Archeoloog Arie Saakes deed een spectaculaire vondst. Op een luchtfoto uit 1944 zag hij de contouren van de Blauwe Toren in de Duveltjesgracht - Published: 2017-12-02 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/luchtfoto-1944-toont-blauwe-toren/ Amateurarcheoloog Arie Saakes deed enkele maanden geleden een spectaculaire vondst. Op een luchtfoto van de Royal Air Force uit 1944 meende hij de contouren van het donjon van de Blauwe Toren te zien. Luchtfoto's kunnen veel interessante informatie over archeologische vindplaatsen opleveren, maar niet iedere opname is geschikt. Arie Saakes De foto moet allereerst op een heldere, liefst koude, dag genomen zijn. Ook tijdstip, hoogte, resolutie en de hoek waarin de opname is gemaakt, zijn bepalend. Bovendien is het zonder goede voorkennis van het gebied niet eenvoudig te bepalen wat je precies op de foto ziet. Detail luchtfoto RAF 24 december 1944 11. 30u, collectie Wageningen University WOII, © Dotka Data BV Arie Saakes bestudeert al vijf jaar kaarten en luchtfoto's. In eerste instantie geloofde hij zijn ogen niet en ging daarna tientallen andere luchtfoto's onderzoeken. Uiteindelijk leverde dit nog negen andere vergelijkbare foto's op. De opnames dateren tussen 1933 en 1986. De kwaliteit is weliswaar wisselend, maar alle negen tonen telkens dezelfde ronde contouren weerspiegeld in het water van de Duveltjesgracht. Reconstructie ligging Blauwe Toren Projectie Blauwe Toren op Google Maps door Arie Saakes Bevestiging De R. A. F. foto bevestigt de eerdere reconstructies zoals gemaakt door Annema (zie onder). Opvallend is wel dat de doorsnede van het donjon op de foto kleiner lijkt dan tot dusver op basis van berekeningen werd aangenomen. Een eerdere veronderstelling dat dit mogelijk door weerspiegeling in het grachtwater werd veroorzaakt gaat niet op. Op basis van de ontwerptekening door Jacob Kemp, waarop de... > In oktober 2017 diende de ontwikkelaar het haalbaarheidsonderzoek in, ter voorbereiding op de bouw van een hotel Buiten de Waterpoort. - Published: 2017-12-01 - Modified: 2023-02-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/haalbaarheidsonderzoek-hotel-buiten-de-waterpoort-akkoord/ Overzicht van de muurresten richting het zuidoosten In oktober 2017 diende de ontwikkelaar het haalbaarheidsonderzoek in, ter voorbereiding op de bouw van een hotel op de locatie Buiten de Waterpoort. De documenten zijn door de gemeente beoordeeld en akkoord bevonden. Over de archeologische muurresten (inclusief toren) is besloten dat deze op de plaats zelf behouden blijven, waarbij de muurresten - door middel van een aanvullend archeologisch onderzoek - tot op het niveau van 2. 93 meter +NAP mogen worden verwijderd. De archeologische muurresten die nu boven de grond liggen, worden ingepast en zichtbaar gemaakt in de vloer van het hotel. Dit betekent dat de ontwikkelaar, na uitvoering van het aanvullende archeologisch onderzoek, kan starten met de realisatie van het hotel. Wethouder Rijsdijk: ‘We zijn als gemeente blij met dit gedegen onderzoek, omdat het belangrijke informatie oplevert voor de stad en haar geschiedenis. In het bouwhistorisch onderzoek wordt gesproken van een kasteelmuur die tevens een functie had in het kader van de stadsverdediging. Het bevestigt eerdere aannames van onder andere Stichting Menno van Coehoorn naar aanleiding van oude afbeeldingen en plattegronden. Dit is weer een puzzelstukje uit het uitgebreide bodemarchief van onze stad. Het gewijzigde inzicht (van stadsmuur naar kasteelmuur) heeft echter geen gevolgen voor de wijze waarop we met de muur om willen gaan. Het is mogelijk en ook belangrijk om de muurresten goed te integreren in het bouwwerk. ’ Waarom dit besluit? Uit het aanvullend bouwhistorisch onderzoek blijkt dat er sprake is van een kasteelmuur, die tevens een functie... > Binnenkort verschijnt de eerste bundel van de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN), met twee nieuwe publicaties over de Blauwe Toren. - Published: 2017-11-25 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/twee-nieuwe-publicaties-over-de-blauwe-toren/ Binnenkort verschijnt de eerste bundel van de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN). De SKN heeft als doel het bevorderen en publiceren van wetenschappelijk onderzoek naar kastelen, buitenplaatsen, landgoederen en het hieraan gerelateerde historisch groen. In de publicatie komen onder meer nieuw ontdekte kasteelterreinen aan bod die de traditionele datering op basis van uiterlijke kenmerken ter discussie stellen. Sommige artikelen sluiten naadloos aan op de actualiteit. Zo komt het kasteel de Blauwe Toren maar liefst in twee artikelen uitgebreid aan de orde: "De verbouwing van de Blauwe Toren te Gorinchem in 1522-1530", door Taco Hermans & Edwin Orsel en "De Blauwe Toren in Gorinchem: een vorstelijk kasteel aan de Merwede", door Merlijn Hurx. Zie voor meer informatie ook de volledige inhoudsopgave en de flyer van de SKN. Studiedag De bundel wordt 15 december gepresenteerd tijdens de studiedag 'Open–gesloten. De toegankelijkheid van kastelen, steden en buitenplaatsen'. Deze dag wordt georganiseerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. De deelname is gratis. Mede gelet de verwachte belangstelling is een tijdige inschrijving noodzakelijk. Bestellen 'Zij waren van groote en zwaare stenen' is te bestellen bij de Stichting Kastelenstudies Nederland via sknnederland@gmail. com. De bundel kost € 30,00 exclusief € 4,50 verzendkosten. Op den Slot tot Gorinchem Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. De titel komt uit een rekening uit 1435-1436: “Ander uutgeven dat ... Lees verder... Gin gezeur wij varen deur De geschiedenis van het veer in Gorinchem, van de... > Gemeente Gorinchem ontving de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek over het inpassen van de archeologische vondsten Buiten de Waterpoort. - Published: 2017-11-08 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/resultaten-aanvullend-bouwhistorisch-onderzoek-buiten-de-waterpoort-bekend/ Bouwhistorisch onderzoek funderingen Buiten de Waterpoort Gemeente Gorinchem ontving eind oktober de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek over het inpassen van archeologische vondsten in de vloer van het hotel dat gebouwd wordt op de locatie Buiten de Waterpoort. De beleidsafdeling beoordeelt deze onderzoeksresultaten nu. Het college van b&w neemt daar vervolgens een besluit over en licht de gemeenteraad in. Dan worden de onderzoeksresultaten ook openbaar. Naar verwachting is dit eind november/ begin december 2017. Rapport Als onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek is ook een bouwhistorisch onderzoek uitgevoerd. Deze resultaten én het haalbaarheidsonderzoek zijn samen de basis voor het besluit van het college. Hundertmark, H. F. G. (2017) Vestingwerk of kasteel? Aanvullend bouwhistorisch onderzoek archeologische opgraving Buiten de Waterpoort 2-6 te Gorinchem, Oss. Flipbook | PDF (12 MB) Op den Slot tot Gorinchem Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf ... Lees verder... Gin gezeur wij varen deur De geschiedenis van het veer in Gorinchem, van de middeleeuwen tot nu. Het veer was ... Lees verder... Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren Amateurarcheoloog Arie Saakes deed enkele maanden geleden een spectaculaire vondst. Op een luchtfoto van de ... Lees verder... Haalbaarheidsonderzoek hotel Buiten de Waterpoort In oktober 2017 diende de ontwikkelaar het haalbaarheidsonderzoek in, ter voorbereiding op de bouw van ... Lees verder... Binnenkort twee nieuwe publicaties over de Blauwe Toren Binnenkort verschijnt de eerste bundel van de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN). De SKN heeft als ... Lees verder... Aanvullend bouwhistorisch onderzoek Buiten de... > Dinsdag 7 november startte Hollandia Archeologen met een opgraving naar het voormalige kerkhof op de Groenmarkt-Achter de Kerk in Gorinchem. - Published: 2017-11-07 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/opgraving-kerkhof-groenmarkt-start-7-november/ Dinsdag 7 november 2017 startte Hollandia Archeologen uit Zaandijk met een opgraving naar het voormalige kerkhof op de Groenmarkt-Achter de Kerk. Het onderzoek is noodzakelijk in verband met het planten van een viertal lindebomen op deze plek als onderdeel van de herinrichting van dit gebied. De werkzaamheden zullen naar schatting 2 weken in beslag nemen. De op te graven locaties zijn met hekwerk afgeschermd. Wel blijft het mogelijk door enkele openingen in het hek mee te kijken. Kerkhof Zoals in veel dorpen en steden vormde de kerk het middelpunt van de nederzetting. In 1263 werd een aan Sint Maarten gewijde kerk in gebruik genomen. De toren raakte in een onweer in 1361 zwaar beschadigd en werd vervangen door de huidige toren waaraan tussen 1450 en 1517 is gebouwd. Mogelijk werden vanaf de bouw van de eerste kerk in Gorcum op de gewijde grond rond het kerkgebouw overledenen begraven. Grote Kerk 1755, Jan Caspar Philips Tientallen skeletten verwacht Naar verwachting worden de komende weken enkele tientallen graven gevonden. Alle skeletten worden zorgvuldig geborgen, waarna een uitgebreid fysisch antropologisch onderzoek zal plaatsvinden. Het opgraven, documenteren en analyseren van menselijk skeletmateriaal is een tijdrovende klus. De eindresultaten zullen daarom pas over 1 tot 2 jaar beschikbaar zijn. Al eerder tijdens een onderzoek in 2008 werden op deze plek 53 individuen geborgen en uitgebreid onderzocht. Achter de Kerk (2008) In de elfde en twaalfde eeuw was Gorinchem, gelegen aan de monding van de Linge, één van de eerste nederzettingen waar vanuit het achterland ontgonnen... > In 2017 startte een archeologisch onderzoek in de Hazewindhondstraat. Hierbij werd een deel van de middeleeuwse vestingmuur blootgelegd - Published: 2017-10-16 - Modified: 2026-04-30 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/vestingtoren-in-de-hazewindhondstraat/ Onderzoek Resten van de middeleeuwse vestingmuur rond de onderzoekslokatie Dinsdag 10 oktober startte Transect BV een archeologisch onderzoek in de Hazewindhondstraat. Nadat eerder funderingen van 17de eeuwse bebouwing en een 18de eeuwse watergang waren aangetroffen, werd begin van deze week ook een deel van de middeleeuwse vestingmuur blootgelegd. Middeleeuwse muur Op de kaart van Jacob van Deventer uit 1558 lijkt alsof de huidige bebouwing voor een deel op de in de 16de eeuw gedempte vestinggracht werd geplaatst en dat de oude vestingmuur zich meer oostelijk aan de straatzijde bevond. Nader onderzoek bewijst nu dat de huidige kademuur aan de Schuttergracht (een nog zichtbaar! ) deel is van deze 14de eeuwse vestingmuur en dat de oorspronkelijke rooilijnen in de loop der tijd zijn gewijzigd. Detail stadsplattegrond door Jacob van Deventer (1558) Vestingtoren Dezelfde kaart van Van Deventer toont aan het westelijke einde van de Ariën Brandsteeg een torentje. Helaas blijkt nu dat deze tijdens de westelijke stadsuitleg aan het eind van de 16de eeuw tot aan de grond werd afgebroken. Dankzij de nog aanwezige braaksporen zijn we echter wel in staat de exacte plek van deze voormalige vestingtoren te lokaliseren. Nadat de toren omstreeks 1580 werd afgebroken bleef dit litteken zichtbaar in de stadsmuur Al eerder werden de percelen Hazewindhondstraat 8-10 (2015) onderzocht. Ook toen stuitte men op de 14de eeuwse vestingmuur. Nieuwe woningen Stichting Stadsherstel Gorinchem zal na afronding van het onderzoek starten met de bouw van een aantal nieuwe woningen op deze locatie. Foto's Publicaties Kerkhoven, A. A. &... > Nationale Archeologiedagen 2017 Pak de unieke kans en bezoek het archeologisch depot van Gorinchem op 13,14 en 15 oktober 2017 - Published: 2017-09-23 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/nationale-archeologiedagen-13-14-15-oktober/ Rondleiding door het depot Pak de unieke kans en breng een bezoek aan het gemeentelijk archeologisch depot van Gorinchem! Normaal gesproken zijn het depot en de werkruimte alleen te bezoeken op afspraak. Maar tijdens de Nationale Archeologiedagen op 13, 14 en 15 oktober is het depot drie middagen vanaf 14. 00 u. opengesteld voor publiek. Vondstenspreekuur Op zaterdag- en zondagmiddag kun je ook je vondst laten beoordelen tijdens het vondstenspreekuur. Dus schroom niet en breng je vondsten mee! Kinderen kunnen zelf speuren met behulp van een metaaldetector. Gevarieerde collectie In januari 2017 is het archeologisch depot van de gemeente Gorinchem naar een nieuwe locatie verhuisd. In dit depot worden alle vondsten beheerd, die tijdens archeologisch onderzoek binnen de gemeentegrenzen worden aangetroffen. Het depot bevat ondertussen een grote collectie vondsten, variërend van middeleeuws aardewerk tot wapentuig uit de Tweede Wereldoorlog. Ook alle documentatie van opgravingen, zoals tekeningen en fotomateriaal, wordt in het depot bewaard. Beleef het archeologisch depot van Gorinchem Tijdens de Nationale Archeologiedagen opent het gemeentelijk archeologisch depot van Gorinchem jaarlijks zijn deuren. Kom op vrijdag, zaterdag en zondag ... Lees verder... Zware oorlogsmunitie langs de Dalemsedijk gevo... In oktober 2023 is tijdens de werkzaamheden aan de Dalemsedijk en de watergang achter het Fortes Lyceum in Gorinchem een ... Lees verder... Beestachtige beelden op een muur in de Burgstr... Tijdens de restauratie van het pand Burgstraat 7 in Gorinchem kwam in 1997 een tussenmuur met wandtegels tevoorschijn. Omdat de ... Lees verder... Klassieke helden vanachter oud behang in de Bu...... > Opgraving skeletten achter het gebouw van het Gorcums Museum aan de Groenmarkt in verband met het plaatsen van ondergrondse vuilcontainers. - Published: 2017-09-22 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/eeuwenoud-skelet-op-de-groenmarkt/ Dit onderzoek naar de skeletten achter het gebouw van het Gorcums Museum is uitgevoerd vooruitlopend op het plaatsen van vuilcontainers. Eerder deze maand vond daarom ook een beperkte opgraving plaats op de Varkenmarkt. De aangetroffen skeletten worden nader onderzocht. Met dendrochronologisch onderzoek hopen wij ook meer te weten te komen over de ouderdom van de doodskisten. Dit laatste wordt nog een lastige klus omdat uit het verzaagde hout moeilijk volledige jaarringen te reconstrueren zijn. Fasering gevonden begravingen in 2010, de rode lijn geeft de muur van het museum weer Aanvulling op onderzoek 2010 Het project op de Groenmarkt is een aanvulling op de eerdere opgraving die hier enige meters verderop in 2010 plaatsvond. De uitwerking van de resultaten gaat nog enkele weken duren. Archeologen vinden skeletten achter het Gorcums Museum Dit onderzoek naar de skeletten achter het gebouw van het Gorcums Museum is uitgevoerd vooruitlopend op het plaatsen van vuilcontainers... . Lees verder... Booronderzoek voorafgaand op plaatsen vuilcontainers In de week van 15 mei 2017 heeft Hollandia archeologen in opdracht van de gemeente Gorinchem een archeologisch booronderzoek uitgevoerd ... Lees verder... > Woensdag 30 augustus werd rond de aangetroffen muurresten van de Blauwe Toren Buiten de Waterpoort een booronderzoek uitgevoerd. - Published: 2017-09-10 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/booronderzoek-buiten-de-waterpoort/ Onderzoek Buiten de Waterpoort 30 augustus 2017 Woensdag 30 augustus werden rond de eerder bij archeologisch onderzoek aangetroffen muurresten Buiten de Waterpoort mechanische grondboringen verricht om een beter zicht te krijgen in de situering van nog onder de grond aanwezige resten, zodat het fundering- en palenplan van het te bouwen hotel hierop kunnen worden aangepast. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de vergunninghouder en archeologisch begeleid door SOB-research, bijgestaan door enkele vrijwilligers van het gemeentelijk depot. Haalbaarheidsonderzoek De vergunninghouder van het hotel Buiten de Waterpoort heeft een voorstel gedaan om de archeologische vondsten in te passen in het te bouwen hotel. Dit voorstel dient eerst onderzocht te worden op haalbaarheid, waarvoor vergunninghouder goedkeuring van het college wenste. Het college heeft zich, na consultatie van de gemeenteraad over het betreffende voorstel, positief uitgesproken. De vergunninghouder heeft hiermee groen licht van het college om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren, bij gebleken haalbaarheid mag hij zijn voorstel uitvoeren. Op den Slot tot Gorinchem Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. De titel komt uit een rekening uit 1435-1436: “Ander uutgeven dat ... Lees verder... Gin gezeur wij varen deur De geschiedenis van het veer in Gorinchem, van de middeleeuwen tot nu. Het veer was eeuwenlang essentieel voor handel, vervoer en verbinding tussen Gorinchem en omliggende plaatsen. Door de tijd ... Lees verder... Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren Amateurarcheoloog Arie Saakes deed enkele maanden geleden een spectaculaire vondst. Op... > Het gemeentelijk depot voor archeologie is tijdens de Open Monumentendag op zaterdag 9 september geopend voor belangstellende bezoekers. - Published: 2017-08-30 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/open-monumentendag/ Restauratie aardewerk Het gemeentelijk depot voor archeologie is tijdens de Open Monumentendag op zaterdag 9 september van 11. 00 tot 16. 00 uur geopend voor bezoekers. Vrijwilligers van het depot laten zien hoe vondsten gerestaureerd worden. Daarnaast zijn in de werkruimten bodemvondsten – afkomstig van Gorcumse opgravingen – te zien. De gemeente Gorinchem doet dit jaar voor de 31e keer mee aan de Open Monumentendag. Op zaterdag 9 september vinden er verschillende activiteiten plaats rondom het thema ‘Boeren, burgers en buitenlui’ Beleef het archeologisch depot van Gorinchem Tijdens de Nationale Archeologiedagen opent het gemeentelijk archeologisch depot van Gorinchem jaarlijks zijn deuren. Kom op vrijdag, zaterdag en zondag 19, 20 en 21 juni van 14. 00 tot 17. 00 uur ... Lees verder... Zware oorlogsmunitie langs de Dalemsedijk gevo... In oktober 2023 is tijdens de werkzaamheden aan de Dalemsedijk en de watergang achter het Fortes Lyceum in Gorinchem een bijzondere vondst gedaan. Er kwamen twaalf zware stenen kogels met ... Lees verder... Beestachtige beelden op een muur in de Burgstr... Tijdens de restauratie van het pand Burgstraat 7 in Gorinchem kwam in 1997 een tussenmuur met wandtegels tevoorschijn. Omdat de muur niet gehandhaafd bleef werden de tegels voorzichtig verwijderd en ... Lees verder... Klassieke helden vanachter oud behang in de Bu... In 1881 werd in de woning Burgstraat 33 in Gorinchem, tegenover het huis met de renaissance gevel ‘t Coemt al van God (1563), een bijzondere ontdekking gedaan. Tijdens werkzaamheden kwamen ... Lees verder... Bezoek het depot tijdens de open dagen... > De vergunninghouder van het hotel Buiten de Waterpoort krijgt groen licht de archeologische vondsten in te passen in de nieuwbouw - Published: 2017-07-04 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/groen-licht-voor-haalbaarheidsonderzoek/ De vergunninghouder van het nieuw te bouwen hotel Buiten de Waterpoort heeft een voorstel gedaan om de archeologische vondsten in te passen in het te bouwen hotel. Dit voorstel dient eerst onderzocht te worden op haalbaarheid, waarvoor vergunninghouder goedkeuring van het college wenste. Het college heeft zich, na consultatie van de gemeenteraad over het betreffende voorstel, positief uitgesproken. De vergunninghouder heeft hiermee groen licht van het college om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren, bij gebleken haalbaarheid mag hij zijn voorstel uitvoeren. Vestingmuur met schietgat, archeologisch onderzoek Buiten de Waterpoort te Gorinchem Het voorstel van de vergunninghouder volgde nadat het evaluatierapport van het archeologisch onderzoek bekend werd, een onderzoek dat in het kader van de vergunningsprocedure voor de bouw van een hotel Buiten de Waterpoort verplicht was. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat, op basis van fysieke en inhoudelijke criteria, sprake is van een behoudenswaardige archeologische vindplaats. Naar aanleiding van dit evaluatierapport heeft overleg plaatsgevonden tussen gemeente en vergunninghouder. Doel van dit overleg was om te kijken of er een passende oplossing mogelijk is die recht doet aan zowel de archeologische vondsten als aan het bouwplan. Het overleg heeft geleid tot een voorstel van de vergunninghouder waarbij de vondsten worden ingepast in het te bouwen hotel. Overzichtskaart onderzoeksgebied, zie rapport voor toelichting Hiertoe worden de vondsten die nu boven de grond liggen ingepast in de vloerconstructie van de nieuwbouw, door het op het afgewerkte vloerniveau van de 1e bouwlaag in te passen en af te werken waardoor het in de... > Archeologisch booronderzoek in verband met het plaatsen van een aantal vuilcontainers in de binnenstad van Gorinchem. - Published: 2017-07-02 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/booronderzoek_vuilcontainers/ Algemeen Vuilcontainer Varkenmarkt In de week van 15 mei 2017 heeft Hollandia archeologen in opdracht van de gemeente Gorinchem een archeologisch booronderzoek uitgevoerd voor meerdere planlocaties binnen de historische binnenstad van Gorinchem. Aanleiding voor het onderzoek is het (ver)plaatsen en verwijderen van 9 ondergrondse vuilcontainers. De hiermee gepaard gaande bodemingrepen vormen mogelijk een bedreiging voor het archeologisch bodemarchief. Het doel van het booronderzoek is om de archeologische verwachting te toetsen en eventueel aan te vullen. Tevens kan hiermee vastgesteld worden hoe de opbouw van de bodem is, of er archeologische waarden aanwezig zijn dan wel de bodem verstoord is. Locaties Aan de hand van het in 2016 opgestelde programma van eisen zijn 6 van de locaties aangewezen waar archeologisch vooronderzoek plaats dient te vinden. Deze onderzoekslocaties bevinden zich aan het Nonnenveld (1), Boerenstraat-Affuithof (2), Havendijk (3), Bagijnenwal (4), Varkenmarkt (5) en Groenmarkt (6). Ter hoogte van de eerste 4 locaties wordt een vuilcontainer toegevoegd aan de reeds aanwezige containers. Aan de Varkenmarkt zullen 2 containers worden verwijderd en zullen 4 nieuwe worden geplaatst. Bij de Groenmarkt zal aan de bestaande containers een extra rij van 4 containers worden toegevoegd. Voor het plaatsen van de containers zal per container een gat gegraven worden met een afmeting van ca. 2,20 x 2,20 x 2,20 meter. De containers zullen in hun geheel ondergronds geplaatst worden. Bij de graafwerkzaamheden die hiermee gepaard gaan is het mogelijk dat het bodemarchief verstoord wordt. Het onderzoeksgebied is op de archeologische verwachtingskaart gelegen in een zone binnen de... > Het evaluatierapport van het archeologisch onderzoek in het kader van de vergunningsprocedure voor een hotel Buiten de Waterpoort is bekend. - Published: 2017-04-24 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/evaluatie-onderzoek-buiten-de-waterpoort/ Archeologisch onderzoek Buiten de Waterpoort maart 2017 Het evaluatierapport van het archeologisch onderzoek in het kader van de vergunningsprocedure voor de bouw van een hotel Buiten de Waterpoort is bekend. Voornaamste conclusie en aanbevelingen: de aangetroffen verdedigingswerken zijn behoudenswaardig en geadviseerd wordt deze zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk het bouwplan hierop aan te passen. De gemeente Gorinchem gaat zich nu beraden op de (on)mogelijkheden en gaat daarbij in gesprek met de vergunninghouder om te kijken of er een passende oplossing mogelijk is. Dit traject zal nog een aantal weken in beslag gaan nemen en moet leiden tot een besluit van het college. Behoudenswaardige vondsten In de bouwput zijn resten aangetroffen van een ronde vestingtoren, de stadsmuur en een mogelijke bebouwing aan de binnenzijde van de stadsmuur. Dit zijn overblijfselen van de eerste, in steen opgetrokken stadsomwalling van Gorinchem, verdedigingswerken uit de late middeleeuwen (laatste deel 14e eeuw). Archeoloog René van Wilgen van SOB Research concludeert in het rapport dat de aangetroffen verdedigingswerken als behoudenswaardig zijn aan te merken, omdat volgens hem de vondsten van lokaal belang zijn: “Op basis van de fysieke en inhoudelijke criteria... is sprake van een behoudenswaardige archeologische vindplaats. ” Wethouder archeologie Arjen Rijsdijk is enorm verrast dat er nog zoveel bewaard is gebleven van de Middeleeuwse stadsmuur: “Wat mij vooral verbaasde, is dat alles zo diep onder de grond zit. ” Overzichtskaart onderzoeksgebied, zie rapport voor toelichting Advies aanvullend onderzoek fundering Door middel van grondboringen is getracht vast te stellen tot waar en hoe... > In 1983 kwam ten zuiden van de Krabsteeg-Schuttersgracht, een zeer zware ca 9.30 m dikke muur van de Blauwe Toren tevoorschijn. - Published: 2017-04-10 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/krabsteeg-1983/ Waarneming Huidige bebouwing Krabsteeg-Schuttersgracht In 1983 kwam in een bouwput ten zuiden van de Krabsteeg, tegenwoordig Schuttersgracht, een zeer zware ca 9. 30 m dikke ongeveer oost-west verlopende muur tevoorschijn. De muur was gemetseld met stenen van ca 25 x 5 x 12 cm, deze muur was nog tot een hoogte van ca. 3,50 m bewaard en rustte op een fundering van hout. Evenwijdig aan deze muur had op 2,5 m ten noorden daarvan een tweede ca 2,5 m dikke muur gelopen die ondertussen door de aannemer was gesloopt, maar nog in het profiel van de bouwput kon worden waargenomen. 1D. P. Hallewas Gorcum; Krabsteeg; vondst muurresten mogelijk in verband Blauwe Toren; Archeologische Kroniek Zuid-Holland 1983; Regionaal Historisch Tijdschrift Holland; 16de jaargang no. 6; 1984; p. 322. Download (7 MB) Funderingen met op de voorgrond de boorinstallatie, foto's Daan Hallewas Provinciaal archeoloog Daan Hallewas concludeerde op basis van het steenformaat en grote concentraties puin van blauw hardsteen dat de muurresten mogelijk deel uitmaakten van de Blauwe Toren. Er werd geen nader archeologisch onderzoek verricht en het is daarom heel lastig te concluderen of het hier vesting- dan wel kasteelmuren betrof. Architektenburo De Bie maakte een tekening (197 KB). Ondanks pogingen om de muren te slopen, moest men enkele weken extra uittrekken om allereerst met een diamantboor gaten aan te brengen om de heipalen te kunnen slaan. Projectie van het in 1983 gevonden muurwerk (bruine lijnen) Tijdens de discussie over de vondsten Buiten de Waterpoort ontstond verwarring over het jaar waarin... > Een foto-impressie van het archeologisch onderzoek naar de gevonden muurresten Buiten de Waterpoort in Gorinchem - Published: 2017-03-30 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/buiten-de-waterpoort/ Een foto-impressie van het archeologisch onderzoek naar de gevonden muurresten Buiten de Waterpoort in Gorinchem. Gemaakt door SOB Research op 17 maart jl. Op den Slot tot Gorinchem Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. De titel komt uit een rekening uit 1435-1436: “Ander uutgeven dat ... Lees verder... Gin gezeur wij varen deur De geschiedenis van het veer in Gorinchem, van de middeleeuwen tot nu. Het veer was eeuwenlang essentieel voor handel, vervoer en verbinding tussen Gorinchem en omliggende plaatsen. Door de tijd ... Lees verder... Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren Amateurarcheoloog Arie Saakes deed enkele maanden geleden een spectaculaire vondst. Op een luchtfoto van de Royal Air Force uit 1944 meende hij de contouren van het donjon van de Blauwe ... Lees verder... Haalbaarheidsonderzoek hotel Buiten de Waterpoort In oktober 2017 diende de ontwikkelaar het haalbaarheidsonderzoek in, ter voorbereiding op de bouw van een hotel op de locatie Buiten de Waterpoort. De documenten zijn door de gemeente beoordeeld ... Lees verder... Binnenkort twee nieuwe publicaties over de Blauwe Toren Binnenkort verschijnt de eerste bundel van de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN). De SKN heeft als doel het bevorderen en publiceren van wetenschappelijk onderzoek naar kastelen, buitenplaatsen, landgoederen en het hieraan ... Lees verder... Aanvullend bouwhistorisch onderzoek Buiten de Waterpoort Gemeente Gorinchem ontving eind oktober de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek over het inpassen van archeologische vondsten in de vloer van het hotel dat gebouwd wordt op... > Wat kun je met de Blauwe Toren en waarom stond hij in Gorinchem. Aankondiging lezing naar aanleiding van de vondsten Buiten de Waterpoort. - Published: 2017-03-10 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/wat-kun-je-met-de-blauwe-toren/ Gezicht op Gorinchem met links de Blauwe Toren, Willem Schellinks (1637 – 1678) De opgraving van de funderingen Buiten de Waterpoort te Gorinchem houdt de gemoederen in de stad bezig. Als vervolg op de lezingenavond eerder in het Gymnasium te Gorinchem organiseert de Historische Vereniging "Oud-Gorcum" daarom maandagavond 13 maart a. s. een avond met als thema "De Blauwe Toren: waarom stond die in Gorinchem en wat kunnen we ermee? " Robert Stein, universitair hoofddocent Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit Leiden, zal de eerste helft van de avond spreken over Karel de Stoute. Onder zijn bewind werd Kasteel de Blauwe Toren gebouwd. Voor het tweede deel van de avond wordt aansluiting met de actualiteit gezocht. Na de inleiding over de functie van historisch besef voor de stad door de voorzitter van de vereniging, zal wethouder Arjen Rijsdijk in gesprek met de aanwezigen aangeven wat de mogelijkheden en onmogelijkheden van de gemeente zijn om met de gevonden muurresten om te gaan. Daarna is er ruimte voor vragen. Als moderator zal Fred Delfgaauw optreden. Maandag 13 maart 2017, aanvang 20:00 uur in theater De Peeriscoop, Boerenstraat 11b in Gorinchem Leden van "Oud-Gorcum" mogen gratis naar binnen, niet-leden betalen € 5,00. Het bestuur verwacht een behoorlijke drukte en raadt u daarom aan tijdig aanwezig te zijn. Op den Slot tot Gorinchem Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. De titel komt uit een rekening uit 1435-1436: “Ander uutgeven dat ... Lees... > Reconstructie ligging kasteel de Blauwe Toren te Gorinchem op basis van oude tekeningen door W. Annema. op verzoek van St Menno van Coehoorn. - Published: 2017-02-15 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/tekeningen-blauwe-toren/ Projectie detail kaart Jacob van Deventer 1588 op huidige Google Maps Er leven nog veel vragen over de exacte ligging van de resten van het voormalige kasteelcomplex de Blauwe Toren. Op verzoek van de Stichting Menno van Coehoorn projecteerde ir. W. Annema enkele oude kaarten over de huidige kaart van dit gebied. Annema, W. (2017) De betekenis van de gevonden restanten van de vestingwerken buiten de Duivelsgracht te Gorinchem. Onderzoek verricht op basis van vergelijking van enkele kaarten van de vestingwerken van de stad in combinatie met enkele andere archiefbronnen, Delft. Flipbook | PDF (4 MB) Zie ook: Buiten de Waterpoort 2 – 6 (2016 – 2017) | Bastion VI, Blauwe Toren (1999, 2000) | Krabsteeg (1983) Op den Slot tot Gorinchem Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. De titel komt uit een rekening uit 1435-1436: “Ander uutgeven dat ... Lees verder... Gin gezeur wij varen deur De geschiedenis van het veer in Gorinchem, van de middeleeuwen tot nu. Het veer was eeuwenlang essentieel voor handel, vervoer en verbinding tussen Gorinchem en omliggende plaatsen. Door de tijd ... Lees verder... Luchtfoto uit Tweede Wereldoorlog toont Blauwe Toren Amateurarcheoloog Arie Saakes deed enkele maanden geleden een spectaculaire vondst. Op een luchtfoto van de Royal Air Force uit 1944 meende hij de contouren van het donjon van de Blauwe ... Lees verder... Haalbaarheidsonderzoek hotel Buiten de Waterpoort In oktober 2017 diende de ontwikkelaar het haalbaarheidsonderzoek in, ter voorbereiding op de bouw van een... > De afgelopen jaren is er meer interesse in de archeologie van moderne oorlogen. Het Noordbrabants Museum organiseert een tentoonstelling. - Published: 2017-01-28 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/gorcums-wapentuig-in-den-bosch/ Martin Veen met de wapens uit de Gorcumse haven De afgelopen jaren is er steeds meer interesse in de archeologie van moderne oorlogen. Daarom besteedt Het Noordbrabants Museum, uitgebreid aandacht aan deze boeiende nieuwe tak van bodemonderzoek. Wat vind je zoal terug in de bodem van strijdgebieden? Wat voegt het toe aan wat we weten over het voeren van oorlog? De tentoonstelling maakt je wegwijs in de oorlogsarcheologie aan de hand van archeologische objecten en multimediale presentaties. Zo ontdek je het menselijke verhaal achter de voorwerpen. Archeologie van de oorlog De archeologische voorwerpen die zijn verzameld gaan van prehistorische skeletten, Romeinse slingerkogels, middeleeuws geschut, vuurwapens uit de Slag bij Arnhem tot kleine alledaagse objecten uit Napoleontische legerkampen en nazi-Duitse concentratiekampen. In de tentoonstelling ligt de nadruk op voorwerpen uit de Tweede Wereldoorlog. Wapens uit het water De gemeente Gorinchem leende voor deze tentoonstelling geweren uit die enkele jaren geleden uit de haven zijn opgebaggerd. Het is bekend dat Nederlandse soldaten na de capitulatie op 15 mei 1940 hun wapens vernietigden of weggooiden zodat deze niet in handen van de bezetter kwamen. De Gorcumse geweren werden dan ook eerst kapotgeslagen voordat zij in de haven belandden. Voor meer over deze niet-alledaagse vondst, lees ook: Wapens uit het water De tentoonstelling "Opgegraven Strijd, Archeologie van de oorlog" is van 28 januari 2017 tot en met 14 mei 2017 te bezoeken in het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Wapens naar Den Bosch De afgelopen jaren is er steeds meer interesse in de archeologie... > November deden archeologen een bijzondere vondst in het gebied Buiten de Waterpoort: een deel van de oude stadsmuur met een vestingtoren. - Published: 2017-01-15 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/vestingtoren/ Bovenzijde van de gevonden vestingtoren Eind november deden archeologen van SOB Research bij een proefsleuvenonderzoek een bijzondere vondst in het gebied Buiten de Waterpoort: een deel van de oude stadsmuur uit de 14de eeuw met een bijbehorende toren. Delen van de stadsmuur zijn eerder ook al op andere plaatsen in de stad aangetroffen. Deze vondst maakt de historische kennis over Gorinchem dus iets completer. Wethouder archeologie Arjen Rijsdijk: “Ik vind het belangrijk om te laten horen wat we nu wel en niet weten. Er gaan veel speculaties rond over de archeologische vondsten. Ik ben blij dat mensen zo betrokken zijn, maar ik wil wel graag wat onwaarheden wegnemen. ” Overzichtskaart onderzoeksgebied Lokaal belang Archeoloog Antoine Mientjes deed de ontdekking: “Het is een mooi stuk muur dat we hebben gevonden, compleet met schotsgat. De naastgelegen toren maakt het extra compleet. Hiermee leren we meer over de geschiedenis van Gorinchem. Daarmee heeft het lokaal belang. Geen nationaal belang, zoals ik in mijn enthousiasme aanvankelijk hoopte. ” Dat laatste heeft de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed ook beaamd. Schietgat Blauwe Toren In het gebied nabij Buiten de Waterpoort heeft ooit het kasteel de Blauwe Toren gestaan. Mientjes: “Het is begrijpelijk dat mensen hopen dat er een deel van het kasteel is gevonden. Op basis van de veldwerkresultaten tot nu toe kunnen we alleen concluderen dat we een deel van de stadsmuur en een toren hebben gevonden, die deel uitmaakten van de laatmiddeleeuwse vestingwerken van Gorinchem (eind 14de - begin 15de eeuw), de voorloper van... > Nieuwe publicatie Blauwe Toren. Uitgave van de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN) gewijd aan de verbouwing door Rombout (II) Keldermans - Published: 2017-01-02 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/publicatie-blauwe-toren/ Studie voor een stadsplattegrond van Gorinchem, anoniem (1524-1578) Enkele maanden geleden is de Stichting Kastelenstudies Nederland (SKN) opgericht. De stichting heeft als doel het bevorderen en publiceren van onderzoek naar kastelen, buitenplaatsen, landgoederen en hieraan gerelateerd historisch groen. De eerste uitgave verschijnt in maart en bevat onder andere een uitgebreide publicatie door Taco Hermans en Edwin Orsel over de verbouwing van de Blauwe Toren te Gorinchem in 1524-1530 onder architect Rombout (II) Keldermans. Taco Hermans is als senior-onderzoeker en kastelenexpert werkzaam bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Edwin Orsel is bouwhistoricus in dienst bij de gemeente Delft. > De eerste week van januari 2017 is het gemeentelijk archeologisch depot verhuisd van de Avelingen naar de Arkelsedijk, in Gorinchem. - Published: 2016-12-27 - Modified: 2025-06-14 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/depot-verhuisd/ De eerste week van januari 2017 is het gemeentelijk archeologisch depot verhuisd van de lokatie in de Avelingen naar de Arkelsedijk, het voormalige onderkomen van de GGD en de ambulancedienst. Arkelsedijk 24, Gorinchem De voorbereiding op deze verhuizing heeft een lange tijd geduurd. Zo bleek het niet eenvoudig een vervangende ruimte te vinden die aan alle wensen en (wettelijke) eisen voldeed. Daarnaast was er voorkeur voor een locatie in of op korte afstand van de Gorcumse binnenstad. Vooraf is door de vrijwilligers van het depot hard gewerkt om de collectie voor transport gereed te maken. Gelijktijdig werden in het 'nieuwe' onderkomen nog enkele bouwkundige aanpassingen uitgevoerd. Het archeologisch depot was sinds 2002 gehuisvest in het voormalig ENECO gebouw op Avelingen Oost 2a. Beleef het archeologisch depot van Gorinchem Tijdens de Nationale Archeologiedagen opent het gemeentelijk archeologisch depot van Gorinchem jaarlijks zijn ... Lees verder... Zware oorlogsmunitie langs de Dalemsedijk gevo... In oktober 2023 is tijdens de werkzaamheden aan de Dalemsedijk en de watergang ... Lees verder... Beestachtige beelden op een muur in de Burgstr... Tijdens de restauratie van het pand Burgstraat 7 in Gorinchem kwam in 1997 ... Lees verder... Klassieke helden vanachter oud behang in de Bu... In 1881 werd in de woning Burgstraat 33 in Gorinchem, tegenover het huis ... Lees verder... Bezoek het depot tijdens de open dagen op 14-1... private Tijdens de Nationale Archeologiedagen op vrijdag 14 juni, zaterdag 15 juni en zondag ... Lees verder... Helmsteeg, wonen, koekenbakken, koffie branden... In juli en september 2022... ## Vondsten > Baardmankruik versierd met eikenranken, Keulen (1520-1540). Gevonden in een beerput tijdens een opgraving aan de Blijenhoek in Gorinchem. - Published: 2026-03-20 - Modified: 2025-12-07 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/baardmankruik/ Deze baardmankruik werd ontdekt tussen het afval in de beerput van een laatmiddeleeuws huis op de Blijenhoek in 1996. Baardmankruiken waren vooral populair in de 16e en 17e eeuw. Ze zijn vaak te zien op schilderijen uit die tijd, waar ze worden afgebeeld als schenk- of drinkkannen voor drank, zoals bier of wijn, of soms voor andere vloeistoffen. Wat er precies in heeft gezeten, is archeologisch meestal niet meer vast te stellen en wordt in beschrijvingen zelden nauwkeurig genoemd. Wel zijn er voorbeelden van kruiken, ook van steengoed, die in de vroegmoderne tijd zijn gebruikt voor chemische stoffen of medische middelen. Ontbijt met baardmankruik. Olieverf op paneel door Georg Flegel (1563-1638) Steengoed De kruiken moesten uiteraard waterdicht zijn. Om deze reden werd er bij de vervaardiging gebruik gemaakt van een zeer fijne kleisoort, die op een hogere temperatuur werd gebakken dan de klei die voor traditioneel gebruiksaardewerk werd gebruikt. Hierdoor ontstond een hard en vochtbestendig keramisch product dat we 'steengoed' noemen. Ter versiering werd er een metaalengobe, afgedekt met zoutglazuur op aangebracht. Rijnland De productie van baardmankruiken begon in de vroege 16e eeuw in Keulen. De eerste 'echte' baardmankruiken werden daar rijk versierd. In de tweede helft van de 16e en vroege 17e eeuw beleefden baardmankruiken hun hoogtijdagen. In deze periode werden in Keulen, Frechen, Siegburg, Langerwehe en Raeren kannen gemaakt met fraaie gezichtsmaskers en gedetailleerd uitgewerkte medaillons, vaak met Bijbelse of aan de oudheid ontleende voorstellingen. De meeste baardmankruiken die in Nederland zijn gevonden, zijn afkomstig uit het Rijnland... - Published: 2025-04-21 - Modified: 2025-06-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/schrijfstift-stilus/ In 2003 voerde Archeomedia een opgraving uit op het perceel Groenmarkt 8 in Gorinchem, waar vroeger een gasthuis stond dat voor het eerst werd vermeld in 1329. Bij deze opgraving werd een bijzondere vondst gedaan van 65 metalen en benen schrijfstiften (stili) uit de 13e tot 15e eeuw, gevonden in één kuil. Schrijfstiften werden sinds de klassieke oudheid gebruikt om te schrijven op wastafeltjes. Ze bestaan uit een scherpe punt om mee te krassen in de bijenwas en een plat uiteinde om correcties mee te maken. Wastafeltjes werden gebruikt voor korte notities, berekeningen en schrijfonderwijs. Men droeg vaak meerdere wastafeltjes in een etui aan de gordel. De 65 gevonden schrijfstiften zijn onder te verdelen in 9 typen (A t/m I) op basis van materiaal, afmetingen en vervaardigingswijze. De meeste (44 stuks) zijn van vertind ijzer, daarnaast zijn er exemplaren van been, koper, messing en brons. Ze variëren in lengte van 6,6 tot 9,8 cm. Typologie schrijfstiften Groenmarkt Het gebruik van schrijfstiften in het onderwijs nam af in de 15e eeuw toen lei en griffel hun intrede deden. Bij handelaren bleven wastafeltjes en schrijfstiften nog langer in gebruik, tot in de 17e en 18e eeuw. wasplankje Etui Brielle De vondst van zoveel schrijfstiften bij elkaar is uniek voor Nederland. Vergelijkbare, maar kleinere vondsten zijn bekend uit Amsterdam, Dordrecht, Tiel, Amersfoort en Kampen. De Gorinchemse stiften dateren voornamelijk uit de 14e en 15e eeuw. De schrijfstiften zijn waarschijnlijk afkomstig van de oude Stadsschool die in de 15e en mogelijk al 14e eeuw... > Bal, speelbal, eikenhout, beerputvondst tijdens archeologisch onderzoek aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002) - Published: 2024-05-20 - Modified: 2025-12-07 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/bal/ Tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002, werd er een houten balletje aangetroffen tussen het huisafval van de rector van de Grote School, een voorloper van ons huidige gymnasium. Het is bekend dat in de rectorwoning leerlingen verbleven, wat verklaart waarom de afvalput relatief veel speelgoed bevatte. Kinderspelen door Pieter Bruegel de Oude (1560), collectie Kunsthistorisches Museum, Wenen. > Drijftol, hout, gedraaid, Beerputvondst. Gevonden tijdens archeologisch onderzoek aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002). - Published: 2024-05-20 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/drijftol/ Houten drijftol, gevonden tussen het huisafval van de rector van de Grote School (een voorganger van ons huidige gymnasium), tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). Het is bekend dat in de rectorswoning leerlingen woonden. De afvalput bleek dan ook relatief veel speelgoed te bevatten. Kinderspelen (detail) door Pieter Bruegel de Oude (1560), collectie Kunsthistorisches Museum, Wenen. Drijftol De drijftol is de oudste vorm van de tol. De zweep waarmee de tol draaiend wordt gehouden, heeft één of meer touwtjes. Er zijn verschillende manieren om een tol aan het draaien te krijgen: vanuit de hand (met of zonder het zweeptouw om de tol gewonden), dan wel uit een hoopje aarde of vanonder de schoen of klomp vandaan, waarbij het zweeptouw enkele slagen om de tol is gedraaid. > Priktol, hout (punt ontbreekt), beerputvondst tijdens het archeologisch onderzoek aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002) - Published: 2024-05-20 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/priktol/ Houten priktol, gevonden tussen het huisafval van de rector van de Grote School (een voorganger van ons huidige gymnasium), tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). Het is bekend dat in de rectorswoning leerlingen woonden. De afvalput bleek dan ook relatief veel speelgoed te bevatten. Tollende jongen op een stadsplein, Salomon Rogiers (1618-1635) Priktol Een priktol heeft een peervorm. Bij de priktol behoort een touwtje zonder stokje. Het touwtje wordt om de bol gewikkeld en de tol wordt met een forse zwaai naar de grond geworpen, waarbij het touwtje wordt vastgehouden en naar achteren getrokken. De draaiende priktol werd ook wel van de grond opgenomen tussen twee vingers om deze verder te laten draaien in de handpalm. Het "kappen" of "beuken" is een andere speelwijze met de priktol. Er wordt daarvoor een cirkel gemaakt op de grond. Nadat is bepaald wie een "legtol" in de kring moet leggen, kan het spel beginnen. De spelers moeten nu proberen om met geweld de legtol met zijn priktol te raken. Zodanig dat de legtol uit de kring vliegt, of door midden gaat. De geworpen tol mag daarbij echter niet in de kring blijven liggen. Als dit wel gebeurt mag op deze tol worden ''gebeukt" > Wandtegel, lichtgele scherf, tinglazuur en kobaltoxide, balspel, hoekdecoratie spinnetjes, Gorinchem? (ca. 1650-1675) - Published: 2024-05-20 - Modified: 2025-07-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wandtegel-3/ Dit is één van de vele tegels die tijdens de verbouwing van de winkel op Langendijk 1 (2019) in de kelder zijn gevonden. De kelder was vooral betegeld om het in de muren gedrongen vocht uit de Lingehaven te weren. Sommige tegels zaten daarom omgekeerd met de glazuurzijde op de keldermuur gemetseld. Voor dit doel waren goedkope tweede of derde keus tegels gebruikt. Bijna recht tegenover het huis op de Appeldijk was een tegelbakkerij gevestigd. Het is daarom zeer aannemelijk dat de wandtegels bij overburen zijn aangekocht en dus in Gorinchem zijn gemaakt. Omdat wij nog steeds weinig weten over dit Gorcumse product, kan ieder tegelfragment interessant zijn. Zowel de huidige eigenaar als de vorige eigenaar, die eerder al wandtegels had gevonden, waren zo enthousiast hun tegels aan het gemeentelijk depot te schenken. Op een aantal tegels staan kinderspelletjes afgebeeld. Spelende kinderen op het Abdijplein in Middelburg, naar Adriaen van de Venne (1622) balspel > Wandtegel, lichtgele scherf, tinglazuur, kobaltoxide, kootspel, hoekdecoratie spinnetjes, Gorinchem? (ca. 1650-1675). - Published: 2024-05-20 - Modified: 2025-07-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wandtegel-2/ Dit is één van de vele tegels die tijdens de verbouwing van de winkel op Langendijk 1 (2019) in de kelder zijn gevonden. De kelder was vooral betegeld om het in de muren gedrongen vocht uit de Lingehaven te weren. Sommige tegels zaten daarom omgekeerd met de glazuurzijde op de keldermuur gemetseld. Voor dit doel waren goedkope tweede of derde keus tegels gebruikt. Bijna recht tegenover het huis op de Appeldijk was een tegelbakkerij gevestigd. Het is daarom zeer aannemelijk dat de wandtegels bij overburen zijn aangekocht en dus in Gorinchem zijn gemaakt. Omdat wij nog steeds weinig weten over dit Gorcumse product, kan ieder tegelfragment interessant zijn. Zowel de huidige eigenaar als de vorige eigenaar, die eerder al wandtegels had gevonden, waren zo enthousiast hun tegels aan het gemeentelijk depot te schenken. Op een aantal tegels staan kinderspelletjes afgebeeld. Spelende kinderen op het Abdijplein in Middelburg, naar Adriaen van de Venne (1622) Werpspelletje Het koten was een werpspelletje dat werd gespeeld met de teenkootjes (phalanges) uit de onderpoot van een rund of paard. Het was vooral geliefd bij jongens. Een aantal kootjes werd op een rij rechtop gezet. Bij voorkeur op een vlakke stenen ondergrond, zoals een natuurstenen traptrede of een grafsteen. De bedoeling was de koten omver te gooien met een ander (werp) kootje. Werpkootjes waren verzwaard met lood, of door er eenvoudigweg een spijker in te slaan. In het bot werd meestal een eigendomsmerk of een puntenwaarde gekrast. Drie jongens koten, Harmen ter Borch (1649), collectie Rijksmuseum... > Wandtegel, lichtgele scherf, tinglazuur met kobaltoxide, stuiken met knikkers, hoekdecoratie spinnetjes, Gorinchem? (ca. 1650-1675) - Published: 2024-05-20 - Modified: 2025-07-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wandtegel/ Dit is één van de vele tegels die tijdens de verbouwing van de winkel op Langendijk 1 (2019) in de kelder zijn gevonden. De kelder was vooral betegeld om het in de muren gedrongen vocht uit de Lingehaven te weren. Sommige tegels zaten daarom omgekeerd met de glazuurzijde op de keldermuur gemetseld. Voor dit doel waren goedkope tweede of derde keus tegels gebruikt. Bijna recht tegenover het huis op de Appeldijk was een tegelbakkerij gevestigd. Het is daarom zeer aannemelijk dat de wandtegels bij overburen zijn aangekocht en dus in Gorinchem zijn gemaakt. Omdat wij nog steeds weinig weten over dit Gorcumse product, kan ieder tegelfragment interessant zijn. Zowel de huidige als ook de vorige eigenaar, die eerder al wandtegels had gevonden, waren zo enthousiast hun tegels aan het gemeentelijk depot te schenken. Op een aantal tegels staan kinderspelletjes afgebeeld. Spelende kinderen op het Abdijplein in Middelburg, naar Adriaen van de Venne (1622) Stuiken Een jongen heeft een aantal knikkers in zijn hand, en een tweede jongen voegt er hetzelfde aantal aan toe. De eerste jongen probeert de knikkers in een kuiltje dat in de grond is gegraven te gooien. Als er een even aantal knikkers in het kuiltje blijft liggen, heeft hij gewonnen; zo niet, dan wint zijn medespeler. In plaats van een kuiltje in de grond kan ook een hoed als kuiltje worden gebruikt. Deze variant wordt meestal op tegels afgebeeld. > Miniatuur hengselpot, speelgoed. Roodbakkend aardewerk met loodglazuur en slibdecoratie (ca. 1650-1700), gevonden op de Blijenhoek, Gorinchem - Published: 2024-05-20 - Modified: 2025-11-08 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/hengselpot-miniatuur/ Een miniatuur hengselpot van geglazuurd aardewerk. Het bakje is gevonden in de beerput van één van de laatmiddeleeuwse huizen die in 1996 op de Blijenhoek zijn opgegraven . Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers veel glas en aardewerk, waaronder ook de scherven van dit stukje speelgoed. Hengselpotten als deze gebruikte men voor het transporteren van voedsel. Spelende meisjes op het Abdijplein in Middelburg, naar Adriaen van de Venne (1622) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de... > Miniatuur bord, speelgoed, roodbakkend aardewerk met loodglazuur en slibversiering. (ca. 1650-1700). Gevonden op de Blijenhoek in Gorinchem. - Published: 2024-05-20 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/bord-miniatuur/ Een miniatuur bord of schoteltje van geglazuurd aardewerk. Het is gevonden in de beerput van één van de laatmiddeleeuwse huizen die in 1996 op de Blijenhoek zijn opgegraven . Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers veel glas en aardewerk, waaronder ook de scherven van dit stukje speelgoed. Spelende meisjes op het Abdijplein in Middelburg, naar Adriaen van de Venne (1622) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. > Miniatuur bakpan, speelgoed, witbakkend aardewerk met loodglazuur (ca. 1650-1700) gevonden op de Blijenhoek in Gorinchem. - Published: 2024-05-20 - Modified: 2025-04-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/bakpan-miniatuur/ Een miniatuur koekenpan van geglazuurd aardewerk. Het pannetje is gevonden in de beerput van één van de laatmiddeleeuwse huizen die in 1996 op de Blijenhoek zijn opgegraven. Tussen de uitwerpselen en het huisafval van de voormalige bewoners vonden de onderzoekers veel glas en aardewerk, waaronder ook de scherven van dit stukje speelgoed. Spelende meisjes op het Abdijplein in Middelburg, naar Adriaen van de Venne (1622) Aardewerk speelgoed werd in grote aantallen geproduceerd en kon worden gekocht bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of rechtstreeks bij lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten precies gelijkende miniatuurversies in een verhouding van 1:2 of 1:3. Het is bekend dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed vervaardigden. Vanaf het midden van de 17e eeuw verschenen de eerste speelgoedwinkels in ons land, waar, naast poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurfiguren verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen miniatuur koekenpan. In de 17e eeuw waren kinder spelletjes nog sterk verbonden aan geslacht. Jongens speelden meestal behendigheidsspellen en oorlogjes, terwijl meisjes met hun poppen vooral dagelijkse situaties uit hun omgeving naboodsten. Op deze manier bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol binnen het gezin en de maatschappij. > Pomade pot - Published: 2024-05-05 - Modified: 2025-10-21 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/pomade-pot/ "Dis donc voila la pommade du lion qui baisse, faudra voir a se procurer quelques livres de saindoux, mais tu ne le prendras pas cette fois dans le quartier tu comprends la chose", spotprent door Frédéric Bouchot (1843-1844) Productie in de fabriek van Mailly (1856) Het magazijn voor productmonsters van MaillyL'Illustration, Journal, Universel, 25 octobre 1856. Het magazijn voor productmonsters van MaillyL'Illustration, Journal Universel, 25 octobre 1856. > Miniatuur lekschaal van witbakkend aardewerk met loodglazuur, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-11-23 - Modified: 2025-01-23 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/lekschaal-miniatuur-2/ Een miniatuur lekschaaltje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit schaaltje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Stilleven met visnet, vis, kan en een lekschaal bovenop een emmer, Pieter de Putter (1630-1659) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een... > Miniatuur vergiet van witbakkend aardewerk met loodglazuur, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-11-23 - Modified: 2025-04-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/vergiet-miniatuur/ Een miniatuur vergiet van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit vergietje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Stilleven met vis, Clara Peeters, collectie Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein... > Miniatuur lekschaal van roodbakkend aardewerk met loodglazuur, ca. 1650-1700. Gevonden in een beerput op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-11-23 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/lekschaal-miniatuur-3/ Een miniatuur lekschaaltje van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit schaaltje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Stilleven met visnet, vis, kan en lekschaal met vis bovenop een emmer, Pieter de Putter (1630-1659) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een... > Speelgoed schaap of lam van pijpaarde, ca. 1650-1725. Gevonden in de beerput van het huis Paffenrode op het Kazerneplein in Gorinchem (1997). - Published: 2023-11-23 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/schaap/ Een pijpaarden schaapje, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit schaapje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Fragment van een mal voor het maken van pijpaarden beeldjes (1650-1750)Gevonden aan de Kortendijk 35-39 (1986) . . /4. 5/1. 5 cmFragment van een pijpaarden beeldje met twee hanen (1775-1800)Misbaksel, gevonden in de Dalemstraat, particuliere collectie. Fragment van een mal voor pijpaarden figuurtjes, en etende kippen. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van... > Miniatuur porseleinen fles, China (ca. 1650-1725). Gevonden in een beerput tijdens een opgraving op het Kazerneplein in Gorinchem (1997). - Published: 2023-11-23 - Modified: 2026-01-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/fles-miniatuur/ Een miniatuur fles van Chinees porselein, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen de uitwerpselen en het huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder dit porseleinen flesje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout, door Experiens Sillemans (ca. 1642) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna van Paffenrode (1625-1652)Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd. Militair Joan van Paffenrode, was vooral bekend als toneeldichter en bleef na de dood van zijn vader het huis bewonen (tot vóór 1682). Daarna woonde hier tot omstreeks 1686 Lodewijk... > Miniatuur grape van roodbakkend aardewerk met loodglazuur, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-11-19 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-6/ Een miniatuur kookpotje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit potje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten... > Miniatuur grape (ca. 1650-1700) Tijdens archeologisch onderzoek gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem in 1997. - Published: 2023-11-19 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-5/ Een miniatuur kookpotje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit potje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten... > Miniatuur grape van witbakkend aardewerk met loodglazuur en koperoxide, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem (1997). - Published: 2023-11-19 - Modified: 2026-01-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-4/ Een miniatuur kookpotje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit potje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten... > Miniatuur grape van witbakkend aardewerk met loodglazuur, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-11-19 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-3/ Een miniatuur kookpotje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit potje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten... > Knikkers. Gevonden in de beerput van Huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein in Gorinchem (1997). - Published: 2023-10-03 - Modified: 2025-04-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/knikkers/ Knikkers, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode tijdens de opgravingen op het Kazerneplein, voorafgaand aan de bouw van de parkeergarage (1997). Uit de 17e eeuw zijn zes varianten van het knikkerspel bekend: bagorra, negenkuilen, notenschieten, potje knikkeren, stuiken en schreefje schieten. Bij de laatste wierp de speler vanaf de aanvangslijn, de meet, een knikker naar een lijn die ca. 3 meter van de meet af is getrokken, de schreef. Degene wiens knikker over of naast de schreef ging, was af. Schreefje schieten door Harmen ter Borch (1648), collectie Rijksmuseum Amsterdam Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, vernoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het echtpaar had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna van Paffenrode (1625-1652)Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Jacob van... > Zalfpot, majolica (1600-1700) gevonden in de beerput van huis Paffenrode, tijdens de opgraving op het Kazerneplein in Gorinchem (1997) - Published: 2023-10-03 - Modified: 2024-05-11 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zalfpot-3/ Dit is één van de 23 zalfpotjes uit de beerput van het Huis Paffenrode, gevonden tijdens archeologisch onderzoek op het Kazerneplein in 1997. Verpakking voor medicijnen Zalfjes, poeders en pillen waren verpakt in eenvoudige aardewerk potjes. De binnenkant had een glazuurlaag om te voorkomen dat de inhoud in het aardewerk kon trekken. De opening werd met textiel of varkensblaas afgesloten en met een touwtje omwikkeld. Zalfpotjes uit de beerput van Huis Paffenrode (1600-1700) Hergebruik Lege potjes werden ook opnieuw gebruikt. Een schilderkist in de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam is gevuld met potjes, flesjes en andere benodigdheden. De schilder gebruikte zalfpotjes om zijn pigmenten in te bewaren. Schilderskist, toegeschreven aan Anthonie Jansz. van der Croos (1640 – 1660) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna... > Zalfpot, roodbakkend aardewerk met loodglazuur (1650-1700) gevonden tijdens een opgraving op het Kazerneplein in Gorinchem (1997) - Published: 2023-09-21 - Modified: 2024-05-11 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zalfpot-2/ Dit is één van de 23 zalfpotjes uit de beerput van het Huis Paffenrode, gevonden tijdens archeologisch onderzoek op het Kazerneplein in 1997. Verpakking voor medicijnen Zalfjes, poeders en pillen waren verpakt in eenvoudige aardewerk potjes. De binnenkant had een glazuurlaag om te voorkomen dat de inhoud in het aardewerk kon trekken. De opening werd met textiel of varkensblaas afgesloten en met een touwtje omwikkeld. Zalfpotjes uit de beerput van Huis Paffenrode (1600-1700) Hergebruik Lege potjes werden ook opnieuw gebruikt. Een schilderkist in de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam is gevuld met potjes, flesjes en andere benodigdheden. De schilder gebruikte zalfpotjes om zijn pigmenten in te bewaren. Schilderskist, toegeschreven aan Anthonie Jansz. van der Croos (1640 – 1660) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna... > Zalfpot, roodbakkend aardewerk met loodglazuur (1650-1700) gevonden tijdens een opgraving op het Kazerneplein in Gorinchem (1997) - Published: 2023-09-21 - Modified: 2024-05-11 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zalfpot/ Dit is één van de 23 zalfpotjes uit de beerput van het Huis Paffenrode, gevonden tijdens archeologisch onderzoek op het Kazerneplein in 1997. Verpakking voor medicijnen Zalfjes, poeders en pillen waren verpakt in eenvoudige aardewerk potjes. De binnenkant had een glazuurlaag om te voorkomen dat de inhoud in het aardewerk kon trekken. De opening werd met textiel of varkensblaas afgesloten en met een touwtje omwikkeld. Zalfpotjes uit de beerput van Huis Paffenrode (1600-1700) Hergebruik Lege potjes werden ook opnieuw gebruikt. Een schilderkist in de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam is gevuld met potjes, flesjes en andere benodigdheden. De schilder gebruikte zalfpotjes om zijn pigmenten in te bewaren. Schilderskist, toegeschreven aan Anthonie Jansz. van der Croos (1640 – 1660) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna... > Miniatuur grape. Roodbakkend aardewerk met loodglazuur (ca, 1650-1700). Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem (1997. - Published: 2023-09-21 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur-2/ Een miniatuur kookpotje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit potje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten... > Miniatuur grape van witbakkend aardewerk met loodglazuur, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-09-21 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/grape-miniatuur/ Een miniatuur kookpotje (grape) van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit potje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten... > Miniatuur vuurstolp van roodbakkend aardewerk met loodglazuur en slibversiering, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-09-17 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/vuurklok-miniatuur-2/ Een fragment van een miniatuur vuurstolp van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit fragment. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Vuurstolp Een vuurstolp, ook wel vuurklok genoemd, is een stuk aardewerk dat van de veertiende tot de negentiende eeuw als brandpreventiemiddel... > Miniatuur vuurstolp van roodbakkend aardewerk met loodglazuur en koperoxide, ca. 1650-1700. Gevonden op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2023-09-17 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/vuurklok-miniatuur/ Een miniatuur vuurstolp van geglazuurd aardewerk, gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein. Tussen uitwerpselen en huisafval van de vroegere bewoners vonden de onderzoekers een hoeveelheid gebroken kinderspeelgoed, waaronder ook dit vuurstolpje. Haagse kinderen spelend op het Lange Voorhout (detail) door Experiens Sillemans (ca. 1642) Aardewerk speelgoed werd in grote hoeveelheden geproduceerd en was te koop bij de speelgoedkraam op de jaarmarkt of direct bij de lokale pottenbakkers. Zij maakten van hun dagelijkse producten exact gelijkende miniatuurversies in een 1:2 of 1:3 verhouding. Bekend is dat ook de Gorcumse pijpenmakers pijpaarden speelgoed maakten. Vanaf het midden van de 17de eeuw ontstonden de eerste speelgoedwinkels in ons land waar, behalve poppen en poppengoed, ook de toen populaire tinnen miniatuurtjes verkrijgbaar waren. Schaapje van pijpaarde (ca. 1650-1725)Gevonden in de afvalput van het huis Paffenrode tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) 8,5/2 cm (hoogte x dikte)Tinnen koekenpannetje (ca. 1575-1625)Gevonden in een afvalput tijdens een opgraving op de Blijenhoek (1996) Ø bovenzijde 2. 8 cm, Ø bodem 2. 4 cm, 14. 2 gram Een schaapje van pijpaarde en een tinnen koekenpannetje. Kinderspelletjes waren in de 17de eeuw nog strikt seksegebonden. Jongens speelden meestal behendigheidsspelletjes en krijgertje. Meisjes speelden met hun poppenspullen vooral dagelijkse situaties in hun omgeving na. Zo bereidden de kinderen zich spelenderwijs voor op hun toekomstige rol in het gezin en de maatschappij. Vuurstolp Een vuurstolp, ook wel vuurklok genoemd, is een stuk aardewerk dat van de veertiende tot de negentiende eeuw als brandpreventiemiddel werd gebruikt. Een... > Kantklos, letterhout. Gevonden tijdens de opgraving van het Huis Paffenrode op het Kazerneplein (1997) in Gorinchem. - Published: 2023-09-03 - Modified: 2025-05-05 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/kantklos/ De kantklosjes zijn tijdens een opgraving op het Kazerneplein in 1997 gevonden in de beerput van het Huis Paffenrode. Kantwerk Kant is een oud ambachtelijk product dat waarschijnlijk in de 15e eeuw in Europa werd geïntroduceerd. Men weet niet precies of het in Vlaanderen is ontstaan, of in Italië. Er was destijds een nauwe culturele samenwerking tussen Vlaanderen en Venetië. Zo kwamen Venetiaanse schilders in Vlaanderen de olieverftechniek bestuderen en gingen Vlaamse kunstenaars naar Venetië om hun schilderijen te zien. Het is wel een feit dat er altijd meer kloskant werd gemaakt dan naaldkant omdat die goedkoper was. In archieven is teruggevonden dat keizer Karel V (1500-1555) het kantklossen als leervak op de kloosterscholen invoerde. Kant in de 15de-17de eeuw In de 15de eeuw werden draden gebruikt als versiering aan het linnen onderhemd als randafwerking en ter versteviging om zo slijtage te voorkomen. Dankzij de uitvinding van de boekdrukkunst verschenen in de 16de eeuw veel patroonboeken. Er ontstond een bloeiende nijverheid. Via Frankrijk en Vlaanderen kwamen rijke families uit Engeland en Nederland in contact met kanthandelaren. Antwerpen, Amsterdam en met name Brugge werden centra voor de kanthandel. Het gezin van Dirck Bas Jacobsz, burgemeester van Amsterdam, Dirck Dircksz. van Santvoort, 1634 - 1635. Kanten vonden toepassing voor kragen, manchetten, handschoenen, mutsen, zakdoeken, rond de knieën en rijlaarzen. Aan het begin van de 17de eeuw droegen de heren kragen zonder stijfsel. De dameskragen bestonden uit twee of meer lagen kant. De pijpkraag groeide uit tot molensteenkraag. Het kantklossen werd vanaf de... > Haardplaat met heraldische figuren, Nederland-Duitsland, omgeving Heinsberg (1611-ca. 1615), gevonden aan de Kortendijk te Gorinchem. - Published: 2022-10-15 - Modified: 2024-08-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/haardplaat/ Haardplaat of haardsteen, aan de voorzijde in reliëf versierd met rechthoekige heraldische patronen in acht rijen. De plaat is in het midden kapot gebrand. Gevonden in 1986 aan de Kortendijk. De haardplaat is tussen 1611 en ca. 1615 geproduceerd in de omgeving van Heinsberg. Vergelijkbare exemplaren zijn niet bekend. Mogelijk ging het om een tijdelijk experiment. Decoraties Bij de decoratie van de haardplaat is gebruik gemaakt van afbeeldingen die bekend zijn van reguliere (kleine) haarstenen: Het wapen van de Oppergelderse familie Van Eijll; De dubbele adelaar van Habsburg; Een door twee leeuwen gehouden wapenschild met Franse lelie; Het alliantiewapen van Otto baron van Byland-Rheidt gehuwd met Maria van den Bongard, met jaartal 1611. Het wapen van de Oppergelderse familie Van EijllHet wapen van de Oppergelderse familie Van Eijllhaardplaat detail wapen van HabsburgWapen van Habsburghaardplaat detail wapenschild met Franse lelieWapenschild met Franse leliehaardplaat detail wapen van Byland-Rheidt en Van den BongardAlliantiewapen van Byland-Rheidt en Van den Bongard > Kalfsleren handschoen uit de 14e eeuw gevonden op het terrein van het Bluebandhuis op de hoek Arkelstraat-Rosmolensteeg in Gorinchem (2011) - Published: 2022-01-17 - Modified: 2025-03-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/handschoen/ In 2011 voerde Hollandia Archeologen een opgraving uit op het terrein van het gesloopte 'Bluebandhuis' op de hoek van de Arkelstraat en de Rosmolensteeg. 15Hoogendijk, T. (2015) Laatmiddeleeuwse bewoning op de locatie van het Bluebandhuis in Gorinchem, Hollandia reeks 520, Zaandijk. PDF (15 MB) De locatie is gelegen in het historische centrum van Gorinchem en er zijn sporen van de vroegste bewoning van de stad aangetroffen (laatste kwart 13e eeuw) en van een rosmolen die hier vanaf de tweede helft van de 15e eeuw (mogelijk zelfs vanaf de 14e eeuw) tot aan het begin van de 19e eeuw in gebruik was. Eén van de waterputten op het terrein van het Bluebandhuis bleek rijk aan vondsten. De inhoud is aan de hand van het aanwezige keramiek gedateerd in de tweede helft van de 14e eeuw. De leren vondsten uit de waterput betreffen fragmenten van een zestal schoenen, een zwaardschede, een gordelbeurs en een handschoen. De vondst van een handschoen uit de 14e eeuw is uniek, omdat leren handschoenen slechts sporadisch worden gevonden. Apen met handschoenen in de Smithfield Decretals, 1275-1325 Een handschoen van kalfsleer De vijfvingerige rechterhandschoen is gemaakt uit een enkel stuk kalfsleer met een apart ingezette duim. Het patroon werd uitgesneden en daarna aan de zijkanten binnenstebuiten aan elkaar genaaid. Daarna draaide men de handschoen om, met de nerfzijde van het leer naar de buitenkant gericht. De duim werd apart ingezet, maar is niet meer aanwezig. Het apart inzetten van de duim was gebruikelijk bij handschoenen en wanten. Het... > Pelgrimsinsigne (spiegelinsigne) in de vorm van een spiegeltje met op de voorzijde het tonen van de tunica van Maria in Aken (ca. 1450-1500) - Published: 2021-11-26 - Modified: 2025-09-13 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/pelgrimsinsigne-spiegel/ Dit spiegeltje is in 2011 gevonden tijdens de opgraving aan de Arkelstraat (Bluebandhuis). Het is een pelgrimsinsigne, door een bedevaartganger in de 15de-eeuw meegebracht uit Aken. De spiegel is opgebouwd uit een schijfje hout met aan één zijde een verdieping waarin een stukje glas is gelegd. Het glas is aan twee zijden afgerond en aan het hout bevestigd door een (oorspronkelijk decoratieve? ) rand van een gipsachtig materiaal, die in de oorspronkelijke staat de rand van het glas moet hebben bedekt. Een vergelijkbaar geconstrueerde spiegel is in het Utrechtse kartuizerklooster Nieuwlicht gevonden. 5Hoogendijk, T. et al. (2013) Kartuizerklooster Nieuwlicht: de archeologie van een Utrechts klooster, Hollandia reeks 357, Zaandijk, p. 187-191. Aan de andere kant is een plaatje tin aangebracht, met in reliëf een voorstelling van twee figuren die de tunica van Maria omhoog houden. Boven de tunica hangt een rozet. De randen van het tinnen plaatje zijn om de zijkant van het houten schijfje heen gevouwen. Karel de Grote als stichter van de stad Aken. Een engel op de stadspoort toont het hemd van Maria. Bedevaart naar Aken De afbeelding is kenmerkend voor pelgrimsinsignes uit Aken, waar de tunica het onderkleed dat Maria droeg tijdens het baren van Jezus één van de belangrijkste relikwieën was die in de domkerk werden bewaard. Hoewel er aanwijzingen zijn voor bedevaartstochten naar Aken in de Karolingische periode. 6Asperen, H. van (2013) Annunciation and Dedication on Aachen Pilgrim Badges. Notes on the Early Badge Production in Aachen and Some New Attributions. in: Peregrinations Journal... > Tabakspijp met de tekst DE BEURS VAN GORINCHEM. gemerkt met de gekroonde 96 en geproduceerd door Pieter Stomman (1751-1839) in Gouda. - Published: 2021-10-10 - Modified: 2025-01-08 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/tabakspijp-de-beurs-van-gorinchem/ Tabakspijp met aan de rokerszijde een tekstlint met hierop de tekst DE BEURS VAN GORINCHEM. Deze kwaliteitstabakspijp is gemerkt met de gekroonde 96 en is door Pieter Stomman (1751-1839) in Gouda geproduceerd. Deze pijpenmaker maakte meer van dit soort tabakspijpen. De meest bekende zijn de Amsterdamse FELIX MERITIS pijpen maar ook in de provincie werden dit soort pijpen besteld. De vooralsnog bekende producten waarop net zoals dit Gorcumse exemplaar een plaatsnaam vermeld staat, maar door een andere Goudse pijpenmaker zijn geproduceerd, zijn DE KOORNBEURS VAN MIDDELBURG en DE HARMONIE TE MAASSLUIS. De Beurs op de hoek van de Hoogstraat-Kortendijk (1913) Logement De Beurs De vraag komt dan naar voren waarvoor deze Gorcumse tabakspijp is gemaakt en wat is/was ‘De Beurs’? . Nader onderzoek leert dat op 21 september 1816 voor het eerst De Beurs in Gorinchem in een krant staat vermeld. In dit geval de Rotterdamsche Courant een en ander gevolgd door een vermelding twee dagen later in de Utrechtsche Courant. Uit deze meldingen blijkt dat een pand is aangekocht, omgebouwd en vanaf dat moment als logement is ingericht. Dit logement is gevestigd in het beste deel van de stad aan de Hoogstraat. Aankondigingen in de Utrechtsche- en Rotterdamsche Courant september 1816 (bron: Delpher) Beide aankondigingen verwijzen naar de korenmarkt aan de Havendijk, recht tegenover De Beurs, in het gebied tussen de Burgstraat en de Balensteeg. 7Emck, W. F. (1914) Oude namen van huizen en straten in Gorinchem, Gorinchem, p. 26 (488). PDF (5 MB) Lobregt wilde met zijn advertenties... > In 1972 kwam uit de gracht aan de Pompstraat een mal voor pijpaarden beeldjes van een monnik met opengeslagen boek tevoorschijn. - Published: 2021-10-10 - Modified: 2025-05-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/monnik-met-boek/ In 1972 kwam uit de Schuttersgracht, tijdens baggerwerkzaamheden voorafgaand aan de verbreding van de Pompstraat, een mal van rood aardewerk voor de productie van een zeldzaam type pijpaarden beeldjes tevoorschijn. De vondst toont aan dat tussen ca. 1500 en 1550 in Gorinchem religieuze beeldjes zijn geproduceerd. 1Ostkamp, S. (2003) Gebed in eenvoud. Gebruik en productie van pijpaarden beelden in Gorcum, in: J. H. van den Berge et al. , In Gorcum gebakken. Aardewerk, kleipijpen en wandtegels, Gorinchem, p. 56-63. WorldCat | PDF (7 MB) Op welke schaal dit gebeurde is niet bekend. Met name rond 1500 was er in Nederland veel vraag naar eenvoudige persoonlijke devotionalia. 2Ostkamp, S. (2011) Christus per dozijn, in: Vind Magazine 1, Hoorn, p. 68-73. PDF (2 MB) Het Gorcumse beeldje heeft de vorm van een monnik of apostel met opengeslagen boek (bijbel? ) op schoot. Een tweede mal om de achterzijde van het beeldje te maken ontbreekt helaas. Mal met afgietsel van gips, collectie Museum Catharijneconvent. De mal is te zien in Museum Catharijneconvent te Utrecht. Op verzoek van de vinder maakte het restauratieatelier van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek destijds een afdruk in pijpaarde. Deze is opgenomen in de archeologische collectie van de gemeente Gorinchem. Vergelijkbare vondsten Ondanks de vele vondsten van pijpaarden beeldjes in de afgelopen decennia, zijn er slechts een klein aantal vergelijkbare voorbeelden bekend. In de collectie van H. J. E. van Beuningen bevindt zich een soortgelijke bodemvondst uit Edam. Op dit beeldje zijn nog resten van de vroegere beschildering... > Zegellood, ca. 1900-1913 van de stoommeelfabriek van J. Kant van Andel en Zoon gevestigd aan de Appeldijk 31 in Gorinchem. - Published: 2021-07-14 - Modified: 2024-07-13 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zegellood/ Zegellood van de stoommeelfabriek van J. Kant van Andel & Zoon in Gorinchem. Deze verzegelingsloodjes zaten bevestigd aan de meelzakken en waren bedoeld om de herkomst en kwaliteit van het meel te garanderen. 1Oostveen, J. van (2021) Gorinchem Een oude collectie met tabakspijpen ontsloten, Tiel, p. 6-7. Het loodje is gevonden aan de oever van de Linge. Kant van Andel & Zoon Jan Kant van Andel was, aanvankelijk nog met zijn compagnon Van Waardhuizen, sinds 1864 mede-eigenaar van de windkoren- en pelmolen op Bastion VI. Zij startten hier samen een meelfabriek. In 1873 kreeg Kant van Andel de fabriek volledig in eigendom, maar niet voor lang. Al in 1877 zag hij zijn windmolen in vlammen opgaan. 2Busch, A. J. (1978) Molens in Gorinchem. Wetenswaardigheden over de plaatselijke molens in de loop der eeuwen, Merewade, facetten van Gorcums verleden 1, Gorinchem, p. 32-34. Kruiend ijs in 1799 met links de Pelmolen, detail tekening door Cornelis de Jonker (1807) In hetzelfde jaar dat Kant van Andel de pelmolen verwierf, liet hij een modern bedrijfspand aan de Appeldijk (31) bouwen. 3Busch, A. J. (1992) Gorinchem in bedrijf, Midden-Holland in bedrijf-reeks 5, Alphen aan den Rijn, p. 42, 60-61. Hierin werd een stoommachine met een capaciteit van 26 pk geplaatst. De stoommeelfabriek van J. Kant van Andel & Zoon leverde producten door het gehele land. Appeldijk 31, fabriekspand gebouwd in 1873, sluitzegel en een advertentie uit 1876. Na het overlijden van Jan Kant van Andel in 1880 werd zijn bedrijf voortgezet. In 1899 breidde... > Leisteen met de ingekraste afbeelding van een huis met luifel (1500-1625), gevonden bij een opgraving aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002) - Published: 2021-06-27 - Modified: 2025-02-15 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/leisteen/ Leisteen met een ingekraste afbeelding van een huis met een trapgevel. Halverwege de gevel is een luifel te zien. Het stukje leisteen is gevonden in een beerkelder tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. De overige vondsten uit de kelder waren te dateren tussen 1500 en 1625. > Productieafval bij het maken van kralen voor een rozenkrans (ca. 1400-1500), gevonden bij een opgraving op het Kazerneplein in Gorinchem. - Published: 2021-06-04 - Modified: 2024-12-12 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/rozenkrans-productieafval/ Productieafval van paternosterkralen voor rozenkransen. Uit deze stroken botmateriaal, gezaagd van het middenvoetsbeen (metatarsus) van een rund, zijn kralen geboord voor het maken van rozenkransen. Het afval kwam tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997) tevoorschijn uit een gedempte sloot met afval uit de 15de eeuw. Dit wijst er op dat in deze periode binnen Gorinchem een zogenaamde 'vijftichmaacker' actief was die rozenkransen produceerde. Vergelijkbare vondsten zijn onder andere bekend uit 's-Hertogenbosch. Het maken van paternosterkralen voor rozenkransen. > Snorrebot, gemaakt uit het middenvoetsbeen van een varken. gevonden tijdens opgravingen aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002) - Published: 2021-06-04 - Modified: 2024-11-28 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/snorrebot/ Snorrebot, gemaakt uit het middenvoetsbeen van een varken. Het is gevonden in een mestkuil tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Speelgoed Door het gat werd een lang koord getrokken en met het bot opgedraaid. Door het touw tussen twee handen te spannen werd het botje teruggedraaid en werd het koord weer naar de andere kant opgewonden zodat het draaien en zoemen van het bot kon worden voortgezet door het uittrekken en laten vieren van het koord tussen de handen. https://player. vimeo. com/video/269941284? Snorrebot Ruïne van Brederode, productie Echo tekst en presentatie. Snorrebotjes werden ook uit hout of van lood gemaakt. De latere loden versie had vaak twee of meer gaatjes en was voorzien van een kartelrand. De kartels versterkten het geluid. > Haarkam gezaagd uit buxushout (Buxus sempervirens). Tweezijdig gezaagde kam met een grove en een fijne zijde (1400-1500) . - Published: 2021-06-03 - Modified: 2026-01-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/haarkam/ De kam is gezaagd uit een plaatje buxushout, ook wel als palmhout bekend. Hij is gevonden in een mestkuil tijdens de opgraving van het hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Dit type kam lijkt veel op onze huidige luizenkam. Hij diende echter allereerst voor de dagelijkse haarverzorging, zoals we ook zien op het schilderij hieronder. Neemt niet weg dat deze archeologische kammen soms nog resten van hoofdluis uit het verleden kunnen bevatten. Gorcumse binnenweesmoeder Hilleke de Roy, anoniem (1586), collectie Gorcums Museum > Portefraes, fragment, koperlegering (1585-1625), gevonden tijdens een opgraving aan de Krijtstraat te Gorinchem (2002) - Published: 2019-10-23 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/portefraes/ Fragment van een portefraes (1585-1625). Deze dunne metalen draadjes met een dikte van 0,19 mm dienden ter versterking in het kant van een plooikraag. Gevonden in een beerput tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). > Beker, steengoed, Siegburg (1375-1412). Gevonden bij archeologisch onderzoek naar het kasteel van de heren van Arkel in het Wijdschild (1996) - Published: 2019-10-06 - Modified: 2025-03-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-steengoed-siegburg-kasteel-arkels-gorinchem/ Beker, steengoed, Geproduceerd in Siegburg (1375-1412). Gevonden bij archeologisch onderzoek naar het kasteel van de heren van Arkel in het Wijdschild, ten zuiden van de Dalemse Dijk (1996) > Beker, glas (1576-1700) gevonden tijdens een opgraving op het Kazerneplein te Gorinchem in de beerput van het huis Paffenrode (1997) - Published: 2019-10-06 - Modified: 2026-04-23 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-glas-kazerneplein-gorinchem/ Beker, dunwandig, recht cylindrisch model, onversierd met opgestoken bodem. Gevonden in de beerput van huis Paffenrode, tijdens de opgraving op het Kazerneplein (1997) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna van Paffenrode (1625-1652)Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd. Militair Joan van Paffenrode, was vooral bekend als toneeldichter en bleef na de dood van zijn vader het huis bewonen (tot vóór 1682). Daarna woonde hier tot omstreeks 1686 Lodewijk Huygens van Zuylichem, zoon van de bekende dichter Constantijn Huygens. In 1672 benoemde stadhouder Willem III van Oranje hem tot drossaard van Gorinchem. In deze functie maakte... > Fles, woudglas (1575-1700). Gevonden in de beerput van huis Paffenrode, tijdens de opgraving op het Kazerneplein in 1997. - Published: 2019-10-06 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/fles-kazerneplein-gorinchem/ Wijnfles van lichtgroen woudglas (1575-1650). Gevonden tijdens archeologisch onderzoek op het Kazerneplein in de afvalput van het voormalige huis Paffenrode. Detail uit de annunciatie door Pieter Huys (1570) Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het gezin had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna van Paffenrode (1625-1652)Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd. Militair Joan van Paffenrode, was vooral bekend als toneeldichter en bleef na de dood van zijn vader het huis bewonen (tot vóór 1682). Daarna woonde hier tot omstreeks 1686 Lodewijk Huygens van Zuylichem, zoon van de bekende dichter Constantijn Huygens. In 1672 benoemde stadhouder Willem III van Oranje hem tot drossaard van... > Gorcums textiellood met wapen van Beieren. Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. - Published: 2019-09-24 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/textiellood/ Gorcums textiellood (lakenlood of lakenzegel) met wapen van Beieren (1412-1500). Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Mogelijk dateert het lood uit de periode tussen 1419 en 1425, toen Jan III van Beieren de functie van graaf van Holland en Zeeland bekleedde. Dit textiellood is tot dusver het oudst bekende van de Gorcumse lakennijverheid. Graaf Jan III en zijn nicht gravin Jacoba van Beieren, door Hendrik van Heessel (ca 1456) > Etsplaat, voor het maken van heiligenprenten met martelaarschap van de Heilige Catharina, koperlegering 1500-1550, gevonden te Gorinchem - Published: 2019-09-24 - Modified: 2024-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/etsplaat/ Dit etsplaatje is gevonden tijdens de opgraving naar de Grote School en het hof van de Arkels aan de Krijtstraat in 2002. Het toont een afbeelding van het martelaarschap van de Heilige Catharina. Na vergelijking met twee soortgelijke vondsten bij de Abdij van Egmond en aan de Streekweg in Hoogkarspel bleek het plaatje gebruikt bij het produceren van heiligenprenten. Deze prentjes waren vooral in de tweede helft van de 15de en de eerste helft van de 16de eeuw zeer populair. Het martelaarschap van de Heilige Catharina, Albrecht Dürer, 1496 - 1500. Catharina van Alexandrië Catharina van Alexandrië was waarschijnlijk een Egyptische prinses, die haar jeugd gewijd had aan studie. Ze werd later door een kluizenaar onderricht in het Christendom en kreeg een droom van haar verloving met de Koning der Heerlijkheid. Toen ze wakker werd vond ze een verlovingsring aan haar vinger. Keizer Maxentius dong naar haar hand maar ze weigerde resoluut een ongelovige te trouwen. Na de uitbraak van een vervolging in Alexandrië nam Catharina het op voor de Christenen en werd gevangen genomen. Ze weigerde met de keizer te trouwen en als straf werd ze veroordeeld door de marteldood door middel van vier raderen met lange spijkers welke in verschillende richtingen bewogen om haar fijn te malen. Er viel echter onmiddellijk een vuur uit de hemel die de raderen verteerde terwijl 3000 mensen gedood werden door de stukken die eraf vlogen. Na deze foltering werd ze onthoofd. Door de engelen zou haar lichaam naar de berg Sinaï zijn... > Tripschoen (patijn), 1400-1500, gevonden tijdens een opgraving aan de Groenmarkt 8 in Gorinchem. - Published: 2019-09-23 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/tripschoen/ Tripschoen (patijn). Gevonden tijdens de opgraving Groenmarkt 8 (2003). Dit schoeisel ontstond rond 1400 en beschermde de schoenen tegen het vuil op de onverharde en vaak modderige straten. De eigenaar heeft lange tijd scheef gelopen. De houten zool is volledig afgesleten. De luitmaker, Frans Huys (in circa 1555) > Beker ca. 1275-1325. Proto-steengoed, Brühl. Gevonden bij opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). - Published: 2019-09-23 - Modified: 2025-03-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker/ Beker ca. 1275-1325. Sterk ingesnoerd model. Proto-steengoed afkomstig uit Brühl (Rijnland). Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). > Beker met passen en vergulde rozetten, ca. 1575-1625, opgraving van de Grote School aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002). - Published: 2019-09-23 - Modified: 2025-04-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-2/ Een rijkelijk versierde glazen drinkbeker. De rozetversiering bevat blauwe kobaltoxide en resten van bladgoud. Deze beker werd gevonden in de afvalput van de woning van de rector van de Grote School, tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). Het ontbijt, Adriaen van Ostade (in circa 1647-1652) > Beker van Duitse majolica, Hessen, Grossalmerode (1600-1625) gevonden tijdens een opgraving aan de Krijtstraat in Gornchem (2002) - Published: 2019-09-23 - Modified: 2026-04-23 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/beker-3/ Tonvormige beker met een oor en versierd met plantmotieven. Duitse majolica uit het Wesergebied, Hessen (Großalmerode). Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. > Kaarsenhouder (?), zacht roodbakkend aardewerk (1300-1500), gevonden tijdens een opgraving op terrein Groenmarkt 8 in Gorinchem (2003) - Published: 2019-09-23 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/kaarsenhouder/ Kubusvormige kaarsenhouder (? ) met vijf gaten. Gevonden tijdens een opgraving op terrein Groenmarkt 8 (2003) > Halfronde haarddeksteen met in reliëf een gekroonde dubbele adelaar, het wapenschild van keizer Karel V, hertog van Oostenrijk. - Published: 2019-09-23 - Modified: 2024-08-24 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/haardsteen/ Halfronde haarddeksteen met in reliëf een gekroonde dubbele adelaar, het wapenschild van keizer Karel V, hertog van Oostenrijk. Aan weerszijden de zuilen van Hercules, vastgehouden door een griffioen en een leeuw. Om de zuilen een spreukband met opschrift PLUS OLTRE, boven staat het jaartal 1554. De steen is tijdens een verbouwing gevonden in de muur van winkel en woonhuis Hoogstraat 32. Portret van Karel V te paard, Cornelis Anthonisz. (manier van), 1555 - 1558 > Zwaardpommel (1275-1450). Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in Gorinchem - Published: 2019-09-20 - Modified: 2025-03-11 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zwaardpommel/ Pommel van een zwaard (1275-1450). Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Beelden Uta en Ekkehard op de Dom van Naumburg (klik voor vergroting) > Maliën, ijzer, 1300-1400, Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. - Published: 2019-09-20 - Modified: 2025-03-11 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/malien/ IJzeren maliën (1300-1400). Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Het maken van maliën > Ruiterspoor, ijzer, ca. 1600-1700, gevonden tijdens een opgraving van het Hof van de heren van Arkel aan de Krijtstraat in Gorinchem (2002) - Published: 2019-09-20 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/ruiterspoor/ IJzeren ruiterspoor. Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat (2002). > IJzeren roskam (1300-1400) gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel aan de Krijtstraat te Gorinchem in 2002 - Published: 2019-09-20 - Modified: 2026-04-04 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/roskam/ IJzeren roskam gebruikt bij het verzorgen van paarden. Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Twee mannen roskammen een paard in: Pierre Sala, Petit Livre d'Amour ( Emblesmes et Devises d'Amour ), ca. 1500-1505, British Library, MS Stowe 955 f 11. > Dolk, ijzer (deels vertind), 1300-1400, gevonden tijdens een opgraving aan de Krijtstraat te Gorinchem (2002) - Published: 2019-09-20 - Modified: 2025-03-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/dolk/ Dolk, ijzer (deels vertind), 1300-1400. Gevonden tijdens de opgraving van het Hof van de heren van Arkel en de Grote School aan de Krijtstraat in 2002. Een vergelijkbare dolk werd in 1979 in Leiden gevonden 1Suurmond-Van Leeuwen (1980) Verslag over het jaar 1979, in: Bodemonderzoek in Leiden. Jaarverslag 1979, Leiden, p. 30. > Zakhorloge, koperlegering, John Cotsworth, Londen (1669-1732), gevonden tijdens een opgraving aan de Nieuwstad in Gorinchem (2009) - Published: 2019-08-29 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/zakhorloge-john-cotsworth/ Zakhorloge gemaakt door John Cotsworth, Londen (1669-1732), gevonden in een beerput tijdens een opgraving aan de Nieuwstad in Gorinchem (2009) Willem Claesz Heda, Stilleven met horloge (1629) > Christuskind, pijpaarde, 1475-1525, gevonden op de kapelvloer van het klooster van de Magdalenazusters in de Haarstraat te Gorinchem in 1981. - Published: 2019-08-25 - Modified: 2025-04-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/christuskind-1475-1525/ Christuskind, gemaakt uit pijpaarde (1475-1525). Het beeldje is gevonden op de kapelvloer van het klooster van de Magdalenazusters in de Haarstraat tijdens de sloop van het Oude Gasthuis in 1981. Mogelijk maakte het deel uit van een beeldengroep. Detail kaart Joan Blaeu (1649) met de kapel van het klooster (C) > Ruit, rondeel, gebrandschilderd glas. Christus voorgeleid aan hogepriester Kajafas (Mattheüs 26:27). Gevonden op de Blijenhoek in Gorinchem. - Published: 2019-08-24 - Modified: 2025-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/roundel/ Ruit (rondeel) van gebrandschilderd glas. We zien Christus voorgeleid aan hogepriester Kajafas (Mattheüs 26:27). Het ruitje is ontdekt in de beer­put van een laatmid­del­eeuws huis, tijdens de opgra­ving aan de Blijenhoek (1996) > Urinaal, pisglas, 1650-1700 gevonden tijdens een opgraving op het Kazerneplein te Gorinchem in de beerput van het Huis Paffenrode (1997) - Published: 2019-08-24 - Modified: 2025-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/urinaal/ De urinaal is gevonden in de beerput van het huis Paffenrode tijdens de opgraving op het Kazerneplein (1997) . Een urinaal (pisglas) vol urine van de zieke werd in een mandje naar een arts gebracht. De arts stelde op basis van uroscopie (het piskijken) zijn diagnose. Uroscopie was allesbehalve eenvoudig. Men onderscheidde wel twintig kleurschakeringen. Kleur, consistentie, geur en bezinksel waren belangrijk. Epiphanie medicorum door Ulrich Pinder, 1510 of 1519. Huis Paffenrode Voorafgaand aan de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, genoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het echtpaar had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna van Paffenrode (1625-1652)Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd. Militair Joan van Paffenrode, was vooral bekend als toneelschrijver en... > Gorcums textiellood, lakenlood, lood, Gorinchem (1612), gevonden tijdens een opgraving aan de Vissersdijk te Gorinchem. - Published: 2019-08-24 - Modified: 2024-05-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/15483/ Op 29 april 2004 werd bij archeologisch onderzoek aan de Vissersdijk een bijzondere vondst gedaan. Het was een loden zegel bestaande uit twee ronde plakken van lood met een middellijn van 72 mm, met elkaar verbonden door een smal reepje van hetzelfde materiaal na te zijn schoongemaakt was het gewicht 162 gram. Lakenzegel Op de voorzijde is het stadswapen van Gorinchem te zien met er omheen het randschrift: GORCVMS DVBBEL STAEL 1612. Tussen het valhek en de gekanteelde dwarsbalken van het wapen is een rondje zichtbaar. Op de verbindingslip staat een handje (Antwerpen) afgebeeld. De achterzijde was dubbel gevouwen, maar is inmiddels vlak gemaakt. Deze zijde heeft hetzelfde randschrift: GORCVMS DVBBEL STAEL 1612. Binnen het randschrift bevinden zich twee gaten met daartussen verticaal het woord: DVBBEL en daaronder STAEL. De verbindingslip vertoont aan deze kant een huismerk. Aan de achterzijde zitten tweemaal twee lipjes, die bij het dubbelvouwen van de twee loden schijven door de gaatjes van de andere schijf vallen. Door deze lipjes om te vouwen, zoals bij een splitpen, zijn de twee schijven met elkaar verbonden. We hebben hier te maken met een lakenzegel, bestemd om door staalmeesters te bevestigen aan stukken stof door de vier lipjes door de stof en de gaatjes van de andere loden plak heen te drukken en om te buigen. De waardijns van het Amsterdamse lakenbereidersgilde, bekend als ‘De Staalmeesters’ Staalmeesters In steden als Amsterdam zijn bij opgravingen heel wat lakenzegels in diverse uitvoeringen aan het licht gekomen. Het college van de staalmeesters... > Wijwaterbak, faience, Delft (1700-1750), IHS met Kruis omgeven door drie putti in reliëf. Gevonden tijdens een opgraving op het Kazerneplein (1997). - Published: 2019-08-24 - Modified: 2025-04-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/projectenoverzicht/enkele-vondsten/wijwaterbak/ Wijwaterbakje gemaakt in Delft (1700-1750), IHS met Kruis omgeven door drie putti in reliëf. Gevonden tijdens de opgraving op het Kazerneplein (1997) in de beerput van het huis Paffenrode. Huis Paffenrode Voorafgaand op de bouw van een parkeergarage op het Kazerneplein is in 1997 een archeologisch onderzoek uitgevoerd. Tijdens de opgraving ontdekten de onderzoekers resten van de 16de-eeuwse woning van de drossaard van Gorinchem en het Land van Arkel. De woning stond bekend als het Huis Paffenrode, vernoemd naar de meest bekende bewoner: Jacob van Paffenrode (± 1591-1652). Hij was gehuwd met Wilhelmina van Arkel (± 1590-1628). Het echtpaar had drie kinderen: Joan (1618-1673), Rudolf (1620-1673) en Anna (1625-1656). Jacob van PaffenrodePortret van Jacob van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Wilhelmina van ArkelPortret van Wilhelmina van Arkel door J. A. van Ravesteyn (1626), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Anna van Paffenrode (1625-1652)Portret van Anna van Paffenrode door J. A. van Ravesteyn (1629), collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, te zien in het Gorcums Museum. Jacob van Paffenrode, Wilhelmina van Arkel en hun dochter Anna op ca. 4-jarige leeftijd. Militair Joan van Paffenrode, was vooral bekend als toneelschrijver en bleef na de dood van zijn vader het huis bewonen (tot vóór 1682). Daarna woonde hier tot omstreeks 1686 Lodewijk Huygens van Zuylichem, zoon van de bekende dichter Constantijn Huygens. In 1672 benoemde stadhouder Willem III van Oranje hem tot drossaard... ## Books > Klassieke wondermiddelen toont hoe bijgeloof en traditie eeuwenlang medische ‘wonderdrugs’ en volksgeneeskunde bepaalden. - Published: 2026-03-15 - Modified: 2026-03-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/https-www-archeologiegorinchem-com-post_typebooksp33689previewtrue/ Het boek “Klassieke wondermiddelen” van Van Andel laat zien hoe de geneeskunde eeuwenlang werd bepaald door een mix van intuïtie, bijgeloof, traditie en ervaring, voordat zij uitgroeide tot een zelfstandige wetenschap. Aan de hand van voorbeelden uit de klassieke oudheid tot en met de vroegmoderne tijd toont hij hoe middelen als eenhoornhoorn, mensenvet, dierlijke organen en edelstenen een vaste plaats kregen in apotheek en volksgeloof. Deze middelen worden zorgvuldig en kritisch in hun historische context besproken, zonder neerbuigende spot, met aandacht voor hun symboliek, hun psychologische betekenis en hun voortleven in de volksgeneeskunde tot in de 20e eeuw. Zo wordt duidelijk hoe de medische therapie zich ontwikkelde als onderdeel van een bredere culturele en geestelijke ontwikkeling. > 17e-eeuwse schuilkerk Gorinchem, verscholen tussen Langendijk-Molenstraat. Nu Lutherse kerk met rijke katholieke historie. - Published: 2026-01-20 - Modified: 2026-01-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-schuilkerk-dit-is-in-abrahams-schoot-3/ De schuilkerk "Dit is in Abrahams Schoot" was een katholieke schuilkerk in Gorinchem, gevestigd aan de Langendijk. Het gebouw lag verscholen tussen de bebouwing van de Langendijk en de Molenstraat, bereikbaar via het huis met het beschilderde uithangbord waaraan de kerk haar naam ontleende. De schuilkerk werd mogelijk gesticht rond 1633, toen pastoor Johannes Hortensius van Wevelinchoven er de leiding overnam na zijn werk in schuilkerk "De Koevoet". Tussen 1694 en 1702 ging het gebouw over naar de oud-katholieken, die het tot 1815 gebruikten. Daarna kwam het in handen van de Evangelisch-Lutherse Gemeente, die er nog steeds gebruik van maakt. Het gebouw uit de 17e eeuw ligt midden in een bouwblok van ongeveer 80 x 90 meter, begrensd door de Langendijk, Bornsteeg, Molenstraat en Weessteeg. Er waren twee ingangen: via het voorhuis aan de Langendijk en door een smalle gang vanuit de Molenstraat - handig bij onverwacht bezoek van de autoriteiten, hoewel er in Gorinchem nooit invallen in schuilkerken zijn geweest. > Keramiekgeschiedenis van Gorinchem: de productie van aardewerk, kleipijpen en wandtegels in de 16e-17e eeuw. - Published: 2025-10-05 - Modified: 2025-11-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/in-gorcum-gebakken-2/ De publicatie behandelt de vervaardiging van keramische producten zoals gebruiksaardewerk, kleipijpen en wandtegels in Gorinchem. Vanaf de 16de eeuw waren pottenbakkers actief in de stad, vooral gevestigd bij het water aan de Havendijk, Appeldijk of Kalkhaven vanwege transport van klei, turf en eindproducten per schip. De Gorcumse pottenbakkerijen kenden hun bloeiperiode in de zestiende en zeventiende eeuw, maar door concurrentie van steden als Bergen op Zoom, Oosterhout, Gouda en Friesland nam het aantal bedrijven af van zeven in 1600 naar slechts twee in 1734. Het boek presenteert archeologische vondsten die deels gerestaureerd zijn en is een naslagwerk voor verzamelaars en liefhebbers van historische keramiek. > Eerste pijpenmakersgilde van Nederland (1656) in Gorinchem. Bloeiperiode vooral in de achttiende eeuw met 20+ bedrijven. - Published: 2025-10-05 - Modified: 2025-10-05 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/tabakspijpennijverheid-in-gorinchem/ De tabakspijpennijverheid in Gorinchem ontstond rond 1630 toen Engelse pijpenmakers zich in de stad vestigden. De gunstige ligging aan de Merwede, de functie als handelsplaats en de aanwezigheid van pottenbakkers maakten Gorinchem aantrekkelijk voor deze industrie. In 1656 richtten de pijpenmakers het eerste pijpenmakersgilde van Nederland op, nog voor Gouda en Leiden. De benodigde pijpaarde werd aanvankelijk uit Rotterdam en later via Dordrecht en Gouda aangevoerd, omdat de lokale klei te veel ijzeroxide bevatte. Gorinchem specialiseerde zich in goedkopere "groffe" pijpen voor het lagere marktsegment, terwijl Gouda duurdere exportpijpen produceerde. Het hoogtepunt lag eind achttiende eeuw met meer dan twintig pijpenmakerijen en 23 actieve pijpenmakers in 1790. Na 1800 nam de industrie af door concurrentie en economische teruggang. Rond 1840 verdwenen de laatste pijpenmakers uit het stadsbeeld. > Geheime NATO-brug uit 1954 bij Gorinchem voor militair verkeer. Bedoeld voor troepenverplaatsing tijdens de Koude Oorlog. - Published: 2025-10-03 - Modified: 2025-10-05 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-natobrug-en-andere-militaire-bruggen-bij-gorinchem-2/ In 1954 ontving Gorinchem een geheim ontwerp voor een militaire brug over de Merwede, bedoeld voor snelle troepenverplaatsingen tijdens de Koude Oorlog. De NATO-brug werd in 1958 getest maar verloor haar functie toen in 1961 de permanente Merwedebrug werd geopend. De betonnen pijlers van de militaire brug bleven staan. Eerder, in 1917, hadden pontonniers als oefening al een 938 meter lange pontonbrug gebouwd tussen Sleeuwijk en Gorinchem. De Merwedebrug zelf, ontworpen door ir. W. J. van der Eb, heeft twee bogen van 170 meter en werd bij De Vries Robbé in Gorinchem geconstrueerd. Deze verkeersbrug maakte deel uit van het Rijkswegenplan uit 1927 en vormde de langverwachte noord-zuidverbinding van de A27. > Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. - Published: 2025-09-22 - Modified: 2025-10-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/op-den-slot-tot-gorinchem/ Het boek behandelt de eerste bouwfase van het kasteel van Gorinchem (1412-1460), gebouwd door graaf Willem VI van Holland. De titel komt uit een rekening uit 1435-1436: "Ander uutgeven dat op den slot tot Gorinchem... gegangen is". Het kasteel werd gebouwd op de zuidwestelijke hoek van de stad na de Arkelse oorlogen. Het diende als dwangburcht tegen de Gorcumse bevolking en ter verdediging tegen vijanden van buiten. Het complex bestond uit een hoofd- en voorburcht, geïncorporeerd in de stadsmuur. Het boek beschrijft welke gebouwen deel uitmaakten van het kasteelcomplex, al blijft de exacte locatie vaak onduidelijk door het ontbreken van eigentijdse tekeningen. In 2016 werden bij opgravingen Buiten de Waterpoort delen van de kasteelmuur en een verdedigingstoren teruggevonden. De auteur geeft zijn visie op het uitgevoerd onderzoek. > Restaurant Merwezicht Gorinchem: historische horecagelegenheid sinds 1670 met prachtig uitzicht op de Merwede bij voormalige Waterpoort - Published: 2025-09-20 - Modified: 2026-02-23 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gastvrij-door-de-eeuwen-heen-2/ Voormalig restaurant Merwezicht op Eind 19 in Gorinchem heeft een geschiedenis die teruggaat tot de zeventiende eeuw. Het pand stond oorspronkelijk bekend als "Het Gekroond Schippershuis" en was strategisch gelegen bij de Waterpoort, een belangrijke toegang tot de stad. De eerste bekende eigenaar was herbergier Aelbert Hendricksz. van Steenbeek, gevolgd door vele anderen waaronder Jan Baptist de Vleeshouwer uit Sint-Niklaas. In 1892 kocht H. N. A. Reijns het inmiddels tot Merwezicht omgedoopte koffiehuis voor ƒ16. 000. Het restaurant overleefde de sloop van de Waterpoort in 1893 en bleef een populaire horecagelegenheid met prachtig uitzicht op de rivier. Na verschillende eigenaren door de jaren heen, waaronder de bekende "juffrouw Rika" die er 58 jaar werkte en B. Koekman, werd het restaurant in 1996 heropend door Atie en Hans van Lent. Als gevolg van de coronacrisis ging het restaurant in 2021 failliet en werd gesloten. > Gorcums zilver (1992): standaardwerk over Gorcumse zilversmeden, hun gilde, productie en meestertekens door R.F. van Dijk. - Published: 2025-09-06 - Modified: 2025-09-07 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcums-zilver/ Het boek Gorcums zilver verscheen in 1992 ter gelegenheid van het 80-jarig jubileum van het historisch museum "Dit is in Bethlehem" en is gebaseerd op uitvoerig archiefonderzoek naar Gorkumse zilversmeden. Het werk behandelt de ontwikkeling van het goud- en zilversmidsgilde, het zilvergehalte, de maatschappelijke positie van zilversmeden en hun productie, waarbij zelfs hun drankgebruik aan bod komt. Het boek bevat een uitvoerige lijst met biografische gegevens en meestertekens, plus een catalogus met foto's en beschrijvingen van tentoongestelde voorwerpen, terwijl de laatste hoofdstukken gewijd zijn aan jaarletters en stadstekens op de voorwerpen. Gorinchem was in vroeger eeuwen een belangrijk centrum van edelsmeedkunst, wat blijkt uit de bewaard gebleven voorwerpen. > geschiedenis van lusthoven in Gorinchem: van middeleeuwse siertuinen tot 18e-eeuwse warmoerzerijen buiten de vesting. - Published: 2025-08-30 - Modified: 2025-09-16 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/lusthoven-in-gorinchem-2/ De lusthoven in Gorinchem ontstonden al in de late middeleeuwen, toen de stad in 1382 stadsrechten kreeg. Rijke burgers lieten siertuinen aanleggen, vooral in de Oude en Nieuwe Hoven, maar ook binnen de vesting. Er was zelfs een kwekerij van bomen en sierplanten bij de Bagijnenwal. In de 16e eeuw werden de stadsmuren vervangen door wallen. Oorspronkelijk lagen tuinen binnen de vesting, maar in de 18e eeuw verplaatsten deze zich door dichte bebouwing naar buiten de stad. Dit waren warmoerzerijen (groentekwekerijen), boomgaarden en pleziertuinen van rijke stadsbewoners, de zogenaamde Jardins de Bourgeois. Op historische kaarten uit 1730-1745 zijn deze tuinen duidelijk zichtbaar. Bij De Doelen en Huis Kemp waren gestructureerde siertuinen, terwijl tussen het pesthuis en gasthuis moestuinen en kruidentuinen lagen voor zieken en ouderen. > Publicatie over cultuurbezit waterschappen Alblasserwaard & Vijfheerenlanden. Gebouwen, molens, schilderijen, kaarten, hensbekers en meer. - Published: 2025-08-17 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/vergaard-bewaard-beheerd-2/ "Vergaard, bewaard, beheerd" geeft een overzicht van de (kunst)voorwerpen die de waterschappen in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden door de eeuwen heen hebben verzameld. Een systematische rubricering ontbrak, dus werd op initiatief van het hoogheemraadschap een stichting opgericht om een boek over deze collectie uit te brengen. Onder leiding van drs. S. van Harten is dit project, ondanks hindernissen, gerealiseerd. Het boek biedt nu een gestructureerd overzicht van het cultuurbezit dat de waterschappen eeuwenlang hebben vergaard, bewaard en beheerd. Het omvat onder meer hoofdstukken over gebouwen, molens, schilderijen, kaarten, hensbekers, drinkspreukenboeken, bodebussen en de indrukwekkende glazencollectie. > Huize St. Clara in Gorinchem: van weeshuis tot modern bejaardencentrum met focus op huiselijkheid en zelfstandigheid. - Published: 2025-08-08 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/huize-st-clara-van-wees-en-armhuis-naar-bejaardencentrum/ Huize St. Clara in Gorinchem onderging een transformatie van wees- en armhuis naar modern bejaardencentrum. In 1966 verhuisde het van de Molenstraat naar een nieuw gebouw aan de Wijnkoperstraat, ontworpen voor 52 bewoners. De overgang bracht meer privacy met eigen kamers, maar sommigen misten de binnenstad. Door de jaren heen nam de zorgbehoefte toe en veranderde de personeelsbezetting. Uitjes werden aangepast en de geestelijke verzorging evolueerde. In 1980 volgde renovatie en uitbreiding tot 60 plaatsen. Tijdens de verbouwing verbleven bewoners in noodbehuizing. Het vernieuwde Huize St. Clara bood een thuis aan ouderen, met respect voor hun zelfstandigheid en welzijn. - Published: 2025-07-26 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/geschiedenis-der-heylige-martelaers-van-gorcum/ Guilielmus Estius’ "Geschiedenis der heylige martelaers van Gorcum" (1603) vertelt het lot van negentien katholieke priesters en kloosterlingen die in 1572 door de Watergeuzen werden gemarteld en opgehangen in Den Briel. Estius beschrijft hun gevangenneming, folteringen, standvastigheid in het katholieke geloof en hun weigering om het pauselijk gezag en de eucharistie af te zweren. Hij benadrukt hun deugden, vergelijkt hun lijden met dat van Christus, en plaatst de gebeurtenissen in de bredere context van de Opstand en het conflict tussen katholieken en protestanten. Het werk geldt als katholieke hoofdbron over deze gebeurtenis en bevat biografische aantekeningen van de H. H. Martelaren van Gorcum. > Boek uit 1814 over het beleg en bombardement van Gorinchem door geallieerden in de winter van 1813-1814. - Published: 2025-07-26 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/verhaal-betrekkelyk-het-beleg-bombardement-en-de-overgave-van-gorinchem-in-de-winter-van-1813-en-1814/ Het boek "Verhaal betrekkelijk het beleg, bombardement en de overgave van Gorinchem in den winter van 1813 en 1814", geschreven door ooggetuige D. de Graaff en gepubliceerd in 1814 kort na de gebeurtenissen, doet gedetailleerd verslag van het verloop van de belegering. Het beschrijft de getroffen verdedigingsmaatregelen door de Fransen, de zware bombardementen door de geallieerden, de capitulatie-onderhandelingen en de uiteindelijke overdracht van de stad, die een zware tol had geëist van de Gorcumse bevolking en bebouwing. > Historisch onderzoek naar de woonplaats van de ‘lieden’ van Benthem nabij Gorinchem in de 13e eeuw door H. van Hoogdalem - Published: 2025-07-26 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/waar-woonden-de-lieden-van-benthem-in-of-bij-gorinchem/ Het artikel onderzoekt waar de ‘lieden’ van Benthem woonden: in Gorinchem zelf of in de omgeving. Uit oude documenten blijkt dat deze mensen niet op de boerderijen aan de weg naar Arkel woonden, maar dichterbij Gorinchem, waarschijnlijk in het hofgebied rond de stad. Dit gebied was tolvrij en hoorde bij de heren van Bentheim in de vroege 13e eeuw. De ‘lieden’ hadden een speciale status en leefden in nederzettingen die verbonden waren met het toen nog kleine Gorinchem. Het onderzoek laat dus zien dat de ‘lieden’ van Benthem binnen het gebied van Gorinchem woonden en niet ergens anders. > Geschiedenis van katholieken in Gorinchem sinds 1572; hun doorzettingskracht en geloof in moeilijke tijden. - Published: 2025-07-26 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/bijdragen-tot-de-geschiedenis-der-katholieken-te-gorcum-sedert-1572/ Het artikel geeft een overzicht van de geschiedenis van de katholieke gemeenschap in Gorinchem vanaf het jaar 1572, toen de protestantse Reformatie leidde tot spanningen en onderdrukking van katholieken. Het beschrijft de manieren waarop katholieken hun geloof bleven belijden, ondanks verboden en vervolging, onder meer via schuilkerken en geheime vieringen. Later, met de veranderende politieke omstandigheden, kon de katholieke gemeenschap geleidelijk openlijker en met meer vrijheid haar religieuze activiteiten hervatten. Het werk benadrukt de doorzettingskracht van de katholieken in Gorinchem en legt daarmee een waardevolle basis voor het begrip van religieuze tolerantie en geschiedenis in de regio. > De geschiedenis van het Minderbroedersklooster in Gorinchem, gesticht in 1454 en afgebroken in 1579. Lees over de Martelaren van Gorcum. - Published: 2025-07-26 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-statie-der-paters-minderbroeders-te-gorcum-1628-28-october-1928/ Het Minderbroedersklooster in Gorinchem werd in 1454 gesticht aan de Arkelstraat. Het strekte zich uit van de Haarstraat tot voor de huidige Christelijke Kweekschool. In 1572 vluchtten de kloosterbroeders voor het geweld van de Geuzen naar kasteel "De Blauwe Toren". Een aantal van hen werd uiteindelijk in Den Briel ter dood gebracht en staat bekend als de Martelaren van Gorcum. In 1579 werd het klooster tot de grond toe afgebroken en de materialen werden gebruikt voor herstel van de vestingwerken. Alleen straatnamen als Broerensteeg of Minderbroedersteeg herinneren nog aan het klooster. In 1589 werd besloten om de beestenmarkt te houden op de plaats waar het Minderbroedersklooster had gestaan. > Memoires van mr. Diderik van Bleyswijk uit 18e-eeuws Gorinchem over politiek, bestuur en regentencultuur. - Published: 2025-07-26 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/memorien-van-mr-diderik-van-bleyswijk/ Uitgebreide historische studie van het bestuur en de regenten van Gorinchem in de 17de en 18de eeuw, met name rond de familie Van Hoey, Van Vechoven, Van der Does en Deym. Het behandelt belangrijke politieke conflicten, machtsstrijd binnen de vroedschap (bestuurdersraad) en persoonlijke rivaliteiten, bijvoorbeeld tussen burgemeester Johan van der Staal en tegenstanders als Simon Deym. Ook komen diplomatieke en bestuurlijke functies aan bod, evenals de invloed van nabijgelegen steden zoals Amsterdam. Het toont hoe familiebanden, handel en macht de lokale politiek sterk bepaalden in deze periode. Het geeft zo inzicht in het ancien régime en de complexe machtsverhoudingen in Gorinchem. > In 1583–1591 sloeg Gorinchem, ondanks verbod, Portugese munten voor de verbannen koning António, een uniek Europees muntslagcentrum. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/la-monnaie-du-roi-antoine-de-portugal-a-gorinchem-gorcum-1583-1591/ Tussen 1583 en 1591 was Gorinchem een belangrijk, zij het tijdelijk, centrum voor muntslag in de Nederlanden. Het stadsbestuur verleende toen, ondanks verzet van de Staten van Holland, toestemming aan de verdreven Portugese koning António om er een munthuis te vestigen voor het slaan van munten op zijn naam, om zo zijn politieke strijd tegen de Spaanse overheersing van Portugal te financieren. De productie startte in oktober 1583 onder muntmeester Hendrik van Velthuyzen. Er werden zowel authentieke als nabootsingen van Portugese munten geslagen, maar ook imitaties van Franse en Spaanse munten, vaak van matige kwaliteit. Naast de ‘Portugese Munt’ was Gorinchem ook actief voor andere partijen, zoals de Groninger Ommelanden en de heerlijkheid Megen. De muntslag was opmerkelijk, omdat Gorinchem als niet-Portugese stad toestemming gaf, vanuit solidariteit met António’s strijd tegen de Spaanse vijand, met steun van onder andere prins Willem van Oranje. De activiteiten leidden echter tot klachten over kwaliteit en waren mogelijk pas in 1591 geheel beëindigd, na politieke druk. Gorinchem was korte tijd een internationaal muntcentrum met een mengelmoes van legale en illegale munten. > Artikel J. Fox (1969) over groeiende stedelijke autonomie Gorinchem in middeleeuwen. Stadsrechten 1382 en 1407 als cruciale stappen. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-ontwikkeling-van-gorinchems-stedelijke-autonomie-in-de-middeleeuwen-3/ In dit artikel behandelt J. Fox de groeiende stedelijke zelfstandigheid van Gorinchem gedurende de middeleeuwen. Een cruciale stap was volgens Fox de verlening van het stadsrecht in 1382, waarmee Gorinchem officieel een stad werd met bijbehorende rechten en privileges. Toch plaatst hij vraagtekens bij de aanwezigheid van echt functionerende burgemeesters in die tijd, een twijfel die gedeeld wordt door stadshistoricus A. J. Busch. Fox wijst ook op het jaar 1407 als belangrijk moment, toen graaf Willem VI, in een politieke zet tegen Jan van Arkel, de benoeming van de stadsbestuurders overliet aan de stad zelf. Dit vergrootte de autonomie van Gorinchem aanzienlijk. > Politieke beroeringen in Gorinchem tussen de behoudende prinsgezinden en de op vernieuwing gerichte patriotten in de late 18e eeuw. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/greep-naar-de-macht-door-patriotten-in-gorinchem-2/ A. J. Busch beschrijft uitvoerig de politieke beroeringen in Gorinchem tussen de behoudende prinsgezinden en de op vernieuwing gerichte patriotten in de late achttiende eeuw. Op een bepaald moment forceerden de patriotten een meerderheid in de vroedschap, wat gepaard ging met relletjes waarbij ook enkele kerkeraadsleden betrokken waren die de kant van de patriotten hadden gekozen. Soortgelijke taferelen speelden zich ook af in andere steden. Stadhouder Willem V was naar Nijmegen gevlucht, maar zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen riep de hulp in van haar broer, de Pruisische koning Frederik Willem II, die vervolgens met een groot leger Holland binnenviel. > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1966/ Dieren gaven namen aan huizen en straten – ook in Gorinchem, door H. F. van Peer Dirck Franckensz Pauw: de man – zijn tijd – zijn werk, door H. van Hoogdalem Mr. Joh. Schilthouwer van Hoey (1722–1793): een Gorcumse regent in de 18e eeuw, door mr. A. Telders Leerdam: heerlijkheid, stad, graafschap, door F. L. Blom Gorinchem toen en nu – het Hugo de Grootpoortje, door H. F. van Peer Veldmaarschalk Paul Wirtz – enkele niet-bekende bijzonderheden, door H. van Hoogdalem Over koekplanken en nog meer De vrouw in de krant – wat men vijftig jaar geleden kon lezen, door H. F. van Peer Een huiselijk drama in zes bedrijven uit de 18e eeuw, door H. van Hoogdalem Mr. Abraham Boxman (1796–1856): de dichtende burgemeester, door H. van Hoogdalem Klokbekernederzetting in de Alblasserwaard, door L. J. Leeuwis > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1960/ Laten wij zuinig zijn op wat de historie ons liet, door H. F. van Peer Een kroniek van mr. C. G. Boonjajer, door H. F. van Peer Over eten gesproken, door H. F. van Peer Het Museum Boonjajer, door H. van Hoogdalem Gorinchem en haar garnizoen in de achttiende eeuw, door H. van Hoogdalem Nu eens over vrouwen, door H. F. van Peer Uit een oud reisboek, door H. F. van Peer De burgemeester postdief? , door H. van Hoogdalem Het dagboek van Matthijs Snoeck Huibertszoon (1744–1816), door H. F. van Peer Het bezoek van Napoleon en Marie Louise aan Gorinchem, door H. F. van Peer Napoleon in Gorinchem (1811), door H. F. van Peer Alexander Ivan Rusland kwam naar Gorinchem, door H. F. van Peer Er kwam nog meer hoog bezoek, door H. F. van Peer Napoleon in Gorinchem, door mr. J. J. Beyerman Joannes Baptista van Neercassel, door H. van Hoogdalem Een leerzame inleiding en een vergeten voorbericht, door H. van Hoogdalem Wagenmakersroem, lezing door F. Wilkens Van eten en drinken bij de middeleeuwer, door J. G. N. Renaud > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1961/ Gorinchem heeft historisch heus nog veel, door H. F. van Peer De broederschap der Romeinen en Jeruzalemheren, door H. van Hoogdalem Gorcum, Teisterband en St. Maarten, door Drs. W. A. van der Donk Weer een beker van de Gorcumse Jeruzalemheren ontdekt, door (onbekend) Waar of niet waar? , door H. F. van Peer en Rob van der Bas Van speeldoos tot pierement, door Mr. Romke de Waard Een economisch brugpraatje, door Prof. Dr. I. J. Brugmans Over Gorcumse gevelstenen en uithangtekens, door H. F. van Peer Onze streek in de Tachtigjarige Oorlog, door M. W. Schakel Wilt u alles weten over de Pellikanen? (De geschiedenis van een geslacht kan boeiend zijn), door H. F. van Peer Zuid-Holland: molenprovincie bij uitstek (Een interessant boek over onze molens), door H. F. van Peer Over bier – bierbrouwen en bierdrinken (Een stuk Gorcumse bierhistorie met een algemene achtergrond), door H. F. van Peer > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1962/ Draken in Gorinchem – en St. Joris bestrijdt ze nog steeds, door H. F. van Peer Controversen ende differenten tusschen die van Dordrecht en die van Gorinchem, door H. van Hoogdalem Het oude vrouwenhuis te Gorinchem, door mr. A. Telders Een exotische gast in onze streek, door M. W. Schakel Een ander licht op Hendrik van Brederode, door mr. A. Telders Van eenhoorns, zeemeerminnen en wildemannen, door H. F. van Peer Eike’s Hof verdwenen Enige belangrijke Gorinchemse bronnen voor heraldiek en genealogie, door H. van Hoogdalem Uit een oud schoolboekje over Gorinchem, door H. F. van Peer De geschiedenis der heerlijkheid Dalem, door mr. A. Telders Een boekje van R. M. – Een eeuw gidsen, door H. F. van Peer De ontwikkeling van het vervoer in de laatste eeuwen, speciaal met betrekking tot Gorinchem, door G. van Andel Genealogie, wapenkunde en plaatselijke historie, door H. van Hoogdalem De geschiedenis van de windmolens, in het bijzonder van de twee Gorcumse molens Twee Gorcumse huizen werden gerestaureerd Historie in mozaïek, door H. F. van Peer Gorinchem en de visserij, door mr. A. Telders Alblasserwaard, door M. van Hoogstraten. > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1963/ Vijftig jaar “Oud Gorcum” en toch nog jong, door H. F. van Peer Romeinse wegen door Brabant naar Utrecht, door H. Voogd Het stond in de “Gorinchemsche Almanak”, door H. F. van Peer Het vuil gaf ook vroeger zorgen. Over “vulinisse ende ander onreynlike saken”, door H. van Hoogdalem Over boze mannen en kwade vrouwen, door H. F. van Peer Tien jaar geleden sloeg de waterwolf weer toe, door M. W. Schakel Het land van Heusden en Altena in de Merovingische en Karolingische tijd, door H. Voogd Historie en hobby, door H. F. van Peer Alva – de val van Antwerpen en... Gorinchem, door H. van Hoogdalem > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1964/ Segget voort: weer twee historische Gorcumse bekers terecht, door H. F. van Peer R. K. parochiekerk te Gorinchem 125 jaar geleden ingewijd, door H. F. van Peer Anderhalve eeuw Gorcumse ontwikkeling, door G. van Andel Gobelin in Gorcums trouwzaal Over zwanen gesproken, door H. F. van Peer Napoleon op Gorcums wallen, door mr. A. Telders Zo was Gorinchem toen – zo is Gorinchem nu Gorinchem in de Franse tijd, door H. van Hoogdalem Hzn. Zo was Gorinchem toen – zo is Gorinchem nu Nu het diaconiehuis ging verhuizen, door H. F. van Peer De Fransen in Gorcum, door H. van Hoogdalem Hzn. Zo was Gorinchem toen – zo is Gorinchem nu De kribbe van Bethlehem in Gorinchem, door H. F. van Peer Lodewijk Napoleon en de overstroming van 1809, door M. W. Schakel Het is weer kermis in Gorinchem, door H. F. van Peer > Verzamelde overdrukken van artikelen over de geschiedenis van Gorinchem uit het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken. - Published: 2025-07-25 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oud-gorcum-varia-1965/ G. van Andel ter nagedachtenis, door H. F. van Peer Abraham Bloemaert – vierhonderd jaar geleden op Kerstdag in Gorcum geboren, door H. F. van Peer De Korenmolen “Nooit Volmaakt” in ere hersteld Zo vierde Gorinchem feest in 1864, door H. F. van Peer Zo vierde Gorinchem feest in 1889, door H. F. van Peer Zo vierde Gorinchem feest in 1914, door H. F. van Peer De Walkorenmolen “De Hoop” gerestaureerd Het tweede Arkelse tijdvak, door H. van Hoogdalem Het einde van het eerste Arkelse tijdvak, door mr. A. Telders Commentaar op de beide vorige bijdragen, door H. van Hoogdalem en mr. A. Telders Gorinchem toen en nu – Het Pothuis, door H. F. van Peer Gorcums herbergleven in vroeger eeuwen, door H. F. van Peer Ook in Gorcum waren mariniers gelegerd. > Cornelis van Zomeren (1650-1707), Gorcums burgemeester en schrijver van de eerste stadsgeschiedenis van Gorinchem uit 1755. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/beschryvinge-der-stadt-van-gorinchem-en-landen-van-arkel/ Het boek geeft een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis en topografie van de stad Gorinchem en het Land van Arkel. Van Zomeren behandelt de oorsprong, naamgeving, bevolking, ligging, gebouwen en bijzonderheden van de stad. Ook komen de privileges, handvesten en het bestuur aan bod. De auteur heeft het werk samengesteld op basis van oude authentieke documenten die eerder verzameld waren door Cornelis van Zomeren zelf. Het materiaal is vervolgens geordend en geredigeerd door 'Z. H. H. T. ', pseudoniem voor de Gorcumse drukker en uitgever Teunis Horneer Huibertszoon. Het boek biedt zo een gedetailleerd overzicht van de geschiedenis van Gorinchem en omgeving tot het midden van de 18e eeuw. > Geschiedenis van Gorinchem, van nederzetting tot middeleeuwse vestingstad. Lees over de ontwikkeling en bloei van deze Hollandse stad. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-dorp-tot-stad/ Gorinchem is ontstaan rond het jaar 1000 als een nederzetting bij de monding van de Linge in de Merwede. In 1224 wordt de plaats voor het eerst vermeld in een document over tolvrijheid. Vanaf de 13de eeuw ontwikkelde Gorinchem zich onder de Heren van Arkel tot een middeleeuwse stad. Aan het eind van de 14e eeuw kreeg Gorinchem een stadsmuur met poorten en torens. In 1382 verleende Otto van Arkel stadsrechten aan Gorinchem. De stad floreerde in de 15de-17de eeuw als onderdeel van Holland en groeide uit tot een belangrijke markt- en havenplaats met een bloeiende visserij en handel. In de 16de eeuw werden de vestingwerken uitgebreid en gemoderniseerd om de stad beter te kunnen verdedigen. > Gorinchem en Woudrichem: oorsprong en evolutie van de plaatsnamen. Wetenschappelijke analyse toont aan dat Gorinchem de oudste vorm is. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-geschiedenis-der-schrijfwijze-van-de-plaatsnamen-gorinchem-en-woudrichem/ De plaatsnaam Gorinchem komt in geschriften uit de periode 1160-1560 veel vaker voor dan de naam Gorcum. De schrijfwijze Gorinchem met haar variaties is de meest frequente en oudste vorm. Gorcum is een verbastering van Gorinchem die later in de volksmond is ontstaan. Voor Woudrichem geldt een soortgelijke conclusie: Woudrichem is de oudste vorm en Woerkum een latere verbastering daarvan. De variaties in spelling van beide plaatsnamen zijn terug te voeren op verschillen in de eerste, tweede of derde lettergreep. De veronderstelling dat Gorkum de oudste rechten zou hebben is wetenschappelijk niet houdbaar. > De Lingehaven in Gorinchem: ontstaan, ontwikkeling en oudste vermeldingen. Van Lingeuitmonding tot gegraven stadsgracht. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-oudste-berichten-over-de-gorcumse-haven/ De Lingehaven in Gorinchem is niet de oudste verbinding tussen de Linge en de Merwede. De Linge had voorheen zijn uitmonding ten westen van de stad via de Haar in de Avelingen en aan de oostzijde van het middeleeuwse Gorinchem, nabij het huidige Wijdschild. Pas nadat Gorinchem zich omstreeks 1300 tot een middeleeuwse stad had ontwikkeld, werd de Lingehaven aangelegd als een gegraven, oostelijke stadsgracht. Het oudst bekende document waarin de haven wordt genoemd, dateert van 18 oktober 1324. Vermoedelijk is de verbinding tussen Merwede en Linge in etappes tot stand gekomen, beginnend met een "doodlopende" Merwedehaven tot aan de Peterbrug, later uitgebreid tot de Visbrug en nog later in verbinding gebracht met de Linge. > Gorinchem in 1949: jubilea, herdenkingen, sport, wederopbouw en ontwikkeling. Van Koninginnedag tot woningnood en industrialisatie. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/in-de-jaren-49/ In 1949 vonden er in Gorinchem diverse evenementen en ontwikkelingen plaats. De stad vierde het 10-jarig ambtsjubileum van burgemeester Van Rappard en herdacht de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Er waren festiviteiten rond Koninginnedag en de 4 mei-herdenking. Op sportief gebied waren er successen voor de voetbalclub Unitas en de zwemvereniging GZC. De stad werkte aan de wederopbouw en er vonden infrastructurele verbeteringen plaats, zoals de verbreding van de Banneweg. Ook op het gebied van onderwijs, cultuur en religie waren er ontwikkelingen, met de opening van nieuwe scholen en kerken. Tegelijkertijd kampte de stad met naoorlogse uitdagingen, zoals de woningnood en de noodzaak tot modernisering van de industrie. > Gorinchem verkreeg waarschijnlijk haar eerste stadsrecht tussen 15 januari en 4 juli 1287, - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-gorcums-oudste-stadrecht-1287/ Gorinchem verkreeg waarschijnlijk haar eerste stadsrecht tussen 15 januari en 4 juli 1287, gebaseerd op twee akten waarin de termen "poorters", "vrijheid" en "stad" worden gebruikt. Vóór 23 februari 1281 had Gorinchem nog geen stadsrecht, aangezien het in een akte van die datum nog als "villa" (dorp) werd aangeduid. Het precieze moment van stadsrechtverlening tussen deze twee data is niet bekend, maar het moet ergens in die periode hebben plaatsgevonden. De voltooiing van de ommuring van Gorinchem vond ook rond deze tijd plaats. Het tweede, bekendere stadsrecht werd in 1382 verleend door Otto van Arkel. > W.A. van der Donk beschrijft uitgebreid hoe Gorinchem in februari 1864 het 50-jarig jubileum van de bevrijding van de Fransen vierde. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/uit-het-programma-der-onafhankelijkheidsfeesten-van-20-februari-1864/ W. A. van der Donk beschrijft uitgebreid hoe Gorinchem in februari 1864 het 50-jarig jubileum van de bevrijding van de Fransen vierde. Op 20 februari 1864 werd herdacht dat de stad een halve eeuw eerder, in 1814, werd verlost van de Franse overheersing. Dit heuglijke feit werd groots gevierd met diverse festiviteiten. Een van de hoogtepunten was een historische optocht die de intocht van de Kozakken in 1813 en het vertrek van de Fransen in 1814 uitbeeldde. Hierbij werd onder meer de capitulatie van de Franse generaal Rampon op dramatische wijze nagespeeld. 's Avonds was er een spectaculair vuurwerk op de Grote Markt, met op de achtergrond een grote transparant met een afbeelding van Koning Willem III. In de Grote Kerk vond een plechtige dankdienst plaats waar ds. Kuyper voorging. Hij sprak een rede uit met de toepasselijke titel "Gorinchem door God gered". > In 1535 werd Arent Jansz. van Gorinchem in Amsterdam gearresteerd vanwege zijn betrokkenheid bij de wederdopers. - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-20 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-gorcumse-wederdoper-arent-jansz-te-amsterdam-in-1536-onthalsd/ In 1535 werd Arent Jansz. van Gorinchem in Amsterdam gearresteerd vanwege zijn betrokkenheid bij de wederdopers. Het Amsterdamse stadsbestuur stuurde een brief naar Gorinchem om inlichtingen over Arent te verkrijgen. De wederdopers wilden Amsterdam tot het "nieuwe Jeruzalem" maken en pleegden op 22 maart 1534 een mislukte aanval op de Dam. Op 11 februari 1535 vond een bizarre actie van naaktlopers plaats. In mei 1535 bezetten gewapende wederdopers tevergeefs het stadhuis. Arent Jansz. werd op 6 maart 1536 onthoofd. De vreedzame Doopsgezinden, gesticht door Menno Simonsz. , moeten niet verward worden met de fanatieke wederdopers onder leiding van Jan Beukelsz. uit Leiden, die in Münster het "Nieuwe Sion" stichtte. > Brochure en lofdicht door W.A. van der Donk over de Martelaren van Gorcum in de serie Gorcumse Oudheden (1953) - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-h-h-martelaren-van-gorcum-en-aan-de-negentien-helden-van-de-9e-juli-1572/ In de nacht van 8 op 9 juli 1572 werden negentien rooms-katholieke geestelijken op wrede wijze door Lumey en zijn mannen opgehangen in een turfschuur bij Den Briel. De geestelijken, afkomstig uit Gorinchem en omgeving, waren gevlucht naar het kasteel "De Blauwe Toren" maar werden daar gevangengenomen. Ondanks bevelen van Willem van Oranje om hen te sparen, werden ze naar Den Briel gebracht en gemarteld om hun geloof af te zweren. Trouw aan de paus en het sacrament van de eucharistie, weigerden de meesten dit, waarop ze ter dood werden veroordeeld. Hun standvastigheid in het geloof maakte hen later bekend als de martelaren van Gorcum, die in de negentiende eeuw heilig werden verklaard. > W.A. van der Donk bespreekt enkele belangrijke oorkonden uit de 14de eeuw die betrekking hebben op de geschiedenis van Gorinchem - Published: 2025-07-20 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/eenige-veertiende-eeuwsche-oorkonden/ W. A. van der Donk bespreekt enkele belangrijke oorkonden uit de 14e eeuw die betrekking hebben op de geschiedenis van Gorinchem. Een van deze documenten is een oorkonde uit 1322, waarin Willem III, graaf van Holland, de poorters van Gorinchem tolvrijheid verleent binnen zijn grondgebied. Deze oorkonde bevestigt de betekenis van Gorinchem als belangrijk handelscentrum in die periode. Daarnaast behandelt Van der Donk een oorkonde uit 1382, ook wel bekend als het "stadsrecht van Gorinchem", waarin Otto van Arkel verschillende rechten en privileges toekent aan de stad. Dit document wordt beschouwd als een cruciale stap in de ontwikkeling van Gorinchem als volwaardige stad. Van der Donk plaatst deze oorkonden in hun historische context en benadrukt hun waarde voor een beter begrip van de vroege geschiedenis en ontwikkeling van Gorinchem in de veertiende eeuw onder het bewind van de Heren van Arkel. > Beschrijving historische monumenten per stad, met extra focus op Gorinchem en aanvullende, kritische inzichten op de bestaande literatuur. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2026-02-03 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/aanteekeningen-over-monumenten-te-gorinchem-schelluinen-woudrichem-loevestein-en-zalt-bommel/ Beschrijving van belangrijke monumenten in deze plaatsen. Het werk is gegroepeerd in hoofdstukken per stad of locatie, met de nadruk op aanvullende of kritische kanttekeningen bij bestaande literatuur, in plaats van volledige, gelijkmatige monumentbeschrijvingen. Voor Gorinchem wordt ingezoomd op de lokale geschiedschrijving, bestaande en verdwenen monumenten (zoals het kasteel De Blauwe Toren en de Grote Kerk), en het corrigeren van eerdere fouten. Bij andere locaties ligt de focus op historische gegevens die direct relevant zijn voor de vormgeving van de monumenten, met aanvullingen op eerdere publicaties. > Ontdek legenden en mythen van Gorinchem en de Heren van Arkel in deze spannende, met humor gevulde bundel uit 1962—meer verhaal dan historie. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/sterke-gorcumse-verhalen/ Sterke Gorcumse verhalen (1962) van H. F. van Peer is een bundel legenden, mythen en dramatische vertellingen over Gorinchem en de Heren van Arkel, geschreven in een “gezellige” stijl, geïnspireerd op middeleeuwse kronieken en overleveringen. De verhalen zijn nadrukkelijk niet bedoeld als objectieve geschiedschrijving; de schrijver benadrukt dat veel verhalen sterk zijn aangedikt, vol overdrijving, en dat de moraal – het goede wordt beloond, het kwade gestraft – vaak belangrijker is dan de historische waarheid. De bundel begint met de mythische afkomst van de Arkels, die volgens de overlevering afstammen van Trojaanse edelen en bekendstaan om hun moed en kracht. Thema’s als trouw, strijd, liefde en list wisselen elkaar af, waarbij de mens in al zijn goed en kwaad centraal staat, losjes verpakt in humor en satire. > Lees over het organische ontstaan en de economische groei van Gorinchem, van vroege nederzetting tot middeleeuwse stad, - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-gorcums-ontstaan-tot-gorcums-sanering/ Gorinchem ontstond als nederzetting dankzij een combinatie van strategische en economische factoren, zoals de ligging aan de Merwede, een overzetveer en handelswegen, wat van het gebied een aantrekkelijke markt- en havenplaats maakte. De groei van dorp naar stad verliep volgens de auteur geleidelijk, niet volgens een centraal plan, maar als reactie op lokale behoeften en kansen. Traditionele verhalen over een ‘stichting’ door de heren van Arkel in de dertiende eeuw zijn volgens Van Peer niet houdbaar; de stad ontwikkelde zich organisch, al bevorderden de heren van Arkel haar ontwikkeling. De nadruk in het boek ligt op de topografische en economische groei, met aandacht voor stadsbestuur en geestelijk leven, maar niet voor een volledige chronologische geschiedenis. > Middeleeuwse schuttersgilden Gorinchem: tradities, rechten en plichten van krijgs- en sociale verenigingen. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/een-en-ander-over-de-gorkumsche-schuttengilden-en-hun-doelen/ Schuttersgilden ontstonden in de Nederlanden vanaf het einde van de 12e en begin 13e eeuw, aanvankelijk als burgerlijke broederschappen voor oorlogsvoering en later als sociale en stedelijke verenigingen. In Gorinchem waren er drie gilden: het St. Jorisgilde (kruisboog), het St. Sebastiaansgilde (handboog) en het St. Christoffelsgilde (handbus). Deze gilden droegen elk hun eigen wapen, kleuren en kleding, en hadden een duidelijke hiërarchie en ceremoniële tradities, waaronder het jaarlijkse “schieten op de papegaai”. De leden waren verplicht tot wachtlopen en stadswacht in vredestijd, en tot militaire dienst in oorlogstijd. Ze genoten belangrijke privileges, zoals financiële vergoedingen, visrechten, vrijstelling van wachtgeld en bescherming in geval van verwonding, en hadden een eigen altaar in de kerk met een eigen vicaris. > Immigranten droegen sterk bij aan de bloei van de Republiek in de Gouden Eeuw. Ook Gorinchem groeide door nieuwkomers. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/buitenstaanders-tijdens-de-gouden-eeuw-2/ In de Gouden Eeuw kende de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een grote toestroom van immigranten, vooral uit de Zuidelijke Nederlanden na de val van Antwerpen in 1585. Naar schatting vestigden zich tussen 1600 en 1800 zo'n 600. 000 buitenlanders in de Republiek, afkomstig uit onder meer Frankrijk, Duitsland, Polen en Engeland. Deze immigranten droegen sterk bij aan de bloei van de Republiek door de industrie, het onderwijs en de kunsten een impuls te geven. Gorinchem kende in vergelijking met steden als Amsterdam, Leiden en Haarlem een beperktere immigratie. Toch groeide ook hier de bevolking door de komst van nieuwkomers, al was de toename minder explosief dan in andere Hollandse steden. > Gorinchem veranderde in de 16e eeuw door Reformatie en Opstand. De stad werd danwel gereformeerd, maar tradities bleven bestaan. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/burger-paupers-en-ketters/ In de 16e eeuw was Gorinchem een rustige stad met ongeveer 5000 inwoners. De Reformatie en de Opstand tegen Spanje zorgden voor grote veranderingen. In 1572 kozen de Watergeuzen de kant van Willem van Oranje en namen ze 19 katholieke geestelijken gevangen, die later in Brielle werden opgehangen als de Martelaren van Gorcum. Na 1572 werd Gorinchem een gereformeerde stad met een stadsbestuur dat geen katholieken accepteerde. Toch bleven oude tradities en gewoonten bestaan en lieten de Gorcumers zich niet de wet voorschrijven als het ging om jaarfeesten, herbergbezoek en bruiloften. De stad was na 1572 weliswaar veranderd op bestuurlijk en religieus vlak, maar het dagelijks leven ging grotendeels door zoals voorheen. > Ontdek de geschiedenis van armen- en ziekenzorg in Gorinchem, van middeleeuwse gasthuizen tot moderne sociale voorzieningen. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/armen-en-ziekenzorg-in-gorinchem-1300-1850/ De geschiedenis van de armen- en ziekenzorg in Gorinchem gaat terug tot de 14de eeuw. Het Heilige Geesthuis en het Gasthuis waren de oudste instellingen die zorg boden aan armen, zieken en ouderen. In de loop der tijd kwamen er meer voorzieningen bij, zoals het Leprozenhuis en het Pesthuis voor besmettelijke ziekten. De stad subsidieerde ook een dokter, apotheker en vroedvrouw om de zorg voor armen uit te breiden. Naast deze officiële instellingen waren er ook particuliere initiatieven, zoals de oprichting van 'kameren' waar ouderen gratis konden wonen en soms geld of goederen kregen. De armen- en ziekenzorg in Gorinchem ontwikkelde zich zo tot een vrij volledig spectrum aan voorzieningen voor verschillende doelgroepen. > De historie van de Lingehaven in Gorinchem, van middeleeuws handelscentrum tot moderne hotspot voor recreatievaart. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-lingehaven-3/ De Lingehaven in Gorinchem heeft een lange geschiedenis als belangrijk handels- en scheepvaartcentrum. Ontstaan rond 1328, groeide de haven uit tot een knooppunt van activiteiten dankzij de strategische ligging. In de 20e eeuw nam de rol voor vrachtvaart af, maar sinds de restauratie in 1988 is de Lingehaven uitgegroeid tot een populaire bestemming voor de recreatievaart. De haven biedt ligplaatsen, voorzieningen en evenementen die het maritieme verleden doen herleven, zoals de Schippersbeurs en een reünie van historische bedrijfsvaartuigen. Ondanks de veranderde functie blijft de Lingehaven een belangrijk onderdeel van Gorinchems identiteit als havenstad. > Historische studie over middeleeuwse muurschilderingen in Gorinchems St. Janskerk, bijdrage aan Nederlandse kunstgeschiedenis. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-muurschilderijen-der-st-janskerk-te-gorinchem/ Gedetailleerde studie naar de middeleeuwse muurschilderingen in de St. Janskerk van Gorinchem, die Janssen onderzoekt als belangrijke bron voor de geschiedenis van de kunst in Nederland. De auteur beschrijft de ontdekking, het belang en de iconografie van de schilderingen, en plaatst ze in de context van de bredere Nederlandse kunstgeschiedenis. Het werk dient hiermee als een waardevolle bijdrage aan de kennis over middeleeuwse kunst en decoratie in Nederlandse kerken. De inhoud richt zich op de artistieke kwaliteit, stijlkenmerken en mogelijk de historische achtergrond van deze religieuze decoraties. > Boek 'Honderd jaar schutten' door T. de Nijs over aanleg Merwedekanaal en Grote Merwedesluis Gorinchem eind 19e eeuw. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/honderd-jaar-schutten/ T. de Nijs beschrijft de aanleg van het Merwedekanaal en de Grote Merwedesluis in Gorinchem. De bouw van deze waterwerken vond plaats aan het eind van de 19e eeuw. Het kanaal verbeterde de scheepvaartverbinding tussen de Merwede en Amsterdam. De imposante schutsluis maakte het mogelijk voor schepen om het hoogteverschil te overbruggen. De auteur, werkzaam bij Rijkswaterstaat, geeft een gedetailleerd verslag van de ontwerp- en constructiefase. Ook de impact op de stad Gorinchem en de regionale economie komt aan bod. Het boek biedt een inkijkje in dit stuk waterstaatkundige geschiedenis en de technische hoogstandjes van die tijd. Met deze publicatie wordt het verhaal van het Merwedekanaal en de sluis voor het voetlicht gebracht. > W.A. van der Donk beschrijft waarom Gorinchem niet in 1230 stadsrechten kreeg, op basis van een kritische analyse van historische bronnen. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-gorcums-ouderdom-en-eerste-stadrecht/ Het boekje van W. A. van der Donk uit 1930 betwijfelt de dan gangbare opvatting dat Gorinchem als stad gesticht zou zijn rond 1230, een aanname die voornamelijk op het werk van H. A. van Goch is gebaseerd. Van der Donk toont aan dat het bewijs voor deze ‘stichting’ zwak en dubbelzinnig is: de aankoop van Wolferen en het ommuren van het dorp Gorinchem door de Arkels vóór 1217 is niet eenduidig vast te stellen, en zelfs dan spreekt men waarschijnlijk nog over een klein ambachtelijke nederzetting, niet over een stad in moderne zin. De schrijver waarschuwt voor een feestviering rond een onzekere en weinig betekenisvolle gebeurtenis, aangezien er geen echte stedelijke ontwikkeling en stadsrechten uit deze periode zijn vastgelegd. > In 2000 werd besloten tot de bouw van een nieuwe brandweerkazerne in Gorinchem, omdat de oude locatie in de Schelluinsestraat niet meer voldeed. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-brandweer-kan-met-een-gerust-hart-vertrekken/ In 2000 werd besloten tot de bouw van een nieuwe brandweerkazerne in Gorinchem, omdat de oude locatie in de Schelluinsestraat niet meer voldeed door de stadsuitbreiding naar het oosten. Er werd een centrale plek gezocht waar ook ruimte was voor andere hulpdiensten zoals de ambulance. Uiteindelijk werd gekozen voor een locatie aan de Linge, op de kop van de Arkelsedijk. Op 15 februari 2000 verrichtten burgemeester IJssels en brandweercommandant Bosch de starthandeling voor de bouw. De gemeenteraad keurde een investering van ruim 12 miljoen gulden goed. Burgemeester IJssels zei bij het raadsbesluit: "De brandweer kan met een gerust hart vertrekken. " Bijlage: foto-cd > Boekje over het museum van "Oud-Gorcum" in het huis "Dit is in Bethlehem" in Gorinchem door W.J. Dingemans uit 1924. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-het-museum-der-vereeniging-oud-gorcum-in-het-huis-dit-is-in-bethlehem/ De Historische Vereniging Oud-Gorcum, opgericht in 1909, richtte in 1912 een museum in om de geschiedenis van Gorinchem te bewaren en te presenteren. Het museum was gevestigd in het pand "Dit is in Bethlehem" aan de Gasthuisstraat, dat door de vereniging was aangekocht om sloop te voorkomen. De collectie groeide gestaag dankzij schenkingen en aankopen, waaronder schilderijen, zilverwerk, aardewerk en gildestukken. Het museum trok veel bezoekers en schoolklassen. Ondanks financiële uitdagingen bleef het museum een belangrijke rol spelen in het culturele leven van Gorinchem. De vereniging en het museum droegen bij aan het behoud en de waardering van het historische erfgoed van de stad. > De Heilige Geestkapel in Gorinchem, een 14e-eeuws monument met een rijke geschiedenis als instelling voor armenzorg. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/iets-over-gorinchem-en-de-heilige-geestkapel/ De Heilige Geestkapel in Gorinchem, aan de Arkelstraat, is een van de oudste nog bestaande gebouwen van de stad. Hoewel de exacte bouwdatum onbekend is, wordt vermoed dat de kapel uit de 14e eeuw stamt. In de loop der eeuwen heeft het gebouw diverse functies vervuld, waaronder die van kerk voor verschillende geloofsgemeenschappen en zelfs als vleeshal. De kapel is vernoemd naar de Heilige Geest, een instelling die zich bezighield met armenzorg. Ondanks de vele verbouwingen en aanpassingen is de kapel behouden gebleven. Tegenwoordig is alleen de toren nog in originele staat. > De Alblasserwaard is een prachtig, typisch Hollands poldergebied tussen de rivieren Lek, Noord en Merwede. - Published: 2025-07-19 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-alblasserwaard-2/ De Alblasserwaard is een prachtig, typisch Hollands poldergebied tussen de rivieren Lek, Noord en Merwede. Naast de steden Ameide, Nieuwpoort en Gorinchem, liggen er een aantal opvallende dorpen. Dit boek laat zien hoe het gebied zich door de jaren heen heeft ontwikkeld, beschrijft de omgeving en de wegen, en gaat in op alle belangrijke gebouwen. Denk aan verdedigingswerken, molens, watergemalen, sluizen en bruggen, maar ook gemeentehuizen, rechtbanken, waterschapshuizen, kerken, torens, kastelen en landhuizen. Daarnaast geeft het ook een beeld van boerderijen, bedrijfspanden en huizen. > Gorinchem sloeg munten voor diverse partijen (1583-1591); politieke spanningen en valse munten leidden tot sluiting. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-09-06 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/muntslag-te-gorinchem-1583-1591/ Tussen 1583 en 1591 was Gorinchem tijdelijk een centrum voor muntslag, waar verschillende partijen zoals Don Antonio van Portugal, de Groninger Ommelanden en de graaf van Megen geld lieten slaan. De stad faciliteerde deze activiteiten voor ballingen met muntrecht, ondanks protesten van de Staten van Holland vanwege slechte muntkwaliteit en concurrentie met Dordrecht. De munten werden soms vals of ondermaats geslagen. Op initiatief van de Raad van State werd de munt uiteindelijk in 1591 gesloten. De muntslag in Gorinchem illustreert de politieke en economische spanningen in de late 16e eeuw tussen steden, provincies en verschillende muntheren, alsook het problematische toezicht op munten in deze periode vol bestuurlijke onzekerheid. > Slot Loevestein: voormalige staatsgevangenis, nu museum over middeleeuwen, gevangenschap en Nederlandse geschiedenis. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/loevestein-onze-staatsgevangenis/ Slot Loevestein werd vanaf de 17e eeuw gebruikt als staatsgevangenis voor politieke en religieuze gevangenen, waaronder de bekende Hugo de Groot. Het kasteel, oorspronkelijk gebouwd als verdedigingswerk, speelde later een belangrijke rol in de bescherming van het Hollandse waterliniesysteem. Bewaakt door een commandant en soldaten werden hier beroemde gevangenen opgesloten vanwege hun ideeën of daden tegen de staat. De ontsnapping van Hugo de Groot in een boekenkist werd legendarisch. In de loop der tijd verloor Loevestein zijn functie als gevangenis en werd het een nationale gedenkplaats. Tegenwoordig is het een museum waar de geschiedenis van de staatsgevangenis en haar rol in de Nederlandse geschiedenis centraal staan. > Historisch buitenhuis Schelluinderberg in Schelluinen, gebouwd in 1546, met gracht en torentje. Oudste deel bewaard, monumentaal pand - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-10-07 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/schelluinderberg/ Schelluinderberg in Schelluinen is een historisch buitenhuis, gebouwd in 1546 in renaissancestijl door burgemeester Jan Snouck van Gorcum. Het pand wordt vaak ten onrechte aangezien voor een voormalig kasteel of commanderij, maar uit onderzoek blijkt dat het altijd een particulier landgoed is geweest. Kenmerkend zijn het zeshoekige torentje en de omringende gracht, die het een kasteelachtig aanzien geven. In de 17e eeuw werd Schelluinderberg de pastorie, een functie die het tot 1920 zou behouden. Het huis werd toen grondig gerestaureerd in plaats van gesloopt. Sinds 1954 is het in particulier bezit. Ondanks verbouwingen is het oudste gedeelte van het gebouw nog steeds zichtbaar. Schelluinderberg is een herkenbaar monument en een van de oudste gebouwen van het dorp. > De belegering van Gorinchem in 1813-1814 tijdens de Franse tijd, de militaire operaties en het belang van de vesting. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-vesting-gorinchem-van-november-1813-tot-maart-1814/ Het boek beschrijft gedetailleerd de militaire gebeurtenissen rondom Gorinchem in de laatste fase van de Franse bezetting. Na de opmars van de geallieerden in Holland werd Gorinchem door Pruisische en Russische troepen omsingeld en belegerd. De stad bereidde zich voor op verdediging, maar kwam uiteindelijk, na felle gevechten en een bombardement, tot overgave. Sabron benadrukt het belang van deze gebeurtenissen voor de militaire historie, ondanks eerdere scepsis over hun historische waarde. Hij gebruikt uitgebreide bronnen en bijlagen om de militaire operaties, onderhandelingen en de uiteindelijke capitulatie in kaart te brengen. Het werk vormt een waardevolle bron voor de lokale krijgsgeschiedenis van die periode. > A. Telders beschrijft het beleg van Gorinchem door Pruisen en Russen (1813–1814), Franse verdediging, en gevolgen voor de burgerbevolking. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/het-beleg-van-de-stad-gorinchem-16-november-1813-20-februari-1814/ In zijn boekje uit 1964 geeft A. Telders een gedetailleerd verslag van het beleg van Gorinchem door Pruisische en Russische troepen van november 1813 tot februari 1814, aan het einde van de Franse overheersing. De stad werd verdedigd door Franse soldaten onder leiding van generaal Rampon. Na ruim 3 maanden van zware beschietingen en onderhandelingen gaven de Fransen zich uiteindelijk over. Telders beschrijft niet alleen de militaire operaties, maar ook de zware gevolgen voor de Gorcumse bevolking die veel te lijden had onder het beleg. Hij baseert zich hierbij op uitgebreid bronnenonderzoek van verslagen, rapporten, brieven en dagboeken uit die tijd. > De Oude Doelen in Gorinchem: bouwhistorie, architectuur en restauratie komen aan bod. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-oude-doelen-in-zijn-vroegere-luister-hersteld/ Telders beschrijft de geschiedenis van de Oude Doelen in Gorinchem. Hij gaat in op de oorsprong als onderkomen van de schutterij in de 16e eeuw en de latere functies. Ook de bouwhistorie en architectuur komen uitgebreid aan bod. De auteur putte hiervoor uit archiefstukken en deed onderzoek naar de bouwsporen die tijdens de restauratie in de jaren 60 tevoorschijn kwamen. Zo reconstrueert hij de verschillende bouwfases en verbouwingen door de eeuwen heen. Het boekje verscheen ter gelegenheid van de voltooiing van de restauratie, waarmee de Oude Doelen in zijn oude luister was hersteld. > Van der Stael (1673–1689): benoemd door Willem III, oordeel over zijn invloed, conflicten met regenten, afzetting, rechtszaak en dood. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/het-pensionarisschap-van-johan-van-der-stael-1673-1689/ Van der Stael werd in 1673 door Willem III als pensionaris van de stad aangesteld. Hij kwam al snel in conflict met de regenten door zijn autoritaire optreden en beschuldigingen van zelfverrijking. Telders schetst hoe Van der Stael zijn machtspositie gebruikte om politieke tegenstanders uit te schakelen en hoge vergoedingen voor zichzelf te bedingen. Dit leidde tot grote onvrede en uiteindelijk zijn afzetting in 1689. Hij stierf in 1692 tijdens een slepende rechtszaak tegen de stad. Telders baseert zich op uitgebreide archiefstukken zoals resoluties, memories en brieven om deze opmerkelijke episode tot in detail te reconstrueren. > Het intrigerende dagboek van burgemeester Matthijs Snoeck Huibertszoon over het dagelijks leven en zakelijk reilen in Gorinchem rond 1800. - Published: 2025-07-18 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/uittreksel-uit-het-dagboek-van-den-heer-matthijs-snoeck-huibertszoon-in-leven-burgemeester-van-gorinchem-geb-22-sept-1744-gest-14-maart-1816/ Het dagboek beslaat negen jaar (eind 1806–begin 1816). Als patriciër en houthandelaar noteerde Snoeck nauwkeurig weerwaarnemingen, reizen naar houtveilingen en dagelijks gebeurde zaken als particulier, maar vermeed hij politieke of ambtelijke details – die liet hij ‘binnen de raadhuis’. Zijn dagboek geeft daardoor geen nieuw inzicht in het stadsbestuur, maar wel een levendig beeld van het alledaagse leven, zakelijk reilen en zeilen, en lokale gebeurtenissen in Gorinchem rond 1800. Helaas is het bewaarde deel mogelijk slechts een fragment; eerder of latere delen zijn niet overgeleverd. > Ontdek de geschiedenis van het geslacht Van Arkel en Gorinchem in deze middeleeuwse kroniek van Dirck Franckensz Pauw - Published: 2025-07-17 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/dirck-franckensz-pauw-theodericus-pauli/ Dit proefschrift onderzoekt de oorsprong, schrijvers en overlevering van de "Kronijcke des Lants van Arkel ende der Stede van Gorcum". Centrale figuur is Theodericus Pauli (Dirck Franckensz Pauw), een vijftiende eeuwse Gorcumse kanunnik en pastoor, van wie diverse historische werken en kronieken bewaard zijn gebleven. Het werk bespreekt zijn leven, schrijfstijl en de verwarring rond naamgeving en auteurschap. Er wordt ingegaan op Pauli’s belangrijkste werken, met nadruk op compilatie en bronnengebruik. De kroniek over Arkel wordt uitvoerig herleid; discussie over auteurschap en taal (Latijn/Nederlands) voert tot de conclusie dat Pauli waarschijnlijk een Nederlandstalige kroniek schreef, die als basis diende voor latere handschriften en kronieken over het Land van Arkel en Gorinchem. > Middeleeuws recht van Gorinchem: stadskeuren, archiefstukken en stadsontwikkeling samengevat. - Published: 2025-07-17 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/middeleeuwsche-rechtsbronnen-van-gorinchem/ Het boek bevat een uitgebreide selectie van middeleeuwse rechtsteksten en stadskeuren van Gorinchem. Het behandelt de ontwikkeling van Gorinchem van dorp naar handelsstad, met nadruk op de invloed van de heren van Arkel en de latere inlijving bij Holland. De bronnen zijn chronologisch en thematisch geordend, veelal afkomstig uit het stedelijk archief. Bruch beschrijft de geschiedenis, herkomst en het belang van de gebruikte manuscripten en keurboeken. Het werk vormt een essentiële bron voor de rechtsgeschiedenis van Gorinchem en vergelijkbare kleine Nederlandse steden in de middeleeuwen. > Arkelse Oorlog: conflict tussen Holland en de heren van Arkel (1401–1412). Machtsstrijd, tolheffing, en het einde van de Arkelse onafhankelijkheid. - Published: 2025-07-16 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-arkelse-oorlog-1401-1412/ De Arkelse Oorlog (1401–1412) was een langdurige vete tussen Jan van Arkel en Willem van Beieren, graaf van Holland, over macht en invloed in het rivierengebied rond Gorinchem. De strijd ontstond doordat de heren van Arkel te zelfstandig optraden en de handel op de Lek belemmerden met hoge tollen, wat Holland en Utrecht tegen hen in het harnas joeg. De oorlog kende wisselende gevechten en bondgenootschappen, onder meer met Gelre en Utrecht, en werd vooral vanuit Arkels perspectief beschreven in oude kronieken. Uiteindelijk maakte Holland een einde aan de zelfstandigheid van de Arkels, wat de machtsverhoudingen in de regio blijvend veranderde. > Twisten tussen regenten in 17de en 18de eeuws Gorinchem. Aandacht voor facties, ambten en de invloed van familiebanden op het stadsbestuur. - Published: 2025-07-16 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcums-heren/ Dit boek gaat over politiek in de kleine Hollandse stad Gorinchem, en dan nog wel over een facet van de politiek, namelijk de twisten tussen de heren vroedschappen. Zij waren de personen, die een politiek ambt bekleedden, zij waren de regenten. Ook schepenen en de functionarissen, die het toezicht uitoefenden over de godshuizen, waren regent. Deze over het geheel genomen welgestelde heren waren nogal eens verdeeld in groepen, die wel aangeduid worden als facties. Zo'n factie was een vaak door familiebanden bijeengehouden groep van heren, die streefden naar de regeringsheerschappij in hun stad. Opzet was het verdelen van de ambten onder de groep. Factietegenstellingen vinden we in geheel Holland. ] > De publicatie verscheen als een eerbetoon aan H.F. van Peer (1917-1978), een autoriteit op het gebied van de geschiedenis van Gorinchem. - Published: 2025-07-14 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/h-f-van-peer/ De publicatie verscheen als een eerbetoon aan H. F. van Peer (1917-1978), een autoriteit op het gebied van de geschiedenis van Gorinchem. Door zijn boeiende artikelen in het Nieuwsblad voor Gorinchem en Omstreken wist hij velen te enthousiasmeren voor de lokale historie. Naast zijn journalistieke werk was hij continu bezig met lezingen, boekjes en rondleidingen over zijn stad. Van Peer liet waardevolle aantekeningen na over Gorcumse bijnamen, die door A. J. Busch zijn uitgewerkt tot een artikel. Deze uitgave bevat ook een representatieve selectie van zijn werk. > De Gouden Eeuw kende meerdere Gorcumse schilders, waaronder Abraham Bloemaert, Jacob van der Ulft en Hendrick Verschuring. - Published: 2025-07-14 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcumse-schilders-in-de-gouden-eeuw/ De Gouden Eeuw kende meerdere Gorcumse schilders, waaronder Abraham Bloemaert, Jacob van der Ulft en Hendrick Verschuring. Zij waren actief in verschillende genres zoals landschap, portret en historiestuk. Zij waren verbonden met grotere kunstcentra zoals Utrecht en Dordrecht, wat hun stijl en netwerk beïnvloedde. Hun werk droeg bij aan de regionale en nationale kunstontwikkeling in de zeventiende eeuw. > Ontdek de rijke archeologische vondsten en historie van Gorinchem, onthuld door opgravingen en lokale vrijwilligers. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcumse-bodemschatten/ Het boekje "Gorcumse bodemschatten" beschrijft de belangrijkste archeologische vondsten en opgravingen in Gorinchem, uitgevoerd door vrijwilligers en archeologen. Op locaties als De Blijenhoek zijn sporen gevonden van bewoning vanaf de veertiende eeuw, waaronder luxe voorwerpen als Venetiaans glas en een kokosnoot, wat wijst op welstand en internationale contacten. De archeologie onthult hoe Gorinchem planmatig werd gesticht en laat zien hoe het verleden van de stad nog steeds tastbaar is in de bodem en het erfgoed, mede dankzij de inzet van lokale vrijwilligers. > Metropole Gorinchem: een uniek monument met Jugendstil-gevel, rijke historie en grote cultuurhistorische waarde in de binnenstad. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/metropole-een-monument/ Rien Robijns beschrijft de rijke geschiedenis van het voormalige hotel Metropole in Gorinchem. Het gebouw, oorspronkelijk uit 1887 en ontworpen in Neo-Classicistische stijl, kreeg in 1905 een gevel met Jugendstil-elementen. In 1921 werd het verbouwd tot zijn huidige vorm en kreeg het de naam Metropole. Het pand is een karakteristiek monument in de binnenstad, met een bijzondere architectuur en cultuurhistorische waarde, en is een tastbare herinnering aan de ontwikkeling van Gorinchem. > Het stadje aan de Merwede staat vanouds bekend om zijn uitgebreide en gevarieerde horeca. Een stad, waar cafés een prominente rol spelen. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/proost-eet-smakelijk-en-welterusten/ Het stadje aan de Merwede staat vanouds bekend om zijn uitgebreide en gevarieerde horeca. Een dorstige stad, waar cafés een prominente rol spelen. Hongerig zijn ze er ook gezien het aantal eethuizen. En vroeger was er bovendien een ruim aanbod aan hotels en logementen. Daarover gaat dit deeltje in de Merewadereeks, over de Gorcumse horeca vroeger en nu. > De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Gorinchem van 1349-1964: cultuur, vervolging en blijvende herinnering. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/joods-gorcum-1349-1964/ De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Gorinchem, vanaf de eerste vestiging in de middeleeuwen tot het einde van de Joodse gemeente na de Tweede Wereldoorlog. Het behandelt thema’s als integratie, religie, onderwijs, beroepen, sociale positie en de zware vervolging tijdens de bezetting, waarbij het merendeel van de Joodse inwoners werd gedeporteerd. Ook is er aandacht voor de weinige overlevenden, herdenking en het belang van blijvende herinnering aan deze gemeenschap en haar lot. > Ontdek de geschiedenis van Gorinchems stadhuizen: zes eeuwen bestuur, rechtspraak en identiteit zonder overdadige pracht. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/niet-uit-zucht-tot-praalvertoon-of-weelde/ Zes eeuwen stadhuizen in Gorinchem en hun rol in het stedelijk bestuur en het dagelijks leven. Het boekje laat zien hoe de stadhuizen, vanaf de middeleeuwen tot nu, het centrum vormden van bestuur, rechtspraak en handel, en zich aanpasten aan de groei en veranderingen van de stad. De gebouwen weerspiegelen de burgerlijke trots en identiteit van Gorinchem, zonder overdreven luxe, en kregen door de tijd heen steeds nieuwe functies, zoals museum, waarmee ze hun betekenis voor de stad behouden. > Geschiedenis en ontwikkeling van de Grote Markt in Gorinchem. Het plein ontstond in de middeleeuwen als handelscentrum - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorcum-en-de-grote-markt/ Geschiedenis en ontwikkeling van de Grote Markt in Gorinchem. Het plein ontstond in de middeleeuwen als handelscentrum en groeide uit tot het sociale en economische hart van de stad. Door de eeuwen heen veranderde de inrichting, met onder meer marktkramen, het stadhuis en een waag. > Religieuze spanningen en sociale onrust leidden tot vernielingen van heiligenbeelden en kerkinterieurs door protestanten in Gorinchem. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/ook-hier-had-het-stormen-der-beelden-plaats/ In 1566 bereikte de Beeldenstorm ook Gorinchem: religieuze spanningen en sociale onrust leidden tot vernielingen van heiligenbeelden en kerkinterieurs door protestanten. De autoriteiten probeerden de rust te bewaren, maar de onrust was groot. De reactie van de Spaanse koning Filips II volgde snel: de hertog van Alva werd gestuurd om orde te herstellen en de Raad van Beroerten (Bloedraad) werd ingesteld om beeldenstormers streng te straffen. Deze periode markeerde het begin van langdurige religieuze en politieke conflicten in de regio. > Betekenis en historie van gevelstenen in Gorinchem (Gorcum): unieke symbolen van ambacht, religie en stadsverleden. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-11-09 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gevelstenen-in-gorcum/ Het boekje beschrijft de fraaie verzameling gevelstenen in Gorinchem, hun historische en symbolische betekenis, en de beroepen, religie of verhalen die ze uitbeelden. Gevelstenen dienden als herkenningsteken voor bewoners en bezoekers, vooral toen huisnummers nog niet bestonden. Veel stenen tonen ambachten, Bijbelse taferelen of symbolen van gilden. Ze geven een bijzonder inkijkje in het verleden van de stad en illustreren de sociale, economische en culturele ontwikkeling van Gorinchem vanaf de zestiende tot de negentiende eeuw. René van Dijk (2025) Lijst van gevelstenen in Gorinchem behorend bij het boekje "Gevelstenen in Gorcum" Flipbook | PDF (187 KB) > De belangrijkste jonge monumenten van Gorinchem, zoals kerken, scholen en industriële gebouwen uit de 19e en 20e eeuw. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/jongere-monumenten-in-gorcum/ In "Jongere monumenten in Gorcum" worden de belangrijkste jonge monumenten van Gorinchem besproken, zoals kerken, scholen en industriële gebouwen uit de negentiende en twintigste eeuw. Deze monumenten illustreren de ontwikkeling van de stad en laten zien hoe Gorinchem zich aanpaste aan nieuwe tijden en functies. De publicatie benadrukt het belang van behoud en waardering van deze relatief recente, maar cultuurhistorisch waardevolle gebouwen voor het stadsbeeld en de identiteit van Gorinchem. > De Lingehaven, ontstaan in de late middeleeuwen, was een cruciaal knooppunt voor de handel en scheepvaart in Gorinchem. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-lingehaven-2/ De Lingehaven, ontstaan in de late middeleeuwen, was een cruciaal knooppunt voor handel en scheepvaart, wat bijdroeg aan de economische groei van Gorinchem vanaf de veertiende eeuw. De publicatie biedt inzicht in de stedelijke ontwikkeling en infrastructuur van de stad door de eeuwen heen. Het onderzoek benadrukt het belang van de Lingehaven als historisch waardevol gebied, dat een sleutelrol speelde in de regionale handel en het maritieme netwerk. > De Kroniek van Gorinchem biedt een chronologisch overzicht van de geschiedenis van Gorinchem. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/kroniek-van-gorinchem/ De Kroniek van Gorinchem biedt een chronologisch overzicht van de geschiedenis van Gorinchem, vanaf de middeleeuwse nederzetting tot de moderne stad. Emck beschrijft de ontwikkeling van de stadsmuren, de economische groei dankzij handel en scheepvaart, en belangrijke gebeurtenissen zoals belegeringen en stadsbranden. Ook wordt aandacht besteed aan het dagelijks leven van de inwoners, religie, en het bestuur. De kroniek illustreert hoe Gorinchem zich door de eeuwen heen heeft aangepast aan veranderende omstandigheden en uitgroeide tot een belangrijke vestingstad in Nederland. > Ontdek de oudste straat- en huisnamen van Gorinchem en hun rijke geschiedenis in dit overzicht door W.F. Emck Wz. uit 1914. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oude-namen-van-huizen-en-straten-in-gorinchem/ Het boekje biedt een overzicht van de historische namen van huizen en straten in Gorinchem. Emck beschrijft hoe deze namen vaak verwijzen naar beroepen, families, herbergen, religieuze symboliek of opvallende kenmerken van gebouwen. Veel namen zijn in de loop der tijd verdwenen of veranderd door stadsontwikkeling en -vernieuwing. Het werk bevat lijsten van oude huis- en straatnamen, vaak met uitleg over hun herkomst en betekenis. Emck benadrukte het belang van deze namen voor het historisch besef en de identiteit van de stad. Het document vormt nog steeds een waardevolle bron voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis en ontwikkeling van Gorinchem. > Het Oude Mannenhuis in Gorinchem bood van 1442 tot 1986 zorg aan oudere mannen en werd later bekend als Huize Steyndeld. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/oude-mannenhuijs-huize-steyndeld-1442-1986-3/ Het Oude Mannenhuis, later Huize Steyndeld, werd in 1442 opgericht in Gorinchem dankzij het initiatief van een vrouw genaamd Steijndeld, die haar huis aan de Molenstraat beschikbaar stelde voor oude mannen die niet meer voor zichzelf konden zorgen. Het tehuis functioneerde ruim vijf eeuwen als liefdadige instelling en bood opvang aan hulpbehoevende mannen. In 1939 kreeg het de naam Huize Steyndeld. Het gebouw heeft diverse verbouwingen ondergaan en bleef tot 1986 een belangrijk onderdeel van de ouderenzorg in Gorinchem. > Ontdek de rijke geschiedenis van Gorinchem: van middeleeuwse handelsstad tot moderne, levendige gemeente door Bert Stamkot. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/geschiedenis-van-de-stad-gorinchem/ Gorinchem ontstond in de vroege middeleeuwen langs de rivier de Merwede, die altijd een centrale rol speelde als handelsroute, grens en soms bedreiging. De stad ontwikkelde zich vanaf de 13e eeuw tot een belangrijk handelscentrum, mede door de ligging aan het water. In 1382 kreeg Gorinchem stadsrechten, wat verdere groei stimuleerde. Tijdens de middeleeuwen kende de stad bloei, maar ook oorlogen, zoals de Hoekse en Kabeljauwse twisten. In de 16e eeuw werd Gorinchem getroffen door religieuze conflicten en de martelaren van Gorcum. De stad kende in de 17e en 18e eeuw zowel uitbreiding als stagnatie, en werd in de 19e eeuw een industriestad. Na de Tweede Wereldoorlog volgden wederopbouw, economische groei en modernisering, waardoor Gorinchem uitgroeide tot een levendige, veelzijdige stad. > Eerbetoon aan archivaris A.J. Busch en zijn grote bijdrage aan het behoud van Gorinchems geschiedenis en erfgoed. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/met-bedaarden-ijver/ Het boekje "Met bedaarden ijver" is een uitgave ter ere van het afscheid van stadsarchivaris A. J. Busch in 1997. Het beschrijft zijn bijna dertigjarige inzet voor het Stadsarchief Gorinchem en zijn grote bijdrage aan het behoud en de ontsluiting van de lokale geschiedenis. Busch bouwde het archief sterk uit, publiceerde talrijke artikelen en boeken over Gorinchem en was actief in verschillende cultuurhistorische organisaties. Het boek bevat artikelen over de geschiedenis van het archief, Busch’ werk en een bibliografie van zijn publicaties, waarmee zijn belangrijke rol voor het Gorcumse erfgoed wordt benadrukt. > Ontdek de rijke historie van Gorinchem, van vestingstad tot handelscentrum, en haar band met Slot Loevestein. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/en-gorcum-rijst-van-ver/ "En Gorcum rijst van ver" beschrijft de geschiedenis van Gorinchem en haar omgeving, met bijzondere aandacht voor de strategische ligging aan de rivieren en de relatie met Slot Loevestein. Het boek behandelt hoe Gorinchem zich ontwikkelde van een nederzetting tot een vestingstad en belicht belangrijke gebeurtenissen, zoals de ontsnapping van Hugo de Groot uit Loevestein in een boekenkist. Daarnaast wordt ingegaan op de invloed van het water, handel en militaire betekenis op de groei van de stad. Gorinchem wordt gepresenteerd als een stad met een rijke, veelzijdige en bewogen historie. > Geschiedenis van de Gorinchems vestingwerken. Historisch erfgoed beschermd. Publicatie door Anna Horsthuis (1997) - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/wallen-en-poorten/ De vestingwerken van Gorinchem ontstonden uit eenvoudige aarden wallen en houten poorten. In de 14e eeuw werden deze vervangen door stevige stenen muren met zeven stadspoorten en 18 torens, die bescherming boden tegen belegeringen. De wallen en poorten speelden eeuwenlang een belangrijke rol in de verdediging van stad en regio. > De Sleutel van Holland gaat over de gebouwen in Gorinchem die in het kader van de landsverdediging zijn gebouwd. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-sleutel-van-holland/ Tot het einde van de 17e eeuw werden militairen in de Nederlandse vestingsteden ondergebracht in barakken, bomvrije kelders, leegstaande gebouwen zoals kerken en kloosters, of bij burgers thuis via inkwartiering. Pas in 1685, nadat staande legers de plaats innamen van de huurlegers, bepaalde Lodewijk XIV dat de infanterie voortaan in kazernes moest worden gehuisvest. In Frankrijk en andere Europese landen verschenen toen de eerste gebouwen die speciaal voor soldatenhuisvesting waren bedoeld. In Gorinchem duurde het tot 1826 voordat de stad haar eerste kazerne liet bouwen, ondanks de toegenomen behoefte aan legeringsruimte na de Franse bezetting in 1795, toen de defensie een nationaal karakter kreeg. Terwijl elders in Nederland veel nieuwe kazernes verrezen, mede door de invoering van de militaire dienstplicht in 1810, maakte Gorinchem tijdens de Franse tijd (1795-1814) vooral gebruik van gehuurde particuliere gebouwen, meestal eenvoudige pakhuizen en schuren. Pas na deze periode besloot de stad tot de bouw van een eigen kazerne, waarmee Gorinchem inspeelde op haar nieuwe militaire rol en tegelijkertijd de stedelijke economie stimuleerde. - Published: 2025-07-13 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-arkels-oude-veste/ In zijn boek "Van Arkel's Oude Veste" uit 1898 beschrijft H. A. van Goch uitgebreid de geschiedenis van de stad Gorinchem en haar voornaamste gebouwen en instellingen. Hij besteedt veel aandacht aan het geslacht Van Arkel, dat nauw verbonden was met de vroege ontwikkeling van de stad. Van Goch ontkracht de mythische verhalen over de zeer oude oorsprong van de Arkels, die terug zou gaan tot de Trojanen of de vierde eeuw. Deze verhalen werden later verzonnen om het aanzien van de familie te verhogen. Waarschijnlijk stammen de Arkels in werkelijkheid af van de heren van de Lede. Gorinchem zou via de graaf van Bentheim in hun bezit zijn gekomen. De Arkels waren aanvankelijk geen Hollandse edelen maar leenmannen van de Hollandse graaf. Door strategische huwelijken met aanzienlijke geslachten wisten ze hun status later wel te verhogen. Hun heerlijkheid bestond naast Gorinchem uit plaatsen als Hagestein, Leerdam, Schoonrewoerd, Arkel, Spijk, Dalem, Vuren, Herwijnen, Schelluinen en Hoornaar. Van Goch behandelt chronologisch de vroege stadsgeschiedenis van Gorinchem, die nauw verbonden was met de lotgevallen van het geslacht Van Arkel, vanaf het ontstaan van de nederzetting tot het einde van de heerschappij van de Arkelse heren in 1412. > Kroniek uit 1656 over de Heren van Arkel en Gorinchem, gebaseerd op familieaantekeningen en originele bronnen. - Published: 2025-07-06 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/leven-der-doorluchtige-heeren-van-arkel-ende-jaar-beschrijving-der-stad-gorinchem/ Abraham Kemp beschreef in zijn kroniek de geschiedenis van de Heren van Arkel en de stad Gorinchem tot het jaar 1500. Hij baseerde zich hierbij op aantekeningen van zijn grootvader Aart Kemp, die hij aanvulde met uittreksels uit "brieven, schriften, vrijheden, keuren, handvesten, gewoonten, herkomen en gewijsdens". Aan het eind van de kroniek was een lijst opgenomen met namen en functies van de regeerders van de stad en het Land van Arkel tot 1655, samengesteld door Abraham zelf en later aangevuld door zijn zoon Hendrik Kemp. > Ontdek de bijzondere geschiedenis van het veer in Gorinchem: van middeleeuwse overtochten tot modern vervoer en toeristische trekpleister. - Published: 2025-07-05 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gin-gezeur-wij-varen-deur-2/ De geschiedenis van het veer in Gorinchem, van de middeleeuwen tot nu. Het veer was eeuwenlang essentieel voor handel, vervoer en verbinding tussen Gorinchem en omliggende plaatsen. Door de tijd heen veranderden de veerboten, eigenaren en routes, mede door technologische ontwikkelingen en veranderende infrastructuur. Ondanks concurrentie van bruggen en tunnels bleef het veer een belangrijke schakel voor forenzen en toeristen, en is het nog steeds een herkenbaar en geliefd onderdeel van de stad. > Geschiedenis van Gorinchem als vestingstad en haven aan de Merwede. De auteur behandelt de ontwikkeling van de stadsverdediging. - Published: 2025-07-05 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-watergeus-tot-schorpioen-3/ Geschiedenis van Gorinchem als vestingstad en haven aan de Merwede. De auteur behandelt de ontwikkeling van de stadsverdediging, de rol van Gorinchem in de Tachtigjarige Oorlog, en de bouw van fortificaties zoals bastions en ravelijnen. Daarnaast wordt ingegaan op de militaire en economische betekenis van de stad en de aanwezigheid van scheepswerven. > Waar bleef het vuil van Gorinchem onderzoekt hoe afval in Gorinchem eeuwenlang werd gedumpt, hergebruikt of verdween in de directe leefomgeving. - Published: 2025-06-30 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/waar-bleef-het-vuil-van-gorinchem/ In "Waar bleef het vuil van Gorinchem" onderzoekt Busch de vraag waar het afval uit de stad Gorinchem in de afgelopen eeuwen is gebleven. Door middel van archeologische en historische bronnen wordt bekeken hoe de stad omging met vuilnis, riolering en huisvuil. Busch concludeert dat er nauwelijks grote vuilstorten bekend zijn uit de stad zelf, ondanks de aanwezigheid van veel mensen en bedrijvigheid. Afval lijkt vooral in de directe omgeving van huizen en straten te zijn gedumpt, of te zijn hergebruikt als ophogingsmateriaal voor tuinen en straten. Ook werden sloten en grachten gebruikt om vuil te lozen, waardoor veel afval uiteindelijk in de bodem verdween. De auteur benadrukt dat de omgang met afval in het verleden sterk verschilde van onze huidige gewoontes en dat veel afval simpelweg in de directe leefomgeving achterbleef. ] > De Grote Kerk en Toren van Gorinchem vormen het historische hart van de stad en zijn iconen van de religieuze en culturele geschiedenis. - Published: 2025-06-30 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/grote-kerk-en-toren/ De Grote Kerk en Toren van Gorinchem, oorspronkelijk Sint-Maartenskerk, vormen het historische hart van de stad. Gebouwd in de 13e eeuw, was het de grootste kerk en gewijd aan patroonheilige Martinus. In 1378 werd het een kapittelkerk met kanunniken. Het interieur bevatte rijk versierde altaren, muurschilderingen en het graf van de familie Van Arkel. Na de Reformatie in 1572 werd het een protestantse kerk, bekend als de Grote Kerk. Tijdens de Franse tijd raakte de kerk in verval en werd uiteindelijk vervangen door een Nieuwe Kerk, maar de oude naam bleef in gebruik. De toren, officieel Grote Toren genoemd, werd soms ten onrechte Sint-Jan genoemd. Kerk en toren zijn belangrijke cultuurhistorische monumenten en symbool van het verleden van Gorinchem. Ze getuigen van eeuwenlange religieuze, bestuurlijke en culturele geschiedenis van de stad. > Geschiedenis en betekenis van de Gorinchemse bibliotheek: van collectie tot moderne ontmoetingsplek. - Published: 2025-06-30 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/een-boekje-open-over-de-gorinchemse-bibliotheek/ “Een boekje open over de Gorinchemse bibliotheek” geeft een overzicht van de geschiedenis en betekenis van de bibliotheek in Gorinchem. Het beschrijft hoe de bibliotheek zich heeft ontwikkeld van een kleine collectie boeken in de 19e eeuw tot een moderne voorziening met een breed aanbod aan informatie, educatie en cultuur. De bibliotheek wordt benadrukt als een ontmoetingsplek voor inwoners van alle leeftijden, waar naast boeken ook digitale middelen en activiteiten worden aangeboden. Het boekje belicht de rol van de bibliotheek in het bevorderen van leesvaardigheid, kennis en sociale samenhang binnen de gemeenschap. Ook wordt aandacht besteed aan de samenwerking met andere organisaties en de inspanningen om de bibliotheek toegankelijk en aantrekkelijk te houden voor iedereen. > Publicatie over de Sint-Jorisdoelen in Gorinchem: geschiedenis, schutterij, architectuur en cultuur van dit bijzondere erfgoed. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-31 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-sint-jorisdoelen-door-de-eeuwen-heen-2/ De geschiedenis van de Sint-Jorisdoelen in Gorinchem, een voormalig schuttersgebouw. De publicatie belicht de rol van de schutterij in de stad en de ontwikkeling van het gebouw vanaf de middeleeuwen tot nu. De Sint-Jorisdoelen was eeuwenlang het middelpunt van het schuttersleven en werd later ook gebruikt voor andere doeleinden, zoals vergaderingen en feesten. De auteur geeft inzicht in de architectuur, de maatschappelijke betekenis en de veranderingen die het gebouw heeft doorgemaakt, waardoor het een belangrijk cultureel erfgoed van Gorinchem werd. > Gorinchem in bedrijf belicht de economische ontwikkeling van Gorinchem, met focus op de 19e eeuw en invloedrijke ondernemersfamilies. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/gorinchem-in-bedrijf/ Het boek Gorinchem in bedrijf geeft een overzicht van de economische ontwikkeling van Gorinchem door de eeuwen heen, met extra aandacht voor de 19e eeuw. Gorinchem ontstond rond het jaar 1000 aan de samenvloeiing van de Linge en de Merwede, wat de stad een gunstige uitgangspositie gaf voor handel en scheepvaart. De stad ontwikkelde zich onder invloed van de heren van Arkel en kreeg waarschijnlijk stadsrechten in 1382. Ondanks beperkte ruimte binnen de stadsmuren groeide de bedrijvigheid, vooral buiten de stad, waar in de 19e eeuw ambachtelijke bedrijfjes uitgroeiden tot industriële ondernemingen. Belangrijke ondernemersfamilies als Van Andel, Ravenswaaij en De Vries Robbé speelden hierin een grote rol. De publicatie is gebaseerd op archiefstukken en lokale kranten, en bevat veel details over het Gorinchemse bedrijfsleven, hoewel niet alle bedrijfstakken aan bod komen. > Het middeleeuwse Gasthuis in Gorinchem bood vanaf de 14e eeuw zorg aan armen en zieken en speelde een grote rol in de sociale geschiedenis. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-een-oud-gasthuis-tot-t-nieuwe-gasthuis/ Het middeleeuwse Gasthuis in Gorinchem was een belangrijke liefdadige instelling voor armen en zieken, gelegen aan de Gasthuisstraat en later ook aan de Haarstraat. Hoewel de precieze stichtingsdatum onbekend blijft, zijn de eerste betrouwbare vermeldingen uit de veertiende eeuw, met een erfrente uit 1331 en een gasthuismeester genoemd in 1321. Het complex bestond uit een ziekenzaal, kapel, huizen, een boerderij en een gebouw voor armenzorg, met een Gasthuisgang als verbinding. Eind zestiende eeuw verhuisde het Gasthuis naar de voormalige Bagijnenkerk, waar ook het Pesthuis en het Oudevrouwenhuis onderdak vonden. Het Gasthuis werd bestuurd door een college van drie regenten en kende een binnenmoeder als hoofd van het personeel. Medische zorg werd verleend door een stadsarts en chirurgijn, terwijl een apotheker medicijnen leverde. > Monumenten in Gorinchem biedt een overzicht van historische gebouwen en monumenten, met aandacht voor behoud en de architectuur van de stad. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-17 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/monumenten-in-gorinchem/ Het boekje "Monumenten in Gorinchem", biedt een overzicht van historische gebouwen en monumenten in Gorinchem, met nadruk op het behoud van het stedelijk erfgoed. Busch beschrijft hoe veel waardevolle panden verloren zijn gegaan door oorlogsschade (zoals het beleg van 1813-1814), stadsvernieuwing en verkeer, maar benadrukt dat er nog steeds veel interessante historische gebouwen bewaard zijn gebleven. De auteur inventariseert monumenten uit de periode voor 1850, inclusief verdedigingswerken sinds 1974, en geeft korte beschrijvingen van panden per straat. Busch hoopte dat inwoners meer oog kregen voor het erfgoed, dat vaak getuigt van vakmanschap en waardering voor bouwkunst. De lijst is niet volledig en helaas ook niet meer actueel, maar vormt een handzame gids voor wie meer wil weten over de historische architectuur van Gorinchem. > Molens in Gorinchem: hun geschiedenis, rol en betekenis in de stad door de eeuwen heen door A.J. Busch. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-19 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/molens-in-gorinchem/ Het boekje behandelt de geschiedenis van de molens in Gorinchem en hun rol in het lokale leven door de eeuwen heen. Busch beschrijft hoe molens vanaf de middeleeuwen een centrale functie hadden in de economie en het dagelijks bestaan van Gorinchem. Er worden verschillende typen molens besproken, waaronder korenmolens, houtzaagmolens en industriemolens, elk met hun eigen ontwikkeling en betekenis. De auteur belicht ook de technische vernieuwingen en de invloed van externe factoren zoals oorlogen, stadsbranden en economische veranderingen op het molenbestand. Daarbij wordt ingegaan op de bouw, het onderhoud en het verdwijnen van molens, inclusief de oorzaken daarvan. Ook de sociale en culturele betekenis van molens komt aan bod, bijvoorbeeld als ontmoetingsplek of als symbool van lokale identiteit. Busch baseert zich op archiefonderzoek en historische bronnen, waardoor het boek een gedetailleerd en betrouwbaar beeld geeft van het molenverleden van Gorinchem. Het werk biedt daarmee een waardevolle bijdrage aan de lokale geschiedschrijving. > Ontdek de geschiedenis van de Latijnse School en Gymnasium Gorinchem: klassieke opleiding, onderwijshervormingen en hun culturele impact. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/latijnse-school-en-gymnasium-2/ De geschiedenis van de Latijnse School en het Gymnasium in Gorinchem. De Latijnse School vormde vanaf de late middeleeuwen het voorportaal van universitaire studies, met een curriculum gericht op Latijn, klassieke talen en retorica. In de 19e eeuw, mede onder invloed van onderwijshervormingen, werd de Latijnse School omgevormd tot Gymnasium, wat meer ruimte bood voor moderne vakken naast de klassieke opleiding. Het document belicht de ontwikkeling van het onderwijs in Gorinchem, de rol van prominente leraren en de invloed van maatschappelijke veranderingen op het schooltype. Ook wordt kort ingegaan op de locatie en architectuur van het schoolgebouw. De auteurs benadrukken het belang van deze instellingen voor de intellectuele en culturele ontwikkeling van de stad. > De ambachtsschool in Gorinchem leidde sinds de 19e eeuw vakmensen op en groeide uit tot een moderne technische school met regionale impact. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/van-ambachtsschool-tot-technische-school/ De ambachtsschool in Gorinchem, opgericht aan het einde van de negentiende eeuw, speelde een belangrijke rol in het opleiden van vakmensen voor de lokale industrie. De school groeide uit tot een technische school, mede dankzij technologische ontwikkelingen en de groeiende vraag naar geschoolde arbeidskrachten. Door de decennia heen moderniseerde het onderwijs, waarbij klassieke ambachten werden aangevuld met nieuwe technische vakken. De school wist zich aan te passen aan veranderende maatschappelijke en economische behoeften, waardoor het een centrale positie innam in de ontwikkeling van technisch onderwijs in de regio. De publicatie beschrijft de historische context, de onderwijsontwikkelingen en de impact van de school op de lokale gemeenschap, waarbij zowel de continuïteit als de vernieuwing in het onderwijs centraal staan. > Historisch overzicht van bewoners en eigenaren van Havendijk 20-1; namen, beroepen, verbouwingen en sociale context door de eeuwen heen. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/bewoners-en-eigenaren-van-havendijk-20/ Historisch overzicht van de bewoners en eigenaren van het pand aan Havendijk 20-1 in Gorinchem. Het boekje beschrijft de ontwikkeling van eigendom en bewoning vanaf de vroegste vermeldingen tot recente tijden. Gedetailleerd worden namen, beroepen en relaties van de bewoners en eigenaren vermeld, waarbij aandacht is voor veranderingen in de samenstelling van het huishouden en maatschappelijke positie. Daarnaast wordt ingegaan op de architectonische en stedenbouwkundige context van het pand, zoals verbouwingen en wijzigingen in functie. Het document biedt zo inzicht in de sociale en economische geschiedenis van het huis en de wijk, en illustreert hoe individuele levensverhalen verbonden zijn met de bredere stadsgeschiedenis van Gorinchem. > 550 Jaar ouderenzorg in Gorinchem: van middeleeuwse gasthuizen tot moderne zorg en de verschuiving naar zelfstandig wonen en thuiszorg. - Published: 2025-06-29 - Modified: 2025-08-18 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/vijf-en-een-halve-eeuw-zorg-voor-bejaarden-in-gorinchem-2/ “Vijf-en-een-halve eeuw zorg voor bejaarden in Gorinchem” beschrijft de ontwikkeling van ouderenzorg in Gorinchem vanaf de late middeleeuwen tot heden. In de vroege periode richtten kerkelijke instellingen zich op armen en ouderen, waarbij hulp vaak beperkt was tot onderdak en voedsel. Met de Reformatie nam de stad meer verantwoordelijkheid en ontstonden stedelijke gasthuizen, later uitgebreid met liefdadigheidsinitiatieven. In de negentiende eeuw professionaliseerde de zorg, met meer aandacht voor hygiëne en medische ondersteuning. In de twintigste eeuw groeide het aantal zorginstellingen en werd de zorg verder gespecialiseerd, onder invloed van maatschappelijke veranderingen en overheidsbeleid. Tijdens de latere decennia volgde een verschuiving naar meer zelfstandig wonen en thuiszorg, met nadruk op kwaliteit van leven en participatie van ouderen in de samenleving. > De Martelaren van Gorcum negentien katholieke geestelijken in 1572 om hun geloof gedood door de Watergeuzen. Symbool voor religieuze vrijheid. - Published: 2025-06-28 - Modified: 2025-08-10 - URL: https://www.archeologiegorinchem.com/books/de-martelaren-van-gorcum/ De Martelaren van Gorcum zijn negentien katholieke geestelijken die in 1572 tijdens de Tachtigjarige Oorlog door de Watergeuzen werden gevangen genomen in Gorinchem en naar Den Briel gebracht. Omdat zij weigerden hun katholieke geloof, met name hun trouw aan de paus en het geloof in de Eucharistie, af te zweren, werden ze gemarteld en op 9 juli 1572 opgehangen in een turfschuur nabij Den Briel. Deze gebeurtenis markeert een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis. De martelaren werden in 1675 zalig en in 1867 heilig verklaard. Hun verhaal symboliseert de strijd voor religieuze vrijheid en wordt jaarlijks herdacht met bedevaarten. ## Galerij tags ## Galerijen > https://www.archeologiegorinchem.com/gemeentelijk-depot/contactgegevens/ https://www.archeologiegorinchem.com/proclaimer/